Anonim Şirket Genel Kurul Toplantısı ve Karar Alma Esasları

Anonim Şirketlerde Genel Kurulun Rolü ve Oy Hakkının Kapsamı

Anonim şirketlerde genel kurul, şirketin idare ve temsil yetkisini haiz yönetim kurulunun yanında vazgeçilmez nitelikte zorunlu bir organdır. Şirketin ana sözleşmesinin değiştirilmesi, genel kurumsal stratejilerin tayini, sermayenin artırılması veya azaltılması, yönetim kurulu üyelerinin seçilmesi ve bunların ibra edilmesi genel kurulun görev alanına girer.

Şahıs ortaklıklarındaki kişi başına tek oy ilkesinin aksine anonim şirketlerde sermaye gücü belirleyicidir. Pay sahiplerinin genel kurul toplantılarında kullanacakları oy hakkı, esas kural itibarıyla şirkete taahhüt ettikleri ve koydukları sermaye payının büyüklüğüyle orantılı olarak gerçekleşir.

Genel Kurul Toplantı Türleri: Olağan ve Olağanüstü Toplantılar

Genel kurul toplantıları periyodik nitelikteki olağan ve beklenmedik ihtiyaçlarda toplanan olağanüstü genel kurul olarak ikiye ayrılır. Olağan genel kurulun, şirketin ilgili hesap döneminin kapanmasından itibaren üç ay içinde yapılması zorunludur. Takvim yılını esas alan anonim şirketlerde kural olarak her yıl Mart ayı nihayetine kadar yapılması gereken bu toplantıda; yıllık finansal tablolar, yönetim kurulunun hazırladığı yıllık faaliyet raporu, şirketin elde ettiği kârın kullanım ve dağıtım biçimi ile yöneticilerin ve denetçilerin ibraları ele alınır.

Olağanüstü genel kurul ise şirketin derhal karar almasını zorunlu kılan acil gelişmeler karşısında gündeme gelir. Sermaye artırımı yapılması, şirkete ait önemli mal varlıklarının devri, yönetim kurulu üyesinin azledilmesi veya ortaklığın feshi gibi ertelenemez hallerde yıl içerisinde ihtiyaç duyulan herhangi bir zamanda olağanüstü toplantı tertip edilebilir.

Toplantıya Çağrı Yetkisi ve İzin Prosedürü

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 410/1 uyarınca genel kurulu toplantıya çağırma yetkisi kural olarak yönetim kuruluna aittir; yönetim kurulu, görev süresi dolmuş olsa bile bu çağrıyı yapabilir. Ayrıca tasfiye memurları da yürüttükleri tasfiye görevinin gerektirdiği hususlar için genel kurulu toplantıya çağırabilirler.

Yönetim kurulunun devamlı olarak toplanamadığı, toplantı nisabının oluşmasına imkân bulunmadığı veya kurulun fiilen mevcut olmadığı durumlarda Türk Ticaret Kanunu m. 410/2 uyarınca tek bir pay sahibi mahkemenin izniyle genel kurulu toplantıya çağırabilir; mahkemenin bu konudaki izin kararı kesindir.

Genel Kurul Çağrı Merasimi ve Tebligat Şartları

Genel kurul toplantısına ilişkin çağrı merasimi 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 414/1 çerçevesinde yürütülür. Toplantı çağrısı, şirket esas sözleşmesinde belirlenen biçimde, şirketin kurumsal internet sitesinde ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanan ilan yoluyla yapılır.

Toplantı çağrısı, ilan ve toplantı günleri hesaba katılmaksızın, toplantı gününden en az iki hafta önce yapılır.

Sermaye Piyasası Kanununun saklı hükümleri hariç olmak üzere, pay defterinde yazılı pay sahipleriyle önceden şirkete pay senedi veya pay sahipliğini ispatlayıcı belge vererek adres bildiren pay sahiplerine; toplantı günü, gündem ve ilanın yayımlandığı gazeteler iadeli taahhütlü mektupla bildirilir.

Bütün Pay Sahiplerinin Katılımıyla Çağrısız Genel Kurul

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 416/1 uyarınca, genel kurula iştirak etmeye ve toplantıların icrasına dair yasal kurallar saklı kalmak şartıyla, bütün pay sahipleri veya temsilcileri aralarından biri itirazda bulunmadığı takdirde çağrı usulüne uymaksızın toplanabilir. Bu serbesti kapsamında toplantının geçerli sayılması ve karar alınabilmesi, sermayenin tamamının temsil edildiği toplantı nisabının müzakereler boyunca kesintisiz korunmasına bağlıdır.

Çağrısız olarak bir araya gelen genel kurulda pay sahiplerinin haklarını korumak amacıyla gündeme bağlılık kuralı sıkı şekilde uygulanır. Türk Ticaret Kanunu m. 416/2 uyarınca çağrısız toplantılarda gündeme yeni bir madde eklenmesi ancak toplantıda bulunanların oybirliği ile mümkündür; bu emredici kuralın aksini içeren şirket sözleşmesi hükümleri geçersizdir.

Olağan Toplantı ve Karar Yetersayıları

Toplantı yetersayısı, genel kurulun hukuken geçerli biçimde açılarak görüşmelere başlayabilmesi için şirketin asgari ne kadarlık sermaye payının hazır bulunması gerektiğini gösterir. Karar yetersayısı ise müzakere edilen bir hususun genel kurul iradesi olarak kesinleşmesi için aranan asgari kabul oyu çoğunluğudur.

Kanunda veya esas sözleşmede daha ağır bir nisap öngörülmediği hallerde olağan genel kurullar, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 418/1 uyarınca sermayenin en az dörtte birini (%25) temsil eden pay sahiplerinin veya temsilcilerinin katılımıyla toplanır. Kanun koyucu bu asgari katılım oranının yalnızca toplantı başında değil, toplantı süresince mevcudiyetini korumasını şart koşmuştur. Toplantı yeter sayısı olan yüzde yirmi beşlik sermaye temsiline ulaşılamazsa görüşmelere geçilemez ve toplantı yapılamayarak yeniden usulünce çağrı çıkarılması gerekir.

İlk toplantıda kanunun aradığı sermayenin en az dörtte birlik nisabına ulaşılamaması halinde, Türk Ticaret Kanunu m. 418 gereğince yapılacak ikinci toplantı için ayrıca bir toplantı nisabı aranmaz. Her iki toplantıda da kararlar, toplantıda bizzat veya vekâleten temsil edilip oy kullananların salt çoğunluğu ile alınır.

Esas Sözleşme Değişiklikleri ve Nitelikli Karar Nisapları

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 421/1 uyarınca, kanunda veya esas sözleşmede aksine hüküm yer almadığı durumlarda esas sözleşmeyi değiştiren kararlar, şirket sermayesinin en az yarısının (%50) temsil edildiği genel kurulda mevcut oyların çoğunluğu ile kabul edilir. İlk toplantıda sermayenin yarısını temsil eden nisaba ulaşılamazsa, en geç bir ay içinde ikinci bir toplantı yapılabilir; ikinci toplantıda aranan toplantı nisabı ise şirket sermayesinin en az üçte birinin hazır bulunmasıdır. Türk Ticaret Kanunu m. 421/1 uyarınca bu nisapları aşağı çeken veya nispi çoğunluğu geçerli kılan esas sözleşme hükümleri geçersiz kabul edilir.

Şirketin temel yapısını etkileyen bazı esas sözleşme tadilleri ise daha ağır nisaplara bağlanmıştır. Türk Ticaret Kanunu m. 421/3 uyarınca şirketin işletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılmasına dair kararlar sermayenin en az yüzde yetmiş beşini oluşturan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oylarıyla alınır. Bu kararlarda ilk toplantıda söz konusu nisap elde edilemezse sonraki toplantılarda da aynı ağırlaştırılmış nisap aranmaya devam eder.

Pay senetleri menkul kıymet borsalarında işlem gören anonim şirketler bakımından sermaye piyasası ihtiyaçları gözetilerek istisnai bir rejim benimsenmiştir. Türk Ticaret Kanunu m. 421/5 uyarınca bu şirketlerde, esas sözleşmede aksine düzenleme bulunmadığı sürece sermayenin artırılması, kayıtlı sermaye tavanının yükseltilmesi ile birleşme, bölünme ve tür değiştirmeye ilişkin kararlarda Türk Ticaret Kanunu m. 418'deki olağan toplantı nisabı tatbik edilir.

İşletme konusunun tümüyle değiştirilmesine veya yeni imtiyazlı pay ihdas edilmesine yönelik kararlara karşı oy kullanan nama yazılı pay sahiplerine kanuni ayrılma kolaylığı tanınmıştır. Türk Ticaret Kanunu m. 421/6 uyarınca bahse konu kararlara muhalif kalarak olumsuz oy veren nama yazılı pay sahipleri, ilgili kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilanından itibaren altı ay boyunca esas sözleşmedeki pay devir sınırlamalarına bağlı kalmaksızın paylarını serbestçe devredebilirler.

Oybirliği Şartı ve İmtiyazlı Pay Sahipleri Kurulu

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 421/2 gereğince şirket merkezinin yurt dışına nakledilmesine ilişkin kararlar ile bilanço zararlarının kapatılması amacıyla yükümlülük ve ikincil yükümlülük getiren esas sözleşme değişiklikleri, sermayenin tamamını temsil eden pay sahiplerinin veya temsilcilerinin oybirliğiyle kabul edilmelidir; ilk toplantıda bu nisaba ulaşılamazsa izleyen toplantılarda da aynı oybirliği şartı aranır.

Pay sahiplerinin bilgi alma, inceleme, dava açma veya genel kurula bizzat iştirak etme gibi kanunen vazgeçilmez temel kişisel hakları çoğunluk kararlarıyla kısıtlanamaz veya ortadan kaldırılamaz. Bu tür hakların sınırlandırılabilmesi ancak hakkı etkilenen tüm ortakların tek tek bireysel rızası ve oybirliğiyle olanaklıdır. Bunun yanında kurucular, emredici kanun sınırları dahilinde kalmak kaydıyla, şirket sözleşmesine koyacakları hükümlerle belirli kararların alınmasını kanuni oranların üzerine çıkararak oybirliği şartına tabi tutabilirler.

Yeni bir imtiyaz ihdas edilmesi veya mevcut imtiyazların hakları zedeleyecek şekilde kaldırılması ya da daraltılması halinde, genel kurulda aranacak nitelikli çoğunluğun yanı sıra imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunun onayı da aranır.

Toplantı Kilitlenmesi ve Mahkeme Müdahalesi

Genel kurul toplantılarında ortaklar arasındaki derin uyuşmazlıklar sebebiyle aranan asgari toplantı nisabının devamlı olarak sağlanamaması, şirketin organlarının işlevsiz kalmasına ve kilitlenme durumuna yol açabilir. Bu aşamada şirketin sahipsiz kalmasını önlemek amacıyla ortaklardan herhangi birinin talebi üzerine mahkeme, genel kurulu toplamak üzere kayyım tayin edebileceği gibi ortaklığın haklı sebeplerle feshine de hükmedebilir.

Genel Kurul Kararlarının İptali Davası ve Davacı Sıfatı

Genel kurul kararlarının mevzuata, esas sözleşme kurallarına ve dürüstlük ilkesine ters düşmesi halinde, kararın alındığı tarihten itibaren başlayacak üç aylık hak düşürücü süre zarfında şirket merkezinin yer aldığı asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılması mümkündür. Toplantı veya karar yetersayılarının hatalı belirlenmesi, oyların yanlış sayılması veya çağrı usulündeki şekli eksiklikler kararların iptal edilebilirliğini gündeme getirir.

İptal davası açabilecek kişiler Türk Ticaret Kanunu m. 446 kapsamında belirlenmiştir. Bu doğrultuda toplantıda bizzat veya vekille hazır bulunup alınan karara ret oyu veren ve bu muhalefetini toplantı tutanağına kaydettiren pay sahipleri iptal davası açma hakkına sahiptir. Bunun yanında, kararın iptali davası yönetim kurulu tarafından açılabileceği gibi, kararların uygulanmasının kişisel sorumluluk doğuracağı hallerde yönetim kurulu üyelerinden her biri tarafından da münferiden ikame edilebilir.

Bununla birlikte Türk Ticaret Kanunu m. 446/1-b gereğince; toplantı çağrısının usulünce yapılmadığını, gündemin gereği gibi duyurulmadığını, toplantıya katılma yetkisi bulunmayan şahısların oy kullandığını veya pay sahibinin bizzat toplantıya katılarak oy vermesinin haksız biçimde engellendiğini ve sayılan bu usulsüzlüklerin genel kurul kararının alınmasında fiilen etkili olduğunu iddia eden ortaklar, toplantıda bulunup bulunmadıklarına veya ret oyu verip vermediklerine bakılmaksızın iptal davası ikame edebilirler.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy