İşletmelerin veya kişilerin telefonla aranarak altın ya da define bulunduğu iddiasıyla dedektör temini, kazı çalışması, resmi izin, yol veya ekipman gerekçesiyle para talep edilmesi dolandırıcılık suçunu oluşturur. Bu tür eylemlerde failler menfaati çoğu zaman doğrudan altın bedeli şeklinde değil, inandırıcı kılınan aşamalı masraf kalemleri öne sürerek tahsil eder.
Dolandırıcılık Suçunun Unsurları ve Cezası
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 157. maddesi uyarınca aldatıcı hareketlerle bir kişiyi yanıltarak onun ya da bir başkasının zararına haksız menfaat temin eden faile bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası verilir. Define veya altın bulunduğu kurgusuyla yürütülen aldatıcı işlemler, eylemin somut özelliklerine göre temel dolandırıcılık kapsamında cezalandırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 157Kaynağı aç
başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye
bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir.
Nitelikli dolandırıcılık
Mağdurun kurulan hileli mizansen sebebiyle parayı bizzat kendi iradesiyle teslim etmesi veya şüphelilerin hesabına göndermesi suçun meydana gelmesini engellemez. Hukuki değerlendirmede esas olan, malvarlığı eksilmesinin failin kurguladığı aldatıcı davranışlar neticesinde gerçekleşmiş olmasıdır.
Nitelikli Dolandırıcılık Halleri ve Ceza Artırımları
Dolandırıcılık kurgusunda sahte resmi işlemlerin yapılması, sahte kamu görevlisi unvanı veya kamu kurumu isminin öne sürülmesi, bilişim sistemlerinin hilenin uygulanmasında aktif araç kılınması ya da organize hareket edilmesi durumunda 5237 sayılı Kanun'un 158. maddesindeki nitelikli dolandırıcılık hükümleri tatbik edilebilir. Bununla birlikte, ödemenin yalnızca banka hesabına gönderilmiş olması eylemi kendiliğinden nitelikli dolandırıcılık haline getirmez; bankacılık sisteminin salt ödeme vasıtası olarak mı kaldığı yoksa aldatma eyleminin kurgulanmasında aktif rol mü oynadığı dosya kapsamından belirlenir.
5237 sayılı Kanun'un 158. maddesinin birinci fıkrasının bilişim ve banka araçlarının kullanılması gibi (f) ve (l) bentlerinde düzenlenen hallerde verilecek hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı ise elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Ayrıca suçun üç veya daha fazla kişi tarafından müştereken işlenmesi halinde ceza yarı oranında, suç işlemek için kurulmuş bir örgütün faaliyeti doğrultusunda işlenmesi durumunda ise bir kat artırılarak tayin edilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 158Kaynağı aç
a) Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle,
b) Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak
suretiyle,
c) Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle,
d) Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi
parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması
suretiyle,
e) Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak,
f) Bilişim sistemlerinin, banka veya
kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,
g) Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak
suretiyle,
h) Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden
kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin
kooperatifin faaliyeti kapsamında,
i) Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı
kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle,
j) Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir
kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla,
k) Sigorta bedelini almak maksadıyla,
l) (Ek: 24/11/2016-6763/14 md.) Kişinin,
kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı
olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi
suretiyle,
İşlenmesi halinde, üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar
adlî para cezasına hükmolunur. (Ek cümle: 29/6/2005 – 5377/19 md.; Değişik:
3/4/2013-6456/40 md.) Ancak, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde sayılan
hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan
elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.[71]
(2) Kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan, onlar nezdinde hatırı
sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak,
başkasından menfaat temin eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre
cezalandırılır.
(3) (Ek fıkra: 24/11/2016-6763/14 md.)
Bu madde ile 157 nci maddede yer alan suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından
birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında; suç işlemek için
teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek
ceza bir kat artırılır.
Daha az cezayı gerektiren hal
Hilenin Yürütülmesinde Numune Altın Kullanımı
Kişide güven tesis etmek amacıyla ilk görüşmede ya da ilk aşamada sunulan numunenin gerçek altın olması eylemin dolandırıcılık vasfını ortadan kaldırmaz. Gerçek altın numuneleri, mağdurun hileli kurguya inanmasını sağlamak üzere yem olarak kullanılabilir; devam eden süreçte taahhüt edilen altınların sahte çıkması, hiç teslim edilmemesi veya yeni masraflar ileri sürülerek ödeme talep edilmeye devam edilmesi suçun varlığını sürdürür.
İzinsiz Define Arama ve Kazı Faaliyetlerinin Cezai Sonuçları
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 74. maddesi uyarınca kültür varlıkları bulmak amacıyla izinsiz kazı veya sondaj yapan kişiler iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla muhatap olur; kazının sit alanı veya kanunen korunan yerler dışında yapılması halinde bu cezada üçte bir oranında indirim uygulanır. İzinsiz define araştıran kişilere ise üç aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Bu fiillerin kültür varlıklarını yurt dışına kaçırmak amacıyla ya da korumakla görevli kişilerce işlenmesi halinde ceza iki katına kadar artırılır.
2863 sayılı KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARINI KORUMA KANUNU m. 74Kaynağı aç
md.)
Kültür varlıkları
bulmak amacıyla, izinsiz olarak kazı veya sondaj yapan kişi, iki yıldan beş yıla
kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Ancak, kazı veya sondajın yapıldığı yerin,
sit alanı veya bu Kanuna göre korunması gerekli başka bir yer olmaması halinde,
verilecek cezanın üçte biri indirilir.
İzinsiz olarak define araştıranlar, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası
ile cezalandırılır. Ancak, bu fiillerin yurt dışına kültür varlıklarını kaçırma
amacıyla veya kültür varlıklarının korunmasında görevli kişiler tarafından işlenmesi
hâlinde, verilecek ceza iki katına kadar artırılır.
Kişinin bu maddede
tanımlanan suçları işlemek suretiyle bulduğu kültür varlığını soruşturma başlamadan
önce mahallî mülkî amire teslim etmesi hâlinde, mahkeme verilecek cezada üçte ikisine
kadar indirim yapabilir.
İzinsiz olarak
define araştıran kişinin, hakkında kovuşturma başlayıncaya kadar, kendisini bu fiili
işlemeye gerekli cihazları temin etmek suretiyle sevk eden kişilerin kimliklerini
açıklaması ve yakalanmasını sağlaması hâlinde, mahkeme verilecek cezada indirim
yapabileceği gibi, ceza verilmesine yer olmadığına da karar verebilir.
Elkoyma ve
müzeye teslim:[29]
2863 sayılı Kanun'un 74. maddesi kapsamında suç işleyerek bulduğu kültür varlığını soruşturma başlamadan önce mahallî mülkî amire teslim eden failin cezasında üçte ikisine kadar indirim yapılabilir. Bunun yanında, izinsiz define araştıran kişinin kamu davası açılıncaya kadar kendisini bu eyleme sevk ederek gerekli cihazları sağlayan şahısları açıklaması ve yakalanmalarını temin etmesi durumunda, mahkemece ceza indirimi yapılabileceği gibi ceza verilmesine yer olmadığı kararı da verilebilir.
Mağdurların Takip Edebileceği Yasal Yollar
Dolandırıcılık eylemiyle karşılaşan ve zarara uğrayan kişilerin ivedilikle Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına müracaat ederek şikayette bulunması gerekir. Şayet ödeme banka aracılığıyla transfer edilmişse ilgili banka kuruluşuna gecikmeksizin şüpheli işlem ihbarı verilmeli ve durum tutanağa bağlanmalıdır.
Ceza yargılaması suçu işleyen faillerin cezalandırılmasına odaklandığından, yürütülen soruşturma mağdurun maddi kaybını kendiliğinden telafi etmez. Bu nedenle ceza sürecine paralel olarak şüphelilere ait hesap ve malvarlığı değerlerine bloke veya adli tedbir uygulanmasının talep edilmesi ile haksız alınan bedelin tazmini adına hukuk mahkemelerinde dava açılması yoluna gidilmelidir.
Parayı kendi rızamla göndermiş olmam dolandırıcılık şikayetine engel midir?
Hayır, mağdurun hileli davranışlarla yanıltılarak ödemeyi kendi eliyle yapması suçun hukuki varlığını ortadan kaldırmaz; belirleyici olan malvarlığı eksilmesinin aldatıcı kurgu neticesinde oluşmasıdır.
Ödemenin banka hesabı üzerinden yapılması suçu kendiliğinden nitelikli kılar mı?
Hayır, paranın IBAN üzerinden aktarılmış olması tek başına nitelikli dolandırıcılık sayılmaz; bankanın sadece ödeme kanalı mı olduğu yoksa hilenin kurulmasında aktif şekilde mi kullanıldığı incelenir.
İlk aşamada gösterilen numunenin gerçek altın çıkması dolandırıcılığı önler mi?
Hayır, ilk aşamada gerçek altın sunulması güven telkin etmek için bir yem olarak kullanılabilir; devamında altının sahte olması, teslim edilmemesi veya sürekli masraf çıkarılması dolandırıcılık suçunu devam ettirir.
Dolandırıcılığın birden çok kişiyle işlenmesi durumunda ceza artar mı?
Evet, 5237 sayılı Kanun'un 158. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca suçun üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenmesi halinde ceza yarı oranında, bir örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ise bir kat artırılır.
İzinsiz define araştıran kişinin cihaz temin edenleri bildirmesi cezayı etkiler mi?
Evet, kovuşturma aşamasına kadar kendisini cihaza temin ederek define araştırmaya sevk edenleri bildirip yakalanmalarını sağlayan fail hakkında ceza indirimi yapılabileceği gibi ceza verilmesine yer olmadığına da hükmedilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy