Anonim Şirket Yönetim Kurulu Sorumluluk Davaları

Anonim şirket yönetim kurulu üyeleri ve yönetim yetkisine sahip üçüncü kişiler, şirket işlerini yürütürken basiretli bir yöneticinin göstereceği tedbiri sergilemek ve dürüstlük kuralı çerçevesinde şirketin yararlarını korumakla yükümlüdür (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 369/1). Yönetim organının kanun hükümlerinden veya şirket esas sözleşmesinden kaynaklanan ödevlerini kusurlu biçimde ihlal etmesi durumunda; meydana gelen zararlar sebebiyle şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı tazminat sorumluluğu doğar (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 553/1).

Yöneticilerin Sorumluluktan Kurtulma Hâlleri ve Karar Alma Güvencesi

Yöneticilerin her eylemden şahsen mesul tutulması söz konusu değildir. Türk Ticaret Kanunu m. 553/2 uyarınca, kanun veya esas sözleşmeden doğan bir görev ya da yetkiyi kanuna dayalı olarak başkasına devreden organ veya kişiler, yetkiyi devralan kişilerin seçiminde makul özeni göstermediklerinin ispatlanması durumu haricinde, devredilen kişilerin fiil ve kararlarından sorumlu tutulamaz. Aynı Kanunun 553 üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca yöneticilerin kendi kontrolleri dışında gelişen kanuna veya esas sözleşmeye aykırılıklar ile yolsuzluklardan ötürü sorumluluğu bulunmaz; bu sorumsuzluk hâlinin gözetim ve özen borcu ileri sürülerek geçersiz kılınması da kanunen engellenmiştir.

Şirket yöneticilerinin aldıkları ticari kararlarda serbestçe takdir hakkını kullanabilmesi adına iş adamı kararı kuralı uygulanır. Yönetim kurulu üyeleri kişisel çıkar çatışması taşımaksızın, konuya ilişkin makul bilgi edinerek, dürüst ve tamamen şirketin menfaatini gözeterek karar almışlarsa, alınan bu ticari kararın sonradan ekonomik kayba yol açması hâlinde doğan zarardan sorumlu tutulamazlar.

Sermaye Kaybı, Borca Batıklık ve İflas Bildirimi

Şirketin mali dengesinin bozulması hâlinde yönetim organına kanun tarafından iyileştirici önlemleri genel kurula sunma yükümlülüğü getirilmiştir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 376/1 uyarınca, son yıllık bilançodan şirket sermayesi ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının zarar sebebiyle karşılıksız kaldığının görülmesi durumunda yönetim kurulu derhâl genel kurulu toplantıya çağırarak uygun gördüğü iyileştirici önlemleri sunmalıdır. Sermaye kaybının derinleştiği ve son yıllık bilançoya göre sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının üçte ikisinin karşılıksız kaldığı durumlarda ise Türk Ticaret Kanunu m. 376/2 işletilir; bu kapsamda çağrılan genel kurul sermayenin üçte biriyle yetinilmesine veya sermayenin tamamlanmasına karar vermezse şirket kendiliğinden sona erer.

Şirketin borca batık durumda bulunduğuna dair emarelerin mevcudiyeti hâlinde, yönetim kurulunun işletmenin devamlılığı ile muhtemel satış fiyatları üzerinden bir ara bilanço düzenlemesi zorunludur. Türk Ticaret Kanunu m. 376/3 gereğince şirket aktiflerinin alacakları karşılamaya yetmediğinin tespiti durumunda, yönetim kurulu şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesine başvurarak şirketin iflasını talep eder. Ancak iflas kararı verilmeden önce açığı karşılayacak ve borca batıklığı giderecek tutardaki şirket borçlarının alacaklıları, alacaklarının diğer alacaklılardan sonraki sıraya alınmasını yazılı olarak kabul eder ve bu kabul mahkemece atanan bilirkişilerce doğrulanırsa iflas bildirimi zorunluluğu ertelenir.

Sorumluluk Davasında Farklılaştırılmış Teselsül ve Dava Usulü

Birden çok kişinin aynı zararı tazminle yükümlü tutulduğu uyuşmazlıklarda farklılaştırılmış teselsül esası uygulanır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 557/1 uyarınca sorumlulardan her biri, kusuruna ve durumun gereklerine göre zarar şahsen kendisine ne ölçüde yüklenebiliyorsa, diğer sorumlularla birlikte sadece o ölçüde müteselsilen sorumlu olur. Türk Ticaret Kanunu m. 557/2 çerçevesinde davacı taraf, zararın tamamı için birden çok sorumluyu aynı davada birlikte hasım gösterebilir ve hâkimden her bir davalının tazminat borcunu ayrı ayrı belirlemesini talep edebilir.

Şirketin zarara uğradığı durumlarda tazminat isteminin usulü Türk Ticaret Kanunu m. 555/1 hükmünde düzenlenmiştir. Buna göre şirketin maruz kaldığı zararın tazmini bizzat şirket tarafından dava konusu yapılabileceği gibi her bir pay sahibi tarafından da ileri sürülebilir. Ancak pay sahiplerinin açtığı bu davalarda tazminat borcunun davacı pay sahibine değil, ancak şirkete ödenmesi talep edilebilir.

İbranın Hukuki Etkisi ve Dava Zamanaşımı

Genel kurulun ibra kararı yöneticilerin sorumluluğunu sınırlandırıcı hukuki sonuçlar meydana getirir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 558/1 uyarınca ibra kararı sonradan başka bir genel kurul kararıyla ortadan kaldırılamaz; genel kurul kararlarının iptaline dair yasal yollar saklıdır. Türk Ticaret Kanunu m. 558/2 gereğince ibra, ibranın kapsadığı açıklanan maddi olaylarla sınırlı olmak üzere şirketin, ibraya olumlu oy veren pay sahiplerinin ve ibra kararını bilerek pay devralmış kişilerin dava açma hakkını kaldırır. İbra lehine oy vermeyen veya ibra kararını bilerek pay iktisap etmemiş pay sahiplerinin dava hakkı ise ibra tarihinden itibaren altı ayın geçmesiyle düşer. Bununla birlikte şirket sermayesinin onda birini, halka açık şirketlerde ise yirmide birini temsil eden azlık pay sahipleri ibra kararına karşı olumsuz oy verip muhalefet şerhi düşmüşlerse, alınan ibra kararı azlığın sorumluluk davası açma hakkını ortadan kaldırmaz.

Yöneticilerin hukuki sorumluluğuna dayanan tazminat taleplerinde kanuni zamanaşımı süreleri belirleyicidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 560/1 gereğince sorumlulara karşı tazminat isteme hakkı, davacının zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde zarara yol açan fiilin meydana geldiği tarihten itibaren beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Tazminata dayanak fiilin cezayı gerektiren bir suç teşkil etmesi ve Türk Ceza Kanununda bu suç için daha uzun bir dava zamanaşımı öngörülmesi hâlinde, hukuk mahkemesinde görülecek tazminat davasına da bu uzamış ceza zamanaşımı uygulanır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy