Ceza hukukunda faile ceza verilebilmesi, kişinin kusur ve isnat yeteneğine sahip olmasına bağlıdır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 34. maddesinin birinci fıkrası gereğince; iradesi dışında maruz kaldığı alkol veya uyuşturucu maddelerin ya da geçici bir etkenin tesiri altında bulunarak gerçekleştirdiği eylemin hukuki manasını kavrayamayan yahut fiille bağlantılı hareket serbestisi ve yönlendirme gücü belirgin ölçüde zayıflayan kişiye yönelik cezai yaptırım uygulanmaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 34Kaynağı aç
İrade Dışı Madde Kullanımı ve Geçici Sebepler
Geçici bir halin varlığı veya kişinin iradesi haricinde alkol yahut uyuşturucu madde alması failin cezai sorumluluğunu doğrudan etkiler. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 34. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; geçici bir nedenle ya da irade dışı alınan alkol veya uyuşturucu madde tesiriyle işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan ya da eylemle ilgili davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış olan kişiye ceza verilmez.
İradi Şekilde Alkol veya Uyuşturucu Alma Hali
Kişinin kendi isteğiyle bilerek ve serbest kararıyla alkol veya uyuşturucu tüketerek suç işlemesi halinde cezasızlık hali tanıyan hükümler geçerlilik taşımaz. Türk Ceza Kanunu'nun 34. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, iradi biçimde tüketilen maddelerin etkisi altında fiili gerçekleştiren kişiler hakkında ilk fıkrada belirtilen ceza verilmemesi kuralı işletilmez ve fail eyleminden tam olarak sorumlu tutulur.
Madde Bağımlılığı, Akıl Hastalığı ve İsnat Yeteneği
Uyuşturucu madde bağımlısı olduğunu öne süren, olay öncesinde bu nedenle sağlık kuruluşunda tedavi gördüğü belirlenen ya da kriz tesiriyle ne yaptığını bilemeyecek vaziyette bulunduğunu iddia eden faillerin cezai mesuliyet sınırları uzman raporuyla netleştirilir. Bu durumlarda Türk Ceza Kanunu'nun 32 ve 34. maddeleri çerçevesinde sağlık kurulu raporu alınarak, failin suç anındaki algılama ve hareketlerini idare etme gücündeki azalmanın derecesi saptanır.
Failin akıl hastalığı sebebiyle fiilin doğuracağı hukuki neticeleri kavrayamaması veya eylemlerini kontrol etme yeteneğinin belirgin biçimde zayıflaması halinde Türk Ceza Kanunu'nun 32. maddesinin birinci fıkrasına göre ceza verilmez; ancak kişi hakkında güvenlik tedbiri uygulanır. Söz konusu yönlendirme yeteneğindeki zayıflamanın ilk fıkradaki ağırlıkta olmaması durumunda ise aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca cezada indirime gidilir ve ayrıca akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirine hükmolunur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 32Kaynağı aç
Madde Etkisinin Tıbbi ve Objektif Yollarla Tespiti
Kişinin suç tarihindeki biyolojik ve fizyolojik durumunun ortaya konulması tıbbi metotlarla mümkündür. Alkolün vücuttaki varlığı ve yoğunluğu nefesten ölçüm, kan veya idrar incelemesiyle tespit edilirken; uyuşturucu maddelerin fail üzerindeki tesiri ise kan ve idrardan alınan numunelerin tetkikiyle nesnel biçimde belirlenir.
Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçu
Maddelerin etkisi yalnızca genel isnat yeteneği bakımından değerlendirilmekle kalmaz, aynı zamanda bağımsız bir tehlike suçu olarak da düzenlenmiştir. Türk Ceza Kanunu'nun 179. maddesinin üçüncü fıkrasına göre; tüketilen alkol, uyuşturucu madde veya başka bir sebepten ötürü aracı güvenli biçimde sevk ve idare etme iktidarını kaybetmiş olmasına karşın taşıt kullanmayı sürdüren faillere altı aydan iki yıla kadar hapis cezası tayin edilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 179Kaynağı aç
İçeceğine rızası dışında ilaç katılan fail ceza alır mı?
Hayır, irade dışı alınan madde etkisiyle yaptıklarının bilincinde olamayan veya davranışlarını yönlendirme kabiliyeti esaslı derecede azalan kişiye Türk Ceza Kanunu'nun 34. maddesinin birinci fıkrası gereğince ceza verilmez.
Kendi isteğiyle sarhoş olan kişi ceza indiriminden yararlanabilir mi?
Hayır, iradi olarak alkol veya uyuşturucu madde tüketen failler hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 34. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca cezasızlık veya indirim hükümleri tatbik edilmez.
Madde bağımlılığı iddiasında sağlık kurulu raporu şart mıdır?
Evet, failin madde bağımlılığı veya yoksunluk krizi iddiası mevcutsa, Türk Ceza Kanunu'nun 32 ve 34. maddeleri gereğince isnat yeteneğinin tespiti amacıyla usulüne uygun sağlık kurulu raporu düzenlenmesi gerekir.
Maddenin tesiri altındayken araç kullanmanın cezai karşılığı nedir?
Alkol veya uyuşturucu etkisiyle emniyetli sürüş yeteneğini kaybettiği halde araç sevk eden kişiye Türk Ceza Kanunu'nun 179. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy