Adli tatil her yıl 20 Temmuzda başlar ve 31 Ağustosta sona erer; yeni adli yıl 1 Eylülde açılır. Bu dönemde hukuk mahkemelerinde yalnızca Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda (HMK) belirlenen belirli dava ve işler görülür; ceza ile idari yargıda ise ayrı kanunlardaki düzenlemeler geçerlidir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 102Kaynağı aç
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 331Kaynağı aç
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 61Kaynağı aç
Hukuk Mahkemelerinde Adli Tatil: HMK m. 102 ve m. 103
HMK m. 102'ye göre mahkemeler 20 Temmuz–31 Ağustos arasında tatile girer ve 1 Eylülde yeni adli yıla başlar. Tatil süresince hangi dava ve işlerin görüleceği HMK m. 103'te düzenlenmiştir; madde "ancak aşağıdaki dava ve işler görülür" demektedir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 103Kaynağı aç
HMK m. 103/1 uyarınca adli tatilde görülebilecek dava ve işler şunlardır: ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delillerin tespiti gibi geçici hukuki koruma talepleri ile deniz raporlarının alınması ve dispeçci atanması talepleri, bunlara karşı yapılacak itirazlar ve diğer başvurular; her çeşit nafaka davaları ile soybağı, velayet ve vesayete ilişkin dava ya da işler; nüfus kayıtlarının düzeltilmesi işleri ve davaları; hizmet akdi veya iş sözleşmesi sebebiyle işçilerin açtıkları davalar; ticari defterlerin kaybından dolayı kayıp belgesi verilmesi talepleri ile kıymetli evrakın kaybından doğan iptal işleri; iflas ve konkordato ile sermaye şirketleri ve kooperatiflerin uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırılmasına ilişkin işler ve davalar; adli tatilde yapılmasına karar verilen keşifler; tahkim hükümlerine göre mahkemenin görev alanına giren dava ve işler; çekişmesiz yargı işleri ile kanunlarda ivedi olduğu belirtilen veya taraflardan birinin talebi üzerine mahkemece ivedi görülmesine karar verilen dava ve işler.
Bu listede yer alan iş ve davalara bakılması da tarafların anlaşması hâlinde ya da dava bir tarafın yokluğunda görülmekteyse hazır olan tarafın talebi üzerine adli tatilin bitiminden sonrasına bırakılabilir.
Adli tatil, dilekçe ve tebligat işlemlerini tamamen durdurmaz. Önceki fıkralarda sayılanlar dışında kalan dava ve işler için de dava, karşı dava, istinaf ve temyiz dilekçeleri ile cevap dilekçeleri ve dosyası işlemden kaldırılan davaları yenileme dilekçeleri alınabilir; ilam verilebilir; her türlü tebligat yapılabilir; dosya başka bir mahkemeye, bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya gönderilebilir. HMK m. 103 hükümleri bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtay incelemelerinde de uygulanır.
Süre Uzaması: HMK m. 104
HMK m. 104, adli tatile tabi olan dava ve işlerde bu Kanunun tayin ettiği sürelerin bitmesi tatil zamanına rastlarsa bu sürelerin ayrıca bir karara gerek olmaksızın adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılacağını öngörür. Bu uzama kendiliğinden gerçekleşir; ayrı bir mahkeme kararı aranmaz. Madde metnine göre uzama yalnızca adli tatile tabi olan dava ve işler bakımından, yalnızca bu Kanunun tayin ettiği süreler için geçerlidir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 104Kaynağı aç
Ceza Yargılamasında Adli Tatil: CMK m. 331
Ceza işlerini gören makam ve mahkemeler de her yıl 20 Temmuz–31 Ağustos tarihleri arasında çalışmaya ara verir; yeni adli yıl 1 Eylülde başlar. Bu süre içinde soruşturmalar ile tutuklu işlere ilişkin kovuşturmaların ve ivedi sayılacak diğer hususların nasıl yürütüleceği Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından belirlenir.
Tatil süresince bölge adliye mahkemeleri ve Yargıtay, ceza yargılamasında yalnızca tutuklu hükümlere ilişkin ya da Meşhud Suçların Muhakeme Usulü Kanunu gereğince görülen işleri inceler. Ceza yargılamasında adli tatile rastlayan süreler işlemez; bu süreler tatilin bittiği günden itibaren üç gün uzatılmış sayılır.
İdari Yargıda Adli Tatil: İYUK m. 61 ve m. 8/3
Bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri de her yıl 20 Temmuz–31 Ağustos tarihleri arasında çalışmaya ara verir; yeni adli yıl 1 Eylülde başlar. Bununla birlikte, bölge idare mahkemesinin bulunduğu il merkezi dışında kalan ve yalnızca tek bir idare ya da tek bir vergi mahkemesi bulunan yerlerdeki mahkemeler bu ara vermeden yararlanamaz; o mahkemeler İYUK m. 62'deki sınırlamaya tabi olmaksızın görevlerine devam eder.
Çalışmaya ara verme süresi içinde, birden fazla idari yargı mercii bulunan yerlerde bölge idare mahkemesi başkanının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından nöbetçi mahkeme kurulur. Bölge idare mahkemeleri için ise aynı usulle nöbetçi daire oluşturulur. Çalışmaya ara vermeden yararlanamayanlar ile nöbetçi kalanların yıllık izin hakları saklıdır.
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa bu süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır (İYUK m. 8/3). Bu uzama kuralı yalnızca İYUK kapsamındaki idari yargı süreleri için geçerlidir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 8Kaynağı aç
İcra ve İflas İşlerinde Durum: İİK m. 18
İcra ve iflas daireleri ile icra mahkemelerinde HMK m. 102–104'teki adli tatile ilişkin hükümler uygulanmaz. İcra mahkemesine arz edilen hususlar İcra ve İflas Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca ivedi işlerden sayılır ve bu işlerde basit yargılama usulü uygulanır; bu daireler ve mahkemeler adli tatil süresince de normal biçimde çalışmayı sürdürür.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 18Kaynağı aç
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1853, K. 2021/1529Kaynağı aç
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (E. 2017/1853, K. 2021/1529, 30.11.2021) icra ve iflas dairelerinde ve icra mahkemesinde adli tatil hükümlerinin uygulanmayacağını hükme bağlamıştır. Bu çerçevede İcra ve İflas Kanunu'ndaki bir sürenin bitmesi adli tatil dönemine rastlasa bile süre, tatil içindeki son günün tatil saatinde biter; adli tatilin bitiminden itibaren ek uzama söz konusu olmaz. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi de E. 2022/11524, K. 2022/11543 sayılı kararında aynı ilkeyi oybirliğiyle benimsemiştir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/11524, K. 2022/11543Kaynağı aç
Sık Sorulan Sorular
Adli tatil ne zaman başlar ve biter?
Her yıl 20 Temmuzda başlar, 31 Ağustosta sona erer; 1 Eylülde yeni adli yıl açılır. Bu düzenleme hukuk mahkemeleri için HMK m. 102'de, ceza mahkemeleri için CMK m. 331'de, idari yargı mahkemeleri için ise İYUK m. 61'de ayrı ayrı hüküm altına alınmıştır.
İşçi, iş davası için adli tatilde mahkemeye başvurabilir mi?
Evet. Hizmet akdi veya iş sözleşmesinden kaynaklanan ve işçinin açtığı davalar HMK m. 103/1-ç kapsamında adli tatilde görülebilen işler arasındadır. Madde metni bu kapsamı "işçilerin açtıkları davalar" olarak düzenlemiştir; işveren tarafından açılan davalara uygulanıp uygulanmayacağı madde metninden açıkça anlaşılmamaktadır.
Nafaka, velayet veya soybağı davası adli tatilde açılabilir mi?
Açılabilir ve görülmeye devam edilebilir. Her çeşit nafaka davaları ile soybağı, velayet ve vesayete ilişkin dava ya da işler HMK m. 103/1-b gereğince adli tatilde görülür.
İhtiyati tedbir veya ihtiyati haciz talebi adli tatilde incelenir mi?
İncelenir. İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delillerin tespiti gibi geçici hukuki koruma talepleri ile bunlara karşı yapılan itirazlar ve diğer başvurular HMK m. 103/1-a uyarınca adli tatilde de karara bağlanabilir.
HMK m. 104'teki süre uzaması nasıl işler?
Adli tatile tabi bir dava veya işte bu Kanunun öngördüğü sürenin son günü tatil dönemine denk gelirse süre, ayrıca bir mahkeme kararına gerek olmaksızın adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır. Bu uzama yalnızca HMK'nın tayin ettiği süreler ile adli tatile tabi dava ve işler için geçerlidir.
İcra takibinde adli tatil süreleri etkiler mi?
İcra ve iflas daireleri ile icra mahkemelerinde adli tatil hükümleri uygulanmaz; bu daireler tatil süresince normal çalışmalarını sürdürür. İcra ve İflas Kanunu kapsamındaki bir sürenin son günü adli tatil içine denk gelirse süre tatil içindeki son günün tatil saatinde biter; tatil bitiminden itibaren ek uzama söz konusu olmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (E. 2017/1853, K. 2021/1529, 30.11.2021) ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (E. 2022/11524, K. 2022/11543) bu ilkeyi oybirliğiyle hükme bağlamıştır.
İdare mahkemesindeki süre adli tatile rastlarsa ne olur?
İYUK m. 8/3 uyarınca, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda yazılı bir sürenin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa bu süre, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.
Ceza yargılamasında adli tatil süreleri ne kadar uzar?
CMK m. 331/4 uyarınca, adli tatile rastlayan süreler işlemez ve tatilin bittiği günden itibaren üç gün uzatılmış sayılır.
İstinaf veya temyiz dilekçesi adli tatilde verilebilir mi?
Evet. Önceki fıkralarda sayılanlar dışında kalan dava ve işler için de istinaf ve temyiz dilekçeleri ile cevap dilekçeleri adli tatil süresince mahkemelerce alınmaya devam edilir. HMK m. 103/3 bu işleme olanak tanımakta olup m. 103 hükümleri bölge adliye mahkemeleri ve Yargıtay incelemelerinde de uygulanır.
Adli tatilde çekişmesiz yargı işleri yürütülebilir mi?
Evet. Çekişmesiz yargı işleri HMK m. 103/1-ğ kapsamında adli tatilde görülebilecek işler arasında sayılmıştır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

