Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Davası ve Şartları

TMK 165 Kapsamında Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Koşulları

Türk Medeni Kanunu'nun 165. maddesi uyarınca, eşlerden birinin akıl hastası olması durumunda boşanma davası açılabilmesi belirli yasal şartların gerçekleşmesine bağlıdır. Bu hükme göre davanın kabulü için davalı eşin akıl hastası olması, bu sebeple ortak hayatın diğer eş için çekilmez hâle gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi gerekir. Kanun metninde hastalığın ne kadar süredir devam ettiğine dair herhangi bir süre şartı öngörülmemiştir.

Boşanmaya karar verilebilmesi için mahkemece aldırılacak sağlık kurulu raporunda akıl hastalığının geçmesine olanak bulunmadığı yönünde açık bir açıklamanın yer alması gerekir. Hastalığın iyileşme ihtimali hakkında bu tespiti içermeyen bir sağlık kurulu raporu, Türk Medeni Kanunu'nun 165. maddesi kapsamı karşısında yetersiz olup hükme esas alınmaya elverişli değildir.

Resmî Sağlık Kurulu Raporu ve Çekilmezlik Olgusunun Tespiti

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2013/22120 Esas ve 2014/4922 Karar sayılı ilamına göre, davalının hastalığının geçmesine olanak bulunup bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporu ile tıbben belirlenmeden salt tanık beyanlarına dayanılarak çekilmezlik olgusu saptanamaz ve eksik inceleme ile hüküm kurulamaz. Mahkemece resmî sağlık kurulu raporu tespiti ile dosyada mevcut tedavi evraklarında tespit edilen bulgular birlikte değerlendirilerek hastalığın ortak hayatı davacı eş için çekilmez hâle getirip getirmeyeceği belirlenmelidir.

Davada Taraf Sıfatı ve Fiil Ehliyetinin Araştırılması

Türk Medeni Kanunu'nun 165. maddesinde düzenlenen akıl hastalığı sebebiyle boşanma davası açma hakkı yalnızca akıl hastalığı bulunmayan eşe tanınmıştır. Akıl hastası eş bu özel maddeye dayanarak boşanma davası açamayacağı gibi akıl hastası eşin vasisi de Türk Medeni Kanunu'nun 165. maddesi kapsamında akıl hastalığı nedenine dayalı dava açamaz. Bununla birlikte tam ehliyetsiz eş adına vesayet makamından izin alınması şartıyla kanuni temsilci aracılığıyla boşanma davası açılabileceğine dair farklı hukuki değerlendirmeler bulunsa da akıl hastalığına dayalı özel boşanma sebebi kanun gereğince sağlıklı eşe özgülenmiştir.

Akıl hastası olduğu ileri sürülen davalı eşin davada fiil ehliyetine sahip olup olmadığı mahkemece kendiliğinden araştırılır. Bu kapsamda resmî kurumlardan rapor talep edilerek kişinin akıl hastası olduğuna kanaat getirilmesi durumunda, akıl hastalığı olan davalının yasal temsilcisinin davaya katılması sağlanır.

Tazminat ve Nafaka Taleplerinin Hukuki Niteliği

Akıl hastalığı iradi bir kusur oluşturmadığından, Türk Medeni Kanunu'nun 165. maddesine dayalı davalarda akıl hastası eş kural olarak kusursuz sayılır ve Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesi uyarınca aleyhine maddi veya manevi tazminata hükmedilemez. Akıl hastası eşin tazminat talebi bakımından ise kusursuzluğu sebebiyle diğer eşten tazminat talep edemeyeceği ileri sürülmekle birlikte, yasal şartların varlığı hâlinde lehine tazminata hükmedilmesine mutlak bir engel bulunmadığına ilişkin farklı yaklaşımlar da mevcuttur.

Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesi uyarınca, boşanma neticesinde yoksulluğa sürüklenecek taraf, daha ağır kusuru bulunmamak şartıyla diğer eşten mali gücüyle orantılı olacak biçimde süresiz nafaka talep edebilir. Yasada nafaka borçlusunun kusuru aranmadığından, akıl hastası eşin kusursuz sayılması yoksulluk nafakası yükümlülüğünün doğmasına engel teşkil etmez.

Diğer Hukuki Sebeplerle İlişki ve Usul Kuralları

Evlenmeden önce var olan ancak gizlenen hastalıklar bakımından Türk Medeni Kanunu'nun 150. maddesi gündeme gelebilir; davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın gizlenmiş olması hâlinde evlenmenin nisbi butlanla iptali dava edilebilir. Akıl hastalığının özel boşanma sebebi oluşturmadığı durumlarda ise ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılan eşler, Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin birinci fıkrası uyarınca genel boşanma davası açabilir.

Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesi kapsamında boşanma davasına bakmaya eşlerden birinin yerleşim yerindeki ya da davadan önce son altı ay boyunca ortaklaşa oturdukları yerdeki mahkeme yetkilidir. Davalı tarafça sunulacak cevap layihasında ise 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 129. maddesi doğrultusunda mahkemenin adı, tarafların kimlik ve adres bilgileri, varsa yasal temsilcilerin isimleri, savunmaya esas vakıaların sıralı özetleri, deliller, hukuki nedenler, netice-i talep ve imza yer almalıdır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy