Anonim Ortaklıkta Sermaye Artırımı Usulü ve Şartları

Sermaye Artırımının Hukuki Niteliği ve Ön Koşulları

Anonim ortaklıklarda sermaye artırımı esas sözleşme değişikliği niteliğindedir ve Türk Ticaret Kanunu m. 456/2 uyarınca esas sermaye sisteminde artırım kararını kural olarak genel kurul alır. Türk Ticaret Kanunu m. 456/1 gereğince esas sermaye sisteminde payların nakdi bedelleri tamamen ödenmedikçe sermaye artırılamaz; ancak sermayeye oranla önemli sayılmayan tutarların ödenmemiş bulunması artırımın yapılmasına engel oluşturmaz. Payların nakdi bedellerinin ödenmiş olması şartına uyulmaksızın alınan sermaye artırımı kararları ile bu karara dayalı işlemler batıldır; ayrıca ortaya çıkan zararlardan dolayı yönetim kurulu üyelerinin hukuki sorumluluğu doğabilir.

Sermaye artırımında nakden taahhüt edilen pay bedellerinin ifası kanunla belirli bir ödeme planına bağlanmıştır. Buna göre nakden artırılan sermayenin en az yüzde 25'inin ticaret siciline tescilden önce bankaya yatırılması zorunlu olup, kalan kısmın ise tescili izleyen 24 ay içinde ödenmesi gerekir.

Karar Alma Süreci ve Genel Kurul Toplantı Şartları

Sermaye artırımı hazırlık sürecinde yönetim kurulu, yürürlükteki sözleşme metnini ve yapılması planlanan değişiklik metnini içeren bir taslak hazırlar ve bu taslağı Türk Ticaret Kanunu m. 390 hükümlerine uygun olarak karara bağlar. Ortaklığın izne tabi olduğu hallerde taslak izin için Bakanlığa gönderilir. Genel kurulun sermaye artırımı kararını alacağı toplantıya Bakanlık temsilcisinin katılması zorunludur.

Esas sözleşmede daha ağır bir nisap öngörülmemişse, Türk Ticaret Kanunu m. 421/1 uyarınca şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda mevcut oyların çoğunluğu ile sermaye artırımı kararı alınır. İlk toplantıda bu toplantı yetersayısı sağlanamazsa en geç bir ay içinde yapılacak ikinci toplantıda sermayenin en az üçte birinin temsili aranır. Türk Ticaret Kanunu m. 456/2 ve m. 459 uyarınca esas sermaye sisteminde artırıma genel kurul, Türk Ticaret Kanunu m. 460 uyarınca kayıtlı sermaye sisteminde ise yönetim kurulu karar verir. İzni önceden alınmış değişiklik genel kurulda değiştirilerek kabul edilmişse, bu şeklin Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca onaylanması şarttır. Türk Ticaret Kanunu m. 454 gereğince sermaye artırımı imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını veya hukuki durumlarını etkiliyorsa, genel kurul kararının imtiyazlı pay sahipleri özel kurulu tarafından onaylanması zorunludur.

Rüçhan Hakkı ve İştirak Taahhüdünün Hukuki Çerçevesi

Anonim ortaklıklarda ortakların yeni payları edinme hakkı kural olarak gözetilmekle birlikte, haklı gerekçelerin varlığı durumunda bu imkan sınırlandırılabilir veya büsbütün kaldırılabilir. Türk Ticaret Kanunu m. 461/2 uyarınca rüçhan hakkının kısıtlanması veya kaldırılması yönünde karar alınabilmesi için esas sermayenin en az yüzde altmışını temsil eden payların olumlu oyu aranır. Payların halka arz edilmesi, işletmelerin veya işletme paylarının devralınması ile çalışanların şirkete ortak edilmesi kanunen haklı neden örnekleri arasında kabul edilir. Bu düzenleme yoluyla hiçbir pay sahibine veya üçüncü kişiye haksız bir yarar sağlanamayacağı gibi kimsenin hakkaniyete aykırı biçimde zarara uğratılmasına da izin verilmez.

Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulu, rüçhan hakkının sınırlandırılmasının veya kaldırılmasının gerekçelerini, yeni payların primli veya primsiz çıkarılma sebeplerini ve primin nasıl hesaplandığını Türk Ticaret Kanunu m. 461/2 uyarınca bir rapor ile açıklar. Hazırlanan bu rapor ayrıca tescil ve ilan edilir.

Yeni pay alımına ilişkin iştirak taahhüdü Türk Ticaret Kanunu m. 461 gereğince kayıtsız, şartsız ve yazılı şekilde yapılır. Kanunun aradığı yazılı şekle uyulmadan yapılan veya şarta bağlı olarak verilen taahhütler geçerli değildir.

Yönetim Kurulu Beyanı ve Tescilin Hukuki Sonuçları

Sermaye artırımı işlemlerinde yönetim kurulu tarafından Türk Ticaret Kanunu m. 457/2 kapsamındaki unsurları ihtiva eden bir beyan düzenlenir. Bu beyanın yanlış, hileli, sahte veya gerçeğe aykırı olması durumunda Türk Ticaret Kanunu m. 549 hükmü uygulanır. Türk Ticaret Kanunu m. 456/5 yollamasıyla Türk Ticaret Kanunu m. 455 hükmü sermaye artırımlarının tescilinde tatbik edilir ve tescil işlemi dış ilişki bakımından kurucu nitelik taşır.

Sermaye artırımı genel kurul veya yönetim kurulu kararı tarihinden itibaren üç ay içinde tescil edilemezse, karar ve alınmışsa izin geçersiz hale gelir ve Türk Ticaret Kanunu m. 345/2 hükmü uygulanır. Sermaye artırımı kararının tescilinden sonra Türk Ticaret Kanunu m. 353/1 uyarınca yokluk veya butlan kararı verilemez; karar ancak tescilden itibaren Türk Ticaret Kanunu m. 353/4 gereğince üç aylık süre içinde iptal davasına konu edilebilir.

Kayıtlı Sermaye Sisteminde Sermaye Artırımı Usulü

Kayıtlı sermaye sistemini benimseyen ortaklıklarda başlangıç sermayesi 100 bin TL'den aşağı olamaz ve tamamının ödenmesi gerekir. Türk Ticaret Kanunu m. 332/2 hükmü gereğince getirilen bu kural nakdi sermayenin peşin ödenmesini zorunlu kılarak Türk Ticaret Kanunu m. 344 için istisna teşkil eder. Sistemde belirlenen kayıtlı sermaye tavanı başlangıç sermayesinin beş katından fazla olamaz. Türk Ticaret Kanunu m. 460/1 uyarınca yönetim kuruluna kayıtlı sermaye tavanına kadar sermaye artırımı yapma yetkisi en çok 5 yıl için tanınabilir.

Kayıtlı sermaye tavanının yükseltilmesi sermaye artırımı niteliğinde olmayıp esas sözleşme değişikliğidir. Bu nedenle Türk Ticaret Kanunu m. 421/1 ve m. 452 vd. uyarınca tavanın değiştirilmesi genel kurulun yetkisinde olup yönetim kurulunun bu hususta herhangi bir yetkisi bulunmaz. Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulu kararlarının iptali davası açma hakkı, Türk Ticaret Kanunu m. 445 genel kuralından farklı olarak, Türk Ticaret Kanunu m. 460/2 uyarınca yapılacak ilan tarihinden itibaren 1 aylık hak düşürücü süreye tabidir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy