Bonoya İtiraz ve Bono Takibine Karşı Hukuki Yollar

Bono nedeniyle başlatılan kambiyo senetlerine özgü haciz takibinde borçlu, genel haciz yolundan farklı olarak icra dairesine değil, takibin yürütüldüğü yerdeki icra mahkemesine dilekçeyle başvurarak itiraz etmek zorundadır. İcra memuru senedin kambiyo senedi vasfını taşıdığını ve vadesinin geldiğini tespit ederse borçluya senet suretiyle birlikte hemen bir ödeme emri düzenleyip gönderir. Düzenlenen ödeme emrinde, borcun ve takip masraflarının on gün içinde icra dairesinin banka hesabına ödenmesi borçluya ihtar edilir. Borçlu borcu ödemeyecek veya takibe itiraz edecekse kanunda öngörülen beş günlük sürelere riayet etmelidir.

Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolunda İtiraz Süresi ve Şikâyet Mercii

Bonoya dayalı icra takiplerinde itiraz icra dairesine değil, icra mahkemesine yöneltilir. Takip dayanağı senet kambiyo senedi vasfını taşımıyorsa borçlunun beş gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunması gerekir. Borçlu olunmadığı, borcun itfa edildiği, mehil verildiği, alacağın zamanaşımına uğradığı veya yetkisizlik iddiaları da sebepleriyle birlikte beş gün içinde icra mahkemesine bir dilekçe ile bildirilmelidir. Borçlu icra mahkemesinden itirazın kabulüne dair bir karar getirmediği takdirde cebri icra işlemlerine devam olunur.

Yetki itirazında bulunurken borçlunun yalnızca yetkisizlik iddiasını ileri sürmesi yeterli görülmez; dilekçede yetkili icra dairesinin neresi olduğunun da açıkça gösterilmesi aranır. İcra mahkemesi hâkimi yetki itirazının incelenmesinde duruşmaya taraflar gelmese dahi gereken kararı verir.

Bonodaki İmzaya İtiraz Usulü ve Takibin Durması

Kambiyo senedindeki imzanın borçluya ait olmadığı iddiası beş gün içinde açıkça bir dilekçeyle icra mahkemesine bildirilmelidir. Dilekçede açıkça imza inkârı yer almalıdır; yalnızca borcun kabul edilmediği yönündeki genel beyanlar imza inkârı niteliği taşımaz. İtiraz süresi içinde açıkça yapılmazsa kambiyo senedindeki imza o icra takibinde borçludan sadır sayılır ve cebri icraya devam edilir.

İcra ve İflas Kanunu uyarınca imzaya itiraz kural olarak satıştan başka icra takip muamelelerini kendiliğinden durdurmaz. Ancak icra mahkemesi duruşmadan önce yapacağı ilk incelemede, borçlunun dilekçesi kapsamından veya eklediği belgelerden edindiği kanaate göre itirazı ciddi görürse, alacaklıya tebliğe gerek görmeden itirazla ilgili kararına kadar takibin geçici olarak durdurulmasına evrak üzerinde karar verebilir.

İmzaya İtirazın İncelenmesi, Tazminat ve Para Cezası

İcra mahkemesinde yürütülen inceleme sonucunda inkâr konusu imzanın borçluya ait olmadığı belirlenirse itiraz kabul edilir ve takip işlemleri durdurulur. Bu vaziyette alacaklının genel hükümlere başvurarak dava açma imkânı korunur. Takibi başlatan alacaklının kötü niyetle veya ağır kusurla hareket ettiği saptanırsa, alacaklı takip konusu meblağın en az yüzde yirmisi oranında tazminat ve alacağın yüzde onu nispetinde para cezasıyla yükümlü tutulur. Alacaklı genel mahkemelerde dava ikame ettiği takdirde hükmedilen para cezasının tahsili dava sonuna kadar ertelenir ve davayı kazanması durumunda ceza kalkar.

Uyuşmazlık konusu imzanın borçluya ait olduğunun tespiti ve takibin daha önce geçici durdurulmuş olması halinde itiraz reddedilir. İtirazı reddedilen borçlu aleyhine, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak şartıyla inkâr tazminatına ve yüzde on para cezasına hüküm kurulur. Haksız imza inkârında bulunan borçluya karşı ayrıca cebri icraya devam ihtarı tatbik edilir.

Borçlu genel mahkemelerde menfi tespit veya istirdat davası açarsa, aleyhine hükmolunan tazminat ve para cezasının tahsili dava sonuna kadar ertelenir. Davanın borçlu lehine sonuçlanması halinde ise daha önce hükmedilmiş olan tazminat ve para cezası tamamen ortadan kalkar.

Borca İtirazın Duruşmalı İncelenmesi ve İspat Belgeleri

Borçlu, borcun bulunmadığı veya sona erdiği yönündeki itirazlarını dilekçeyle icra mahkemesine iletir. İcra mahkemesi hâkimi itiraz sebeplerini incelemek üzere iki tarafı en geç otuz gün içinde duruşmaya çağırır. Duruşma sonucunda borcun olmadığının, itfa veya imhal edildiğinin resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispatlanması halinde itiraz kabul edilir. Borçlunun dilekçesine eklediği belgelerden borcun itfa veya imhal edildiği, senedin metninden zamanaşımına uğradığı, borçlu olunmadığı veya icra dairesinin yetkili olmadığı kanaatine varılırsa esas karar verilene kadar takibin geçici olarak durdurulmasına karar verilebilir.

Borçlunun ibraz ettiği belge altındaki imza alacaklı tarafından inkâr edilir ve inceleme neticesinde imzanın alacaklıya ait olduğuna kanaat getirilirse itiraz kabul edilerek alacaklı belgenin ait olduğu tutarın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir. Alacaklı usulüne uygun çağrıldığı duruşmaya gelmezse alacağın itiraz edilen kısmı için icra geçici olarak durdurulur; alacaklı en geç altı ay içinde duruşma talep edip makbuzdaki imzanın kendisine ait olmadığını ispatlayarak takibin devamını sağlayabilir. İncelemede imzanın alacaklıya ait olmadığı anlaşılırsa bu defa borçlu belge tutarının yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir.

Kambiyo senedindeki tarihe göre borçlunun zamanaşımı itirazı haklı görülür ve alacaklı zamanaşımının kesildiğini veya tatil edildiğini resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispatlayamazsa itirazın kabulüne; aksi halde reddine karar verilir. Türk Ticaret Kanunu m. 749 uyarınca kambiyo senedinden doğan istemlerde poliçeyi kabul edene karşı üç yıllık zamanaşımı süresi öngörülmüştür. Hamilin cirantalarla düzenleyene karşı istemleri süresinde çekilen protesto tarihinden veya senette gidersiz iade kaydı varsa vadenin dolduğu tarihten itibaren bir yıl, bir cirantanın diğer cirantalar veya düzenleyen aleyhine ileri süreceği istemler ise ödeme veya davanın yöneltildiği tarihten itibaren altı ay geçmekle zamanaşımına uğrar.

Borca itirazın kabulü ile takip durur; alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklıdır. İtirazın esasa ilişkin nedenlerle kabulü halinde kötü niyeti veya ağır kusuru bulunan alacaklı, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Takip geçici durdurulmuşken itiraz reddedilirse diğer tarafın talebiyle borçlu aleyhine aynı oranda tazminata hükmolunur. Alacaklı veya borçlunun genel mahkemelerde dava açması durumunda tazminatın tahsili tehir olunur ve lehine hüküm kurulan taraf bakımından tazminat kalkar. İtirazın reddi kararına karşı istinaf yoluna başvurulması işlemleri kendiliğinden durdurmaz; borçlunun teminat göstermesi halinde icra durur.

Teminat İddiası ve İtiraz Süresinin Kaçırılması Halinde Başvurulacak Yollar

Bononun bir temel ilişki kapsamında teminat amaçlı verildiği savunuluyorsa bu iddia yalnızca soyut beyanlarla ileri sürülemez. Teminat senedi iddiasının taraflar arasındaki yazılı sözleşme, senedin teminat amacıyla verildiğini gösteren protokol veya senet üzerinde yer alan açıklama kayıtları gibi somut delillerle ispatlanması gerekir.

Kambiyo takibinde beş günlük yasal itiraz süresi kaçırıldığında icra mahkemesinde klasik itiraz yolu kural olarak kapanır. Bununla birlikte borçlunun tüm hukuki imkânları son bulmaz; borçlu bulunmadığının tespiti için genel mahkemelerde menfi tespit davası açılabileceği gibi, borç ödenmişse geri alınması amacıyla istirdat davası açılması yoluna da başvurulabilir.

Borçlu takibe itiraz etmez ve borcu ödemezse on gün içinde, itiraz edip de reddedilirse ret kararından itibaren üç gün içinde mal beyanında bulunmak zorundadır. Mal beyanında bulunulmaması halinde borçlu hapisle tazyik yaptırımıyla karşılaşır; gerçeğe aykırı beyanda bulunulması ise hapis cezası yaptırımına tabidir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy