Adi Ortaklık Sözleşmesi, Kuruluşu, Yönetimi ve Tasfiyesi

Adi ortaklık sözleşmesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 620. maddesi uyarınca iki ya da daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir. Kanunla düzenlenmiş ortaklıkların ayırt edici niteliklerini taşımayan ortaklıklar da adi ortaklık hükümlerine tabi sayılır.

Kuruluş ve Sözleşmede Şekil Koşulu

Türk Borçlar Kanunu'nun 17. maddesi gereğince, kanunda şekle bağlanmamış bir sözleşmenin taraflarca belirli bir şekilde yapılması kararlaştırılmışsa, belirlenen şekilde yapılmayan sözleşme tarafları bağlamaz. Taraflarca herhangi bir niteleme ve belirleme yapılmaksızın yazılı şekil kararlaştırılmışsa yasal yazılı şekle ilişkin hükümler uygulama alanı bulur.

Ortaklığa yeni bir ortak alınması, Türk Borçlar Kanunu'nun 632. maddesi kapsamında bütün ortakların rızasına bağlı tutulmuştur. Ortaklardan birinin tek taraflı bir işlemle bir üçüncü kişiyi ortaklıktaki payına ortak etmesi ya da payını ona devretmesi, bu üçüncü kişiye ortak sıfatı kazandırmaz.

Katılım Payı ve Sorumluluk Türleri

Ortaklığa katılacak her bir ortağın nakit para, alacak, farklı nitelikte bir mal ya da şahsi emeğini sermaye olarak getirme borcu bulunmaktadır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 621. maddesi kapsamında, taraflar sözleşmeyle aksini kararlaştırmamışsa getirilen bu payların ortaklık gayesine uygun değerde ve birbiriyle denk olması esastır.

Sermaye olarak bir malın mülkiyeti getirilmişse satım sözleşmesine ait ayıptan, zapttan ve hasardan doğan sorumluluk kuralları; buna karşılık yalnızca kullanma hakkı tahsis edilmişse kira sözleşmesi kuralları kıyasen tatbik edilir.

Yönetim, Karar Alma ve Temsil Yetkisi

Ortaklığın kararları, Türk Borçlar Kanunu'nun 624. maddesi uyarınca kural olarak bütün ortakların oybirliğiyle alınır. Sözleşmede kararların oy çokluğuyla alınacağı belirtilmişse bu çoğunluk ortak sayısına göre belirlenir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 625. maddesi uyarınca, ortaklık idaresi bir sözleşme ya da ortaklar kararıyla belirli ortaklara yahut dışarıdan bir şahsa devredilmemişse tüm ortaklar yönetim yetkisini haizdir. Yönetimin birden fazla kişi tarafından yürütüldüğü durumlarda idarecilerden her biri diğerlerinin onayı aranmaksızın tek başına işlem tesis edebilir; ne var ki idare yetkisine sahip diğer bir ortak, işlem neticelenmeden evvel karşı çıkarak işlemin icrasını durdurabilir.

Ortaklığı genel yetkiyle temsil edecek bir kişinin belirlenmesi ve alışılagelmiş sınırları aşan olağan dışı muamelelerin icrası için ortakların tümünün oybirliğiyle onay vermesi aranır. Bununla birlikte gecikmesinde zarar doğabilecek acil durumlarda yönetici ortaklardan herhangi biri bu yetkiyi tek başına kullanabilir.

Kazanç ve Zararın Paylaşımı

Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa, her ortağın kazanç ve zarardaki payı, katılım payının değerine ve niteliğine bakılmaksızın eşittir. Türk Borçlar Kanunu'nun 623. maddesi gereğince sözleşmede ortakların kazanç veya zarara katılım paylarından biri belirlenmişse bu belirleme diğerindeki payı da ifade eder.

Ortaklar arasında bir ortağın zarara ortak edilmeyip sadece elde edilecek kazançtan pay almasına yönelik düzenleme geçerli kabul edilmez; bu kuralın tek yasal istisnası, sermaye olarak ortaklığa yalnızca kendi emeğini tahsis etmiş olan ortaktır.

Ortaklık Malları ve Üçüncü Kişilere Karşı Borçlar

Ortaklık faaliyeti kapsamında elde edilen veya ortaklığa aktarılan malvarlığı değerleri, ayni haklar ve alacak kalemleri, Türk Borçlar Kanunu'nun 638. maddesi gereğince sözleşme hükümleri dahilinde tüm ortakların elbirliği mülkiyetine tabi kılınır. Sözleşmede farklı bir kural benimsenmemişse ortaklardan birinin şahsi alacaklıları, takiplerini ve hak taleplerini doğrudan ortaklık mallarına yöneltemez; sadece o ortağa düşecek tasfiye payı üzerinden haklarını ileri sürebilir.

Ortaklık ilişkisi dahilinde üçüncü şahıslara karşı bizzat veya yetkili temsilci vasıtasıyla altına girilen yükümlülüklerden ötürü ortaklar, aralarında aksine bir mutabakat tesis edilmedikçe zincirleme sorumluluk taşırlar.

Adi Ortaklığın Sona Ermesi ve Fesih Bildirimi

Türk Borçlar Kanunu'nun 639. maddesi doğrultusunda adi ortaklık; ortaklık sözleşmesinde öngörülen amacın gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkânsız duruma gelmesiyle, bütün ortakların oybirliğiyle karar vermesiyle veya ortaklık için kararlaştırılmış sürenin bitmesiyle sona erer.

Sözleşmede ortaklığın mirasçılarla sürdürülmesi konusunda bir hüküm yoksa ortaklardan birinin ölmesi ortaklığı sona erdirir. Sözleşmede ortaklığın devam edeceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığı takdirde, bir ortağın kısıtlanması, iflası veya tasfiyedeki payının cebrî icra yoluyla paraya çevrilmesiyle de ortaklık sona erer.

Sözleşmeyle feshi bildirme yetkisi tanınmışsa yahut ilişki belirsiz süreyle ya da taraflardan birinin yaşamı boyunca geçerli olmak üzere kurulmuşsa, tek bir ortağın fesih iradesini açıklaması ortaklığı sonlandırır. Ayrıca haklı nedenlerin mevcudiyeti durumunda, başka bir ön şart aranmaksızın her vakit mahkemeden fesih talep edilerek verilecek yargı kararıyla ortaklığa nihayet verilebilir.

Türk Borçlar Kanunu'nun 640. maddesi doğrultusunda, süresi belirsiz ya da ortaklardan birinin yaşam süresine bağlanmış ortaklıklarda ortakların altı ay evvel bildirimde bulunarak ayrılma hakkı vardır. Dürüstlük kuralına ters düşecek biçimde ve zamansız fesih beyanında bulunulamaz; yapılan bildirim kural olarak hesap döneminin nihayetinde geçerlilik kazanır. Öte yandan sözleşmede kararlaştırılan vadenin dolmasına karşın ortakların zımni rızasıyla faaliyetler devam ettirilirse ortaklık belirsiz süreli nitelik kazanır.

Tasfiye İşlemleri ve Paylaşım Esasları

Türk Borçlar Kanunu'nun 644. maddesi uyarınca ortaklığın sona ermesi üzerine tasfiye faaliyetleri, yönetim salahiyeti bulunmayan ortaklar da dahil tüm ortaklarca elbirliği prensibiyle icra edilir. Şayet sözleşmeyle belirli işlemlerin bir ortakça kendi adına fakat ortaklık namına yürütülmesi kararlaştırılmışsa, mezkûr ortak ortaklığın sona ermesinden sonra dahi bu işlemleri bizzat ifa etmek ve sonuçları hakkında diğer ortaklara hesap vermekle yükümlüdür.

Ortaklar tasfiye sürecinin idaresi için özel bir tasfiye memuru görevlendirebilir; görevlendirmede uyuşmazlık yaşanırsa her bir ortak hâkime başvurarak atama yapılmasını isteyebilir. Tasfiyenin yürütülüş tarzı ya da süreç bitiminde ortaklara paylaştırılacak tutarlara ilişkin ihtilaflar da ilgililerin başvurusuyla mahkeme tarafından karara bağlanır.

Sermaye payı olarak bir malın mülkiyetini tahsis etmiş olan ortak, Türk Borçlar Kanunu'nun 642. maddesi hükmü uyarınca ortaklık tasfiye edilirken malı aynen talep edemez; yalnızca tahsis edilen değer miktarını geri isteyebilir. Eğer tahsis anında bir değer tespiti yapılmamışsa, iade edilecek bedel o malın ortaklığa konulduğu tarihteki rayici esas alınarak hesaplanır.

Türk Borçlar Kanunu'nun 643. maddesi gereğince ortaklığın borçları kapatıldıktan, ortaklarca sağlanan avanslar, yapılan masraflar ve konulan katılım payları iade edildikten sonra arta kalan malvarlığı bulunursa bu artı değer kâr olarak ortaklara dağıtılır. Şayet mevcut varlıklar borç ve masraflar ödendikten sonra getirilmiş sermayeleri karşılamaya kafi gelmezse, ortaya çıkan açık zarar olarak ortaklarca üstlenilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy