Anonim şirketlerde genel kurul, pay sahiplerinin bir araya gelerek şirketin stratejik yönü ve temel varoluşsal meselelerinde nihai iradelerini ortaya koydukları en üst karar ve denetim organıdır. Şirketin günlük faaliyetlerini yürüten icracı organ yönetim kuruludur; genel kurul ise yönetim kurulunu denetleyen, yetkilendiren, gerektiğinde görevden uzaklaştıran ve bu icracı organın hesap vermekle yükümlü olduğu makamdır. Genel kurulda alınan kararlar, toplantıya katılan veya katılmayan tüm pay sahipleri açısından bağlayıcıdır.
Genel Kurulun Görev ve Devredilemez Yetkileri
Türk Ticaret Kanunu'nun 408. maddesinde düzenlenen genel kurulun görev ve yetkileri devredilemez niteliktedir. Bu yetkiler yönetim kuruluna, genel müdürlere veya şirketin başka bir organına bırakılamaz; devredilmeleri hâlinde alınan kararlar yok hükmünde veya iptal edilebilir sayılır. Esas sözleşmenin değiştirilmesi ile şirketin birleşmesi, bölünmesi veya tür değiştirmesi gibi yapısal kararlar genel kurulun yetkisindedir ve bu kararlar bakımından kanunda yüksek toplantı ve karar yeter sayıları öngörülmüştür.
Yönetim kurulu üyelerinin seçilmesi, görev sürelerinin tespiti, hiçbir gerekçe veya kusura dayanılmaksızın görevden azledilmesi ile huzur hakkı ve ücret gibi mali haklarının belirlenmesi genel kurulun yetkisindedir. Bunun yanı sıra şirketin iç ve dış denetimini gerçekleştirecek kişilerin ve bağımsız denetçilerin seçimi de genel kurulca yerine getirilir. Şirketin elde ettiği safi kârın dağıtımı, temettü ve yedek akçe ayrılması ile sermayenin artırılması veya azaltılması hususları da genel kurulun görev alanındadır.
Finansal Tabloların Onaylanması ve İbra
Yıllık bilanço, kâr-zarar cetveli ve yönetim kurulu yıllık faaliyet raporunun genel kurul tarafından onaylanması kural olarak ibra sonucunu doğurur. İbra edilen yönetim kurulu üyesi, hile veya saklama bulunmadıkça ibraya konu işlemler sebebiyle şirkete karşı sorumlu tutulamaz. Ancak bilanço şirketin gerçek durumunu görmeyi engelleyecek şekilde eksik veya yanıltıcı düzenlenmişse genel kurulun onayı ibra etkisi meydana getirmez.
Genel Kurulu Toplantıya Çağrı Usulü
Genel kurulu toplantıya çağırma yetkisi kural olarak yönetim kuruluna aittir. Yönetim kurulu çağrı kararını alarak karar defterine işlemelidir. Yönetim kurulunun görev süresinin dolması, kurulun oluşamaması veya toplantı talebinin reddedilmesi hâllerinde mahkeme kararıyla pay sahiplerine çağrı yetkisi verilebilir. Ayrıca sermayenin yüzde onunu, halka açık şirketlerde ise yüzde beşini temsil eden azlık pay sahipleri yönetim kurulundan genel kurul toplantısı yapılmasını isteyebilir.
Türk Ticaret Kanunu'nun 409. maddesi uyarınca olağan genel kurul toplantısı her faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılmalıdır. Toplantıya çağrı, esas sözleşmede öngörülen yöntemle, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ve varsa şirketin internet sitesinde duyurulur; pay defterinde kayıtlı veya şirkete bildirimde bulunmuş pay sahiplerine iadeli taahhütlü mektup ya da elektronik iletişim aracılığıyla toplantı gününden en az iki hafta önce bildirilir. Çağrı içeriğinde toplantı günü, saati, yeri ve gündem açıkça yer almalıdır; gündemde yer almayan bir konuda olağanüstü durumlar haricinde karar alınamaz.
Türk Ticaret Kanunu'nun 416. maddesi gereğince bütün pay sahipleri veya temsilcileri hazır bulunur ve hiçbiri itiraz etmezse çağrı merasimine uyulmaksızın çağrısız genel kurul toplanabilir. Bu istisnai toplantının geçerli olabilmesi için tüm pay sahiplerinin katılımı zorunludur; tek bir pay sahibinin dahi katılmaması veya itiraz etmesi hâlinde çağrısız toplantı geçerli kabul edilmez.
Toplantının Yürütülmesi ve Karar Yeter Sayıları
Genel kurul toplantısı, pay sahibi olsun veya olmasın genel kurulca seçilen bir başkan tarafından yönetilir; yönetim kurulu ise toplantının çalışma usulünü belirleyen iç yönergeyi hazırlayıp genel kurulun onayına sunmakla yükümlüdür. Toplantıda hazır bulunanlar listesi yönetim kurulu tarafından Merkezi Kayıt Kuruluşu verileri veya pay defteri esas alınarak düzenlenir ve toplantı başkanı tarafından imzalanır. Toplantılarda hazır bulunanlar listesi ile tutanak düzenlenmeli, kararlar Genel Kurul Karar Defterine işlenmeli ve tutanak genel kurul başkanı ile gerekli hâllerde Bakanlık temsilcisi tarafından imzalanmalıdır.
Kanunda veya esas sözleşmede daha ağır bir nisap öngörülmemişse genel kurul, sermayenin en az dörtte birinin temsil edilmesiyle toplanır. İlk toplantıda bu nisap sağlanamazsa ikinci toplantıda nisap aranmaz ve kararlar toplantıda hazır bulunan oyların çoğunluğuyla alınır. Esas sözleşme değişikliği toplantılarında aksine hüküm bulunmadıkça sermayenin en az yarısının temsil edildiği toplantıda çoğunlukla karar verilir; ilk toplantıda nisap sağlanamazsa bir ay içinde yapılacak ikinci toplantıda nisap üçte birdir. İşletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması veya nama yazılı payların devrinin kısıtlanması kararları sermayenin en az yüzde yetmiş beşinin olumlu oyunu gerektirirken, şirket merkezinin yurt dışına taşınması veya bilanço zararlarının kapatılması için ek yükümlülük kararları oybirliği şartına bağlıdır.
Pay Sahipliği Hakları, Bilgi Alma ve Özel Denetim
Pay sahipliği haklarını kullanma yetkisi, nama yazılı paylarda pay defterine kayıtlı bulunmaya, hamiline yazılı paylarda ise senedi elinde bulundurup Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirmeye bağlıdır. Pay sahibi toplantıya bizzat katılabileceği gibi temsilci vasıtasıyla da iştirak edebilir; esas sözleşmede temsilcinin mutlaka pay sahibi olması gerektiğine ilişkin kayıtlar geçersizdir. Bir payın birden çok sahibi varsa ortak bir temsilci atanmalıdır; intifa hakkı bulunduğunda aksine anlaşma yoksa oy hakkı intifa hakkı sahibine aittir. Tevdi eden temsilcisi toplantıdan önce talimat almak üzere pay sahibine başvurur; talimat verilmezse yönetim kurulunun önerisi yönünde oy kullanır. Genel kurulda yetkisiz bir kimsenin oy kullandığını düşünen her pay sahibi durumu başkanlığa bildirip tutanağa geçirtebilir. Oy hakkı kural olarak payların itibari değeriyle orantılıdır, her payın en az bir oy hakkı vardır ve bu hak payın sermaye taahhüdünün belirlenen kısmının ödenmesiyle doğar.
Şirket yönetimi finansal tabloları, faaliyet ve denetim raporları ile kâr dağıtım önerisini genel kuruldan en az on beş gün önce merkez ve şubelerde pay sahiplerinin incelemesine açık tutmalıdır; bu belgeler bir yıl süreyle incelemeye hazır kalır. Sermayenin onda birini temsil eden azlık pay sahiplerinin talebi üzerine finansal tabloların müzakeresi toplantı başkanı tarafından bir ay sonraya bırakılabilir. Yönetim kurulu bilgi vermeyi yalnızca şirket sırlarının açıklanması veya korunması gereken menfaatlerin tehlikeye girmesi gerekçesiyle reddedebilir; ticari defterlerin incelenmesi ise genel kurul iznine veya yönetim kurulu kararına bağlıdır. Bilgi alma talebi reddedilen veya cevapsız kalan pay sahibi, reddi izleyen on gün içinde Asliye Ticaret Mahkemesine başvurabilir; mahkeme basit yargılama usulüyle kesin karar verir.
Genel kurulda özel denetim talebi reddedildiğinde; sermayenin yüzde onunu, halka açık anonim şirketlerde yüzde beşini temsil eden veya paylarının itibari değeri kanunda belirtilen asgari miktara ulaşan pay sahipleri, üç ay içinde Asliye Ticaret Mahkemesine başvurabilir. Mahkemece özel denetçi görevlendirilebilmesi amacıyla, başvurucuların şirket organlarınca kanun veya esas sözleşme hükümlerinin çiğnendiğini ve bu suretle şirketin ya da ortakların zarara uğratıldığını inandırıcı delillerle ispatlamaları gerekir. Özel denetime ilişkin giderler kural olarak şirkete aittir; haklı sebeplerin varlığı hâlinde mahkeme bu tutarların kısmen veya tamamen başvuru sahiplerince karşılanmasına hükmedebilir, ancak denetçi genel kurul kararıyla seçilmişse masraflar her koşulda şirket tarafından üstlenilir.
Genel Kurul Kararlarının İptali ve Hükümsüzlüğü
Genel kurul kararlarının kanuna, şirket esas sözleşmesine yahut dürüstlük kuralına aykırı bulunması durumunda, karar tarihinden başlayarak üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası ikame edilebilir. Söz konusu davayı; toplantıya katılıp olumsuz oy kullandıktan sonra muhalefetini toplantı tutanağına geçirten pay sahipleri, çağrı merasimi veya genel kurula iştirak usulsüzlüklerinin neticeye tesir ettiğini ileri süren ortaklar, yönetim kurulu organı ve kararın uygulanması şahsi mesuliyet doğuracaksa yönetim kurulu üyelerinin her biri tek başına açabilir.
Yönetim kurulu iptal veya butlan davasının açıldığını ve duruşma gününü usulüne uygun şekilde ilan eder ve şirketin internet sitesine koyar. İptal davasında üç aylık hak düşürücü süre sona ermeden duruşmaya başlanamaz ve birden fazla iptal davası açılmışsa davalar birleştirilerek görülür. Mahkeme, şirketin istemi üzerine muhtemel zararlara karşı davacıların teminat göstermesine karar verebilir; teminatın niteliği ve miktarı mahkemece belirlenir. Ayrıca mahkeme, yönetim kurulu üyelerinin görüşünü aldıktan sonra dava konusu genel kurul kararının yürütülmesinin geri bırakılmasına karar verebilir.
İptal veya butlan talebini karara bağlayan mahkeme hükmü kesinleştiğinde, bu hukuki netice istisnasız bütün pay sahipleri açısından bağlayıcılık kazanır. Yönetim organı, kesinleşen kararın bir örneğini derhâl ticaret siciline kaydettirmek ve şirkete ait internet sayfasında yayımlamak zorundadır. Kararlar aleyhine kötüniyetli şekilde iptal veya butlan davası açılması durumunda ise davacıların, şirketin uğradığı zararları müteselsilen tazmin etme yükümlülüğü doğar.
Olağan genel kurul toplantısı ne zaman yapılmalıdır?
Türk Ticaret Kanunu'nun 409. maddesi uyarınca olağan genel kurul toplantısı her faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılmalıdır.
Genel kurul çağrısız olarak toplanabilir mi?
Türk Ticaret Kanunu'nun 416. maddesi gereğince bütün pay sahipleri veya temsilcileri hazır bulunur ve hiçbiri itiraz etmezse çağrı merasimine uyulmaksızın toplanabilir; ancak tek bir pay sahibinin dahi katılmaması veya itiraz etmesi durumunda toplantı geçerli olmaz.
Genel kurul kararlarına karşı iptal davası açma süresi nedir?
İptal davası, kanuna, şirket esas sözleşmesine veya dürüstlük kuralına aykırı kararların alındığı tarihten başlayarak üç ay içinde, şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi nezdinde açılmalıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy