Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD), 6 Mart 2018 tarihli Slovak Republic v. Achmea B.V. kararında (Case C-284/16), 1991 tarihli Hollanda-Slovakya İkili Yatırım Anlaşması bünyesindeki tahkim klozunun Avrupa Birliği hukukuna aykırı olduğuna hükmetmiştir. Divan, Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma’nın (TFEU) 267 ve 344. maddeleri uyarınca, üye devletler arasındaki ikili yatırım anlaşmalarından doğan uyuşmazlıklarda hakem heyetlerinin uyuşmazlığı çözme yetkisini ortadan kaldıracak bir yorum benimsemiştir.
Achmea Davasının Gelişimi ve Ön Karar Başvurusu
Achmea uyuşmazlığında ad-hoc hakem heyetinin davacı lehine verdiği kararın iptali için Slovakya, ikili yatırım anlaşmasının 8. maddesinin TFEU madde 18, 267 ve 344 hükümlerine aykırılığı gerekçesiyle Alman mahkemeleri nezdinde iptal davası açmıştır. Frankfurt Eyalet Yüksek Mahkemesi Slovakya’nın taleplerini reddetmiş; Alman Federal Mahkemesi ise Slovakya’nın Avrupa Birliği hukukuna aykırılık iddiası çerçevesinde konuyu ön karar incelemesi için Avrupa Birliği Adalet Divanı’na taşımıştır.
Kararın Kapsamı ve Uygulama Sınırları
Avrupa Birliği Adalet Divanı, TFEU madde 267 ve 344 hükümleri gereğince hakem heyetinin üye devletler arasındaki ikili yatırım anlaşmalarından doğan uyuşmazlıkları çözme yetkisini ortadan kaldıracak bir değerlendirmede bulunmuştur. Buna karşılık Achmea kararı, ticari tahkim veya Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözümü İçin Uluslararası Merkez (ICSID) kurallarına tabi yatırım tahkimi bakımından emsal karar niteliği taşımamakta olup kararın etkilerine dair doktrin ve uygulamadaki tartışmalar sürmektedir.
ICSID Hakem Heyetlerinin Achmea Kararına Yaklaşımı
ICSID kurallarına tabi UP v. Macaristan uyuşmazlığında hakem heyeti, karar verme yetkisinin uluslararası kamu hukuku niteliğindeki ICSID Sözleşmesi’nden kaynaklandığını ve ulusal nitelikten uzak olduğunu belirterek Achmea kararına dayalı yetki itirazını reddetmiştir.
ICSID kurallarına tabi Masdar Solar & Wind v. İspanya tahkim yargılamasında ise hakem heyeti, Enerji Şartı Antlaşması (ECT) ve ICSID gibi çok taraflı sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklarda Achmea kararının uygulama alanı bulamayacağı sonucuna varmıştır.
Vattenfall Tahkimi ve Enerji Şartı Antlaşması
ICSID bünyesindeki Vattenfall uyuşmazlığında hakem heyeti, Achmea kararının yalnızca Avrupa Birliği üye devletleri arasındaki ikili yatırım anlaşmalarını ele aldığını, Enerji Şartı Antlaşması’nın (ECT) ise Avrupa Birliği’nin de taraf olduğu çok taraflı bir yatırım anlaşması niteliğiyle ikili yatırım anlaşmalarından farklılaştığını değerlendirmiştir.
Vattenfall heyeti ayrıca Avrupa Birliği hukukunun uluslararası hukuka üstün olmadığını, Achmea kararının Enerji Şartı Antlaşması’nın taraf ülkelerce yeknesak uygulanmasını tehlikeye düşürdüğünü ve antlaşmanın 16. maddesi kapsamında yatırımcıya tanınan daha elverişli hükümlerin göz ardı edilemeyeceğini vurgulamıştır.
Achmea kararı ticari tahkim yargılamalarında emsal niteliği taşır mı?
Hayır, Achmea kararı ticari tahkim uyuşmazlıkları bakımından emsal karar niteliği taşımamaktadır.
Masdar Solar & Wind v. İspanya tahkiminde çok taraflı sözleşmeler nasıl değerlendirilmiştir?
Masdar Solar & Wind v. İspanya uyuşmazlığında hakem heyeti, Enerji Şartı Antlaşması (ECT) ve ICSID gibi çok taraflı sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklarda Achmea kararının uygulama alanı bulamayacağına karar vermiştir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy