Akademik personel disiplin soruşturması, devlet ve vakıf yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanları hakkında 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 53. maddesi kapsamında yürütülen idari işlemdir. Disiplin cezası verilmesini gerektiren bir fiili öğrenen disiplin amiri soruşturmayı yazılı olarak başlatır. Süreç; soruşturmacının yetkisi, savunma, ceza türleri ve gerektiğinde görevden uzaklaştırma tedbiri bakımından ayrı hükümlere bağlanmıştır.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 53Kaynağı aç
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 53/AKaynağı aç
Kimler bu disiplin rejimine girer
2547 sayılı Kanun'un disiplin hükümleri profesör, doçent ve doktor öğretim üyesi ile öğretim görevlisi ve araştırma görevlisini kapsar. Devlet ve vakıf yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanlarına uygulanabilecek cezalar da aynı çerçevede sayılır.
Öğretim elemanları dışında iş sözleşmesiyle çalışan personel 4857 sayılı İş Kanunu'na ve iş sözleşmesine veya toplu iş sözleşmesine tabidir. Memurlar hakkında ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesi uygulanır.
Soruşturmanın başlaması ve görevlendirme
Yazılı başlatma, disiplin amirinin cezayı gerektiren fiili öğrenmesine bağlıdır. Üst disiplin amiri soruşturma açmış veya açtırmışsa alt disiplin amiri aynı olayda ayrıca soruşturma yapamaz veya yaptıramaz. Daha önce açılmış soruşturma varsa üst amirin soruşturmasıyla birleştirilir.
Bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin disiplin cezası gerektiren fiillerde soruşturma, bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarınca inceleme yapılmadan başlatılamaz.
Disiplin amiri soruşturmayı kendisi yapabilir. Birim içinden soruşturmacı veya komisyon da görevlendirebilir. Zorunlu hâllerde diğer birimlerden soruşturmacı, rektörlük aracılığıyla istenebilir. Hangi durumun zorunlu hâli oluşturduğu bu hükümde ayrıca tanımlanmamıştır.
Soruşturmacının görev ve unvanı, soruşturulanın görev ve unvanının üstünde veya onunla aynı düzeyde olmalıdır. Fiili ast ile üst birlikte işlemişse soruşturma usulü ve ceza verme yetkisi üste göre belirlenir. Fiilin işlendiği tarihteki görev veya unvan ile soruşturmanın başladığı tarihteki görev veya unvan farklıysa üst görev veya unvan esas alınır.
Disiplin amirinin kim olduğu ve uygulanacak diğer disiplin hükümleri, görev yapılan kurumun tabi olduğu mevzuata göre belirlenir. 2547 sayılı Kanun'un 53/a maddesinde Yükseköğretim Kurulu Başkanı; üst kuruluşlar, rektörler ve bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürleri yönünden disiplin amiri olarak düzenlenir. Rektör üniversitenin, bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürü kendi okulunun, dekan fakültenin, enstitü ve yüksekokul müdürleri kendi birimlerinin disiplin amiridir. Kadrosu bulunan uygulama ve araştırma merkezi ile bağımsız enstitü müdürleri ve bu birimlerin genel sekreter veya sekreterleri de bağlı birim personelinin disiplin amiridir.
Soruşturmacının yetkisi ve süresi
Soruşturmacı bilgi ve belge toplar, ifade alır, tanık dinler, bilirkişiye başvurabilir, keşif ve inceleme yapabilir ve ilgili makamlarla yazışabilir. Görevlendirme kapsamındaki bilgi ve belgeler gecikmeksizin verilir. İşlemler tutanağa bağlanır. Soruşturmanın gizliliği esastır.
Soruşturmacı görevlendirildiği konuda soruşturma yürütür. Soruşturma sırasında disiplin soruşturmasına konu olabilecek başka bir fiil ortaya çıkarsa bunu gecikmeksizin disiplin amirine bildirir.
Soruşturma, görevlendirme yazısının tebliğ tarihinden itibaren iki ay içinde tamamlanır. Süre yetmezse soruşturmacı gerekçeli ek süre isteyebilir. Disiplin amiri gerekçeyi ve zamanaşımı sürelerini dikkate alarak karar verir. Ek sürenin üst sınırı bu hükümde gösterilmemiştir.
Görevin sona ermesi ve başka yaptırımlar
Fiili işleyenin emekliliği veya başka nedenle görevinin sona ermesi soruşturma açılmasına ve soruşturmanın sürmesine engel olmaz. Soruşturma sonunda verilen disiplin cezası özlük dosyasında saklanır. Aylıktan veya ücretten kesme ile kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme, kişinin kamu görevine dönmesi ya da bir vakıf yükseköğretim kurumunda göreve başlaması hâlinde uygulanır.
Aynı fiil için ceza soruşturması veya kovuşturması açılmış olması, ayrıca disiplin soruşturması yapılmasına, disiplin cezası verilmesine ve bu cezanın yerine getirilmesine engel oluşturmaz. Gerektiğinde ceza kovuşturması bekletici mesele yapılabilir; bu hâlde disiplin soruşturmasına ilişkin zamanaşımı süreleri durur. Fiilin başka kanunlarda idari yaptırıma bağlanmış olması da 2547 sayılı Kanun kapsamında disiplin cezası verilmesine engel teşkil etmez.
Disiplin cezalarının türleri
Devlet ve vakıf yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanlarına verilebilecek yaptırımlar uyarma, kınama, aylıktan veya ücretten kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme, üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarmadır.
Uyarma, öğretim elemanına görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir. Kınama, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir.
Aylıktan veya ücretten kesme, brüt aylıktan ya da ücretten bir defaya mahsus olmak üzere 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır.
Kademe ilerlemesinin durdurulmasında devlet yükseköğretim kurumlarında aylıklı öğretim elemanının ilerlemesi, fiilin ağırlık derecesine göre bir yıldan üç yıla kadar durdurulur. Vakıf yükseköğretim kurumu öğretim elemanında ise fiilin ağırlık derecesine göre üç aydan altı aya kadar brüt ücretten 1/30 ile 1/8 arasında kesintiye gidilir.
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma, akademik kadroya bir daha atanmamak sonucunu doğuran meslekten çıkarmadır. Kamu görevinden çıkarma, kamu kurum ve kuruluşları ile vakıf yükseköğretim kurumlarında öğretim elemanı ve memur sıfatıyla bir daha atanmamak sonucunu doğuran çıkarmadır.
Savunma
Soruşturulana iddialar hakkında savunma imkânı tanınmadan disiplin cezası verilemez. Savunmaya ilişkin bazı bentler, Anayasa Mahkemesinin 13/10/2022 tarihli ve E.: 2022/87, K.: 2022/121 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
Hakkında üniversite öğretim mesleğinden çıkarma veya kamu görevinden çıkarma cezası istenen kişi, soruşturma evrakını inceleyebilir, tanık dinletebilir ve disiplin kurulunda kendisi veya vekili aracılığıyla sözlü ya da yazılı savunma yapabilir. Bu imkânlar metinde anılan iki cezanın istenmesi hâline bağlanmıştır.
Görevden uzaklaştırma
Görevden uzaklaştırma disiplin cezası değil, ihtiyati bir tedbirdir. Görevi başında kalmasında sakınca görülen yöneticiler, öğretim elemanları, memurlar ve diğer personel hakkında disiplin veya ceza soruşturmasının herhangi bir safhasında üç ay süreyle alınabilir. Soruşturmayı yürütenler tedbiri teklif edebilir. Sebepler devam ederse tedbir her defasında üç ay uzatılabilir. Toplam süre için üst sınır bu hükümde yer almaz.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 53/BKaynağı aç
Yetki, Yükseköğretim Üst Kuruluş başkanları ile devlet yükseköğretim kurumlarında atamaya yetkili amirlere, vakıf yükseköğretim kurumlarında rektörlere ve bağımsız vakıf meslek yüksekokullarında müdürlere aittir. Rektör, bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürü ve dekan hakkında tedbir, disiplin amirinin teklifi üzerine Yükseköğretim Genel Kurulunca karara bağlanır; karar atamaya yetkili amirlere bildirilir.
Görevden uzaklaştırmayı izleyen on iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır. Süresinde soruşturma açmayan, kaldırılması zorunlu tedbiri kaldırmayan veya işlemi keyfî olarak, garaz ya da kin dolayısıyla yaptığı soruşturma sonunda anlaşılan yetkililer hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidir.
Uzaklaştırılanlar kanunların öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder. Uzaklaştırma süresi içinde aylıklarının veya ücretlerinin üçte ikisi ödenir. Göreve tekrar başlatılması zorunlu olanlara kesilen üçte bir ödenir. Devlet yükseköğretim kurumlarında çalışanlar bakımından görevden uzakta geçen süre, kademe ilerlemesinde ve akademik yükselme için gerekli bekleme süresinde kanundaki koşullarla değerlendirilir.
Soruşturma sonunda kamu görevinden çıkarma cezası önerilmesi hâli dışında tedbir, onu alan yetkililerce derhal kaldırılır. Kamu görevinden çıkarmadan başka disiplin cezası verilenler ile ceza kararından önce disiplin soruşturması af ile kaldırılanlar, kararların kesinleşmesi üzerine veya tedbir süresinin dolması hâlinde derhal göreve iade edilir. Kişinin görevi başında kalması soruşturmanın devamına engel değilse tedbir süresi dolmadan da kaldırılabilir.
Ceza soruşturmasından ayrılan usul
2547 sayılı Kanun'un 53/c maddesi, yükseköğretim üst kuruluşlarının başkan ve üyeleri, yükseköğretim kurumu yöneticileri, kadrolu ve sözleşmeli öğretim elemanları ile 657 sayılı Kanun'a tabi memurların görevleri dolayısıyla veya görevleri sırasında işledikleri ileri sürülen suçlar için ceza soruşturması usulünü düzenler. Bu usul disiplin soruşturması değildir.
Ceza soruşturmasında öğretim elemanlarından soruşturmacı atanırsa, soruşturmacının soruşturulanın akademik unvanına veya daha üst akademik unvana sahip olması şarttır. Bu şart disiplin soruşturmasındaki görev ve unvan ölçüsünden ayrıdır. Bazı ideolojik, boykot, işgal, engelleme ve ağır cezayı gerektiren suçüstü hâllerinde 53/c'deki usuller uygulanmaz; kovuşturmayı Cumhuriyet savcısı doğrudan yapar. Bu Kanunda yer almayan hususlarda 4483 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.
Disiplin soruşturması kim hakkında açılır?
Profesör, doçent, doktor öğretim üyesi, öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi 2547 sayılı Kanun'un öğretim elemanı disiplin rejimine girer. Öğretim elemanı dışındaki sözleşmeli personel 4857 sayılı Kanun'a, memurlar ise 657 sayılı Kanun'un 125. maddesine tabidir.
Soruşturma nasıl başlar?
Disiplin cezası verilmesini gerektiren fiili öğrenen disiplin amiri soruşturmayı yazılı olarak başlatır. Üst amir soruşturma açmışsa alt amir ayrıca soruşturma yapamaz.
Savunma alınmadan ceza verilebilir mi?
Verilemez. İddialar hakkında savunma imkânı tanınmadan disiplin cezası verilemez. Çıkarma cezası istenen kişi evrakı inceleyebilir, tanık dinletebilir ve kurulda kendisi veya vekiliyle savunma yapabilir.
Görevden uzaklaştırma ceza mıdır?
Hayır. Görevden uzaklaştırma üç ayla sınırlı ihtiyati tedbirdir ve sebepler sürerse her defasında üç ay uzatılabilir. Uzaklaştırmayı izleyen on iş günü içinde soruşturma başlatılır.
Ceza davası disiplin işlemini durdurur mu?
Durdurmaz. Aynı fiil için ceza soruşturması veya kovuşturması, disiplin soruşturmasına ve cezaya engel değildir. Kovuşturma gerektiğinde bekletici mesele yapılabilir.
Emekli olan kişi hakkında soruşturma sürer mi?
Evet. Emeklilik veya görevin başka nedenle sona ermesi soruşturma açılmasına ve devamına engel olmaz. Verilen ceza özlük dosyasında saklanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

