Açık bono, düzenleme sırasında bazı bölümleri boş bırakılan, buna rağmen düzenleyen tarafından imzalanıp alacaklıya ya da bir başka kişiye teslim edilen bonodur. Bu nitelik için imza ve senedin belirli bir anlaşma uyarınca sonradan tamamlanmak üzere verilmesi gerekir. Bedel, vade, ödeme yeri, düzenleme tarihi veya lehtar tamamen ya da kısmen boş kalabilir.
Boş bölümlerin geçerliliğe etkisi
İmza atıldığı anda bazı yerlerin doldurulmamış olması, bonoyu kendiliğinden geçersiz yapmaz. Belirleyici olan, senedin daha sonra tarafların anlaşmasına uygun tamamlanmasıdır. Tamamen doldurulmadan tedavüle çıkan bir kambiyo senedi de yalnızca sonradan doldurulduğu gerekçesiyle baştan geçersiz kabul edilmez. Doldurmanın anlaşmaya uyup uymadığı ayrı bir değerlendirme konusudur.
Boş bırakılmış her belge bono sayılmaz. Belgenin bono kabul edilebilmesi için Türk Ticaret Kanunu’nda aranan zorunlu unsurları taşıması gerekir. Açık bono, sonradan tamamlanması öngörülen bir kambiyo senedi olarak ele alınır.
Bono metninde yer alması gereken unsurlar
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 776. maddesinin birinci fıkrası, bono veya emre yazılı senedin içeriğini gösterir. Senet metninde bono ya da emre yazılı senet kelimesi, başka dilde düzenlenmişse o dildeki karşılığı bulunmalıdır. Metinde ayrıca kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, ödemenin yapılacağı veya emrine yapılacağı kişinin adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası yer alır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 776Kaynağı aç
Anlaşmaya aykırı doldurma ve hamil
Aynı Kanun’un 680. maddesinin birinci fıkrasına göre, tedavüle çıkarılırken tamamen doldurulmamış bir poliçe aradaki anlaşmalara aykırı doldurulursa, anlaşmaya uyulmadığı iddiası kural olarak hamile karşı ileri sürülemez. İstisna, hamilin poliçeyi kötüniyetle iktisap etmesi veya iktisap sırasında kendisine ağır bir kusur isnadının mümkün olmasıdır. 778. maddenin ikinci fıkrasının (f) bendi, açık poliçeye ilişkin 680. madde hükmünün bonolara da uygulandığını düzenler.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 680Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 778Kaynağı aç
Yargıtay 11. Ceza Dairesinin E. 2022/8143, K. 2026/756 sayılı kararındaki açıklamada, boş kâğıda imza atmanın karşı tarafa doldurma konusunda zımni yetki verdiği; bu yetkinin sınırsız olmayıp anlaşma ve dürüstlük kuralıyla sınırlı olduğu belirtilmiştir. Anlaşmaya aykırı tamamlama, yetkinin kötüye kullanılması olarak değerlendirilmiştir. Senedi devralan kişinin kötü niyeti veya ağır kusuru ispatlanabilirse aynı itiraz üçüncü kişiye karşı da ileri sürülebilir. Bu açıklama anılan ceza uyuşmazlığının gerekçesine özgüdür.
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2022/8143, K. 2026/756Kaynağı aç
İlk lehtar ile sonraki hamil arasındaki fark
Sonraki hamile karşı anlaşmaya uyulmadığı iddiası kural olarak ileri sürülemez. Hamilin kötüniyetle iktisabı veya iktisap sırasında ağır kusur isnadının mümkün olması ayrıca ele alınır.
Teminat amacıyla verilen bono
Teminat amacıyla verilmiş olmak, bonoyu tek başına geçersiz kılmaz. Hangi borcun güvence altına alındığı, senedin hangi şartlarda doldurulacağı, hangi durumda tahsile konulacağı ve hangi durumda iade edileceği belirlenmelidir.
Üzerinde teminat içindir ibaresi bulunan senette bu ibarenin kambiyo niteliğine etkisi somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Metin, kayıtsız ve şartsız ödeme vaadini ortadan kaldıracak biçimde kurulmuşsa kambiyo niteliği tartışmalı hâle gelebilir. Teminat ilişkisinin yalnızca ayrı bir sözleşmeden anlaşılması, kambiyo takibini her zaman kendiliğinden engellemez.
Kambiyo takibi ve borçlunun savunmaları
Açık bono sonradan tamamlanıp bono için aranan zorunlu unsurları taşır hâle gelmişse, alacaklı buna dayanarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir. Senedin açık bono olarak verilmiş olması bu takip yolunu tek başına kapatmaz.
Borçlu, senedin kambiyo niteliği taşımadığını, zorunlu unsurların eksik olduğunu, imzanın kendisine ait olmadığını, anlaşmaya aykırı doldurulduğunu veya alacaklının kötü niyetli olduğunu ileri sürebilir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin E. 2020/2616, K. 2020/4785 sayılı kararında, davanın reddine ilişkin bölge adliye mahkemesi hükmü bozulmuştur. Kararda davalının uyuşmazlık konusu bono dışında başka bir bono bulunmadığını ortaya koyamaması nedeniyle yazılı belgenin bu bonoyla ilişkili sayılması gerektiği ifade edilmiştir. Bu sonuç, anılan uyuşmazlığın bozma gerekçesine özgüdür ve genel bir ispat kuralına dönüştürülemez.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/2616, K. 2020/4785Kaynağı aç
Sık sorulan sorular
Açık bono nedir?
Açık bono, bazı bölümleri boş bırakılmasına rağmen düzenleyen tarafından imzalanıp alacaklıya veya başka bir kişiye verilen bonodur. Belirli bir anlaşma çerçevesinde sonradan doldurulmak üzere verilmesi esastır.
Boş bölümler bonoyu geçersiz kılar mı?
Hayır. İmza anında bazı kısımların boş kalması bonoyu tek başına geçersiz kılmaz. Senedin sonradan anlaşmaya uygun doldurulması gerekir; yalnızca sonradan doldurulmuş olması da onu baştan geçersiz saydırmaz.
Anlaşmaya aykırı doldurma hamile karşı ileri sürülebilir mi?
Kural olarak hayır. Türk Ticaret Kanunu’nun 680. maddesine göre anlaşmaya uyulmadığı iddiası hamile karşı ileri sürülemez. Hamil kötüniyetle iktisap etmişse veya iktisap sırasında ağır kusur isnadı mümkünse istisna doğar. Bu hüküm 778. madde uyarınca bonolara da uygulanır.
Bonoda hangi unsurlar bulunur?
Türk Ticaret Kanunu’nun 776. maddesine göre bono; senet türünü gösteren kelimeyi, kayıtsız ve şartsız belirli bedeli ödeme vaadini, vadeyi, ödeme yerini, lehtarın adını, düzenlenme tarihi ve yerini ve düzenleyenin imzasını içerir.
Teminat için verilen bono geçersiz midir?
Hayır. Teminat amacıyla verilmiş olmak bonoyu tek başına geçersiz kılmaz. Hangi borca ve hangi şartlara bağlı olduğu belirlenmelidir. Kayıtsız ve şartsız ödeme vaadini ortadan kaldıran metin ise kambiyo niteliğini tartışmalı hâle getirebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

