5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 9. maddesi ve Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 44. maddesi uyarınca ham petrol ve akaryakıt ithalatı, mevzuat hükümlerine uyulması koşuluyla lisanslarına göre hak sahibi kılınan kişilerce serbestçe yürütülür; yurt dışından ham petrol ve akaryakıt temin edecek ilgililerin rafinerici, dağıtıcı veya ihrakiye teslim şirketi lisansına sahip olması gereklidir. Petrol piyasasında müstakil bir akaryakıt ithalat lisansı türü düzenlenmemiş olup ithalat yetkisi ilgililerin sahip olduğu petrol piyasası lisansının yasal kapsamından doğar. Bu doğrultuda, rafinerici lisansı bulunmayan ve yurt dışından akaryakıt temin ederek iç piyasada dağıtım yapmak isteyenlerin ithal edilecek ürünleri kapsayan dağıtıcı lisansına sahip olması aranır; rafinerici lisansı sahipleri de akaryakıt ithalatı gerçekleştirebilir.
5015 sayılı PETROL PİYASASI KANUNU m. 9Kaynağı aç
5719 sayılı PETROL PİYASASI LİSANS YÖNETMELİĞİ m. 44Kaynağı aç
İthalat Yetkisinin Kapsamı ve Projeksiyon Bildirimi
Dağıtıcı lisansı sahiplerinin akaryakıt ithalat yetkisi, ilgilinin lisansında yer alan alt başlık kapsamındaki akaryakıt türleriyle ve Kuruma sunulan pazarlama projeksiyonuyla sınırlandırılmıştır. 5015 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca dağıtıcılar tarafından akaryakıt ithalatı yapılabilmesi için ürünün lisansa işlenmiş olması ve ithalatın Kuruma bayi bilgileriyle birlikte verilen pazarlama projeksiyonuyla uyumlu olduğunun bildirilmesi şarttır. Ayrıca dağıtıcılar, lisans başvurularında asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün dağıtım projeksiyonu ile bayi bilgilerini Kuruma vermekle yükümlüdür.
Akaryakıt Tanımı ve İhrakiye İthalat Rejimi
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun 12 Aralık 2024 tarihli ve 13070 sayılı Kararında ihrakiye sayılanlar haricindeki benzin, motorin, yakıt nafta, gazyağı, biyodizel ve fuel oil çeşitleri akaryakıt kapsamına alınmış ve düzenlemenin 1 Ocak 2025'te yürürlüğe girdiği düzenlenmiştir. Anılan karar uyarınca akaryakıt ve ihrakiye sayılan akaryakıt ürünlerine dair bildirim, resmî yazışma ve ticari işlemlerde kararda gösterilen resmî adlandırmaların kullanılması zorunlu kılınmıştır.
İhrakiye kabul edilen akaryakıtların ithali; rafinerici lisansı sahipleri ile belirli şartlar dahilinde ihrakiye teslimi alt başlığı taşıyan dağıtıcı lisansı ve ihrakiye teslimi lisansı sahiplerince yapılabilir. Kendi gereksinimleri için akaryakıt temin eden serbest kullanıcı lisansı statüsü ise yurt dışından getirilen akaryakıtın piyasada dağıtılması yetkisini kapsamaz. 5015 sayılı Kanun'un 9. maddesi gereğince dağıtıcılar bir başka dağıtıcıdan aldıkları akaryakıtı diğer bir dağıtıcıya satamazlar; dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti Kurul iznine tabi olup izne sahip lisans sahipleri bu çerçevede izlenmektedir.
Yetkili Gümrük İdareleri ve Ham Petrol Üreticileri İstisnası
5015 sayılı Kanun'un 9. maddesi ve Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 44. maddesi gereğince ham petrol ve akaryakıt ithalatı, miktar ve belirli teknik ölçümleri yapabilecek donanıma sahip yetkili gümrük idarelerinden gerçekleştirilir. 13070 sayılı Kurul Kararı çerçevesinde de ticari niteliği bulunmayan ve 50 kilogramı geçmeyen haller saklı tutularak ithalatın Ticaret Bakanlığınca belirlenen yetkili gümrük idarelerince yapılması öngörülmüştür. 5015 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca Türkiye'de ham petrol üretimi yapan üreticiler ise düşük gravite yerli üretim ham petrol ile karıştırılacak miktarda ham petrol ithalatı yapabilmektedir.
Dağıtıcı Lisansı Başvuru Şartları ve Yaptırımlar
Dağıtıcı lisansı alma talebinde bulunan ilgililerin başvuru sürecinde Sosyal Güvenlik Kurumuna vadesi geçmiş prim ve idari para cezası borcunun bulunmaması ve 6183 sayılı Kanun'un 22/A maddesi kapsamına giren vadesi geçmiş borç taşımaması aranır.
Gerekli lisans bulunmadan akaryakıt ithal edilmesi durumunda, somut olayın niteliğine göre faaliyetin durdurulması, idari yaptırımlar, gümrük işlemlerinin tamamlanamaması, ek vergi ve gümrük cezası ile eşyanın gümrükte alıkonulması gündeme gelebilir. Fiilin kaçakçılık mevzuatı kapsamına girmesi hâlinde ise sürecin sadece idari yaptırımlarla sınırlı kalmayabileceği değerlendirilmektedir.
Müstakil bir akaryakıt ithalat lisansı var mıdır?
Petrol piyasasında bağımsız bir akaryakıt ithalat lisansı türü bulunmamaktadır; ithalat yetkisi, 5015 sayılı Kanun uyarınca ilgilinin sahip olduğu rafinerici, dağıtıcı veya ihrakiye teslim şirketi lisansının yasal kapsamından doğar.
Serbest kullanıcı lisansı ile ithal edilen akaryakıt dağıtılabilir mi?
Serbest kullanıcı lisansı, belirli koşullar altında akaryakıtın kendi tüketimi amacıyla temin edilmesini ifade etmekte olup bu statü yurt dışından akaryakıt getirilerek iç piyasada dağıtılmasına yetki vermez.
Dağıtıcılar her türlü akaryakıtı serbestçe ithal edebilir mi?
Dağıtıcılar yalnızca lisanslarında yer alan alt başlık kapsamındaki akaryakıt türlerini ithal edebilir ve bu ithalatın Kuruma sunulan pazarlama projeksiyonuyla uyumlu olduğunu bildirmeleri gerekir.
Dağıtıcılar kendi aralarında serbestçe akaryakıt ticareti yapabilir mi?
Dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti serbest bırakılmamış olup Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun iznine bağlanmıştır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy