Eyalet Seçiminin Şirketler Hukuku ve İdari Yükümlülüklere Etkisi
Amerika Birleşik Devletleri'nde şirket kuruluşu yapılırken belirlenen eyalet; işletmeye uygulanacak şirketler hukukunu, yıllık raporlama rejimini, franchise vergisi veya lisans vergisini, registered agent zorunluluğunu, tebligat düzenini ve başka bir eyalette yabancı şirket kaydı gerekip gerekmediğini tayin eder.
Şirketin kurulduğu eyalet ile ticari operasyonların fiilen yürütüldüğü eyaletin farklı olması halinde şirket hem kuruluş eyaletine hem de faaliyet eyaletine karşı yükümlü duruma gelebilir. Bu çerçevede iki ayrı registered agent atanması, iki ayrı yıllık raporlama sisteminin yürütülmesi ve iki ayrı vergi ya da lisans rejimine tabi olunması riski doğabilir.
Delaware Yargı Rejimi ve Yıllık Bildirim Takvimi
Delaware Court of Chancery, equity alanında yetkili bir yargı organı olup davaların büyük kısmını şirketler hukuku meseleleri, tröstler, fiduciary duty uyuşmazlıkları ve ticari sözleşme ihtilafları oluşturur.
Delaware'de kurulan yerli şirket yapılarından domestic corporation niteliğindekiler her yıl 1 Mart tarihine kadar yıllık rapor ve franchise vergisi yükümlülüğünü yerine getirmek zorundadır. Limited şirketler, komandit ortaklıklar ve kolektif ortaklıklar için yıllık rapor zorunluluğu bulunmamakla birlikte, her yıl 1 Haziran tarihine kadar yıllık vergi ödenmesi şarttır. Ödemenin gecikmesi durumunda gecikme cezası ve aylık faiz işletilir.
Wyoming ve Florida'da Temsil ve Statü Koşulları
Wyoming'de atanan registered agent'ın eyalette fiziksel adrese sahip bulunması, mesai saatlerinde bu adreste yer alması ve temsil ettiği işletmeye yönelik dava evraklarını kabul edebilmesi zorunludur. Registered agent eksikliği veya kaybı, şirketin yasal statüsünü bozabilecek bir uyum ihlali niteliğindedir. Wyoming'de kurulmuş bir şirket, fiilen başka bir eyalette tekrarlanan ve birbirini izleyen ticari faaliyetler yürütüyorsa o eyalette foreign qualification alma yükümlülüğüyle karşılaşabilir.
Florida'da kurulan tüzel kişilerin aktif statülerini korumaları için her yıl annual report sunmaları zorunludur. Yıllık rapor bildiriminin eylül ayının üçüncü cuma gününe kadar yapılmaması halinde tüzel kişilik idari olarak feshedilebilir. Florida'da bir tüzel kişi kendi kendisinin registered agent'ı olamaz; ancak şirkete bağlı bir gerçek kişi principal bu sıfatı üstlenebilir. Temsilcinin Florida'da fiziksel sokak adresi bulunması gerekir, posta kutusu kullanılamaz ve göreve yeni bir temsilci atanıyorsa bu kişinin görevi kabul ettiğine dair imzası aranır.
California ve Texas'ta Eyalet İçi Faaliyet ve Vergilendirme
Başka bir eyalette ya da ülkede kurulmuş tüzel kişilerin, California sınırları içerisinde tekrarlanan ve birbirini izleyen işlemler niteliğindeki eyalet içi ticari faaliyete başlamadan önce California'da foreign qualification yaptırması şarttır.
Texas franchise vergisi, yalnızca Texas'ta kurulmuş işletmelere değil, Texas'ta ticari faaliyette bulunan tüm vergiye tabi tüzel kişilere uygulanır. 2024 rapor yılından itibaren belirlenen eşiğin altında kalan tüzel kişiler, vergi borcu çıkmasa dahi bilgi raporu verme yükümlülüğünü sürdürür.
Registered Agent Müessesesi ve Tebligat Düzeni
Registered agent, şirketin usul hukuku bakımından savunma hattı olarak kabul edilir. Şirket aleyhine açılan bir davada tebligatın usulüne uygun biçimde alınması, şirketin cevap süresini kaçırmaması, gıyapta hüküm riskine düşmemesi ve idari yazışmaların doğru kişiye ulaşması çoğu zaman registered agent düzenine bağlıdır.
Federal EIN Başvurusu ve FinCEN Düzenlemeleri
Şirketin esas iş yeri adresi ABD dışında yer alıyorsa federal düzeyde çevrim içi EIN başvuru kanalı kullanılamaz; bu halde başvurunun telefon, faks veya posta yoluyla tamamlanması zorunludur. Başvuruda gösterilecek sorumlu kişinin kural olarak bir gerçek kişi olması gerekir. Sorumlu kişinin Sosyal Güvenlik Numarası veya Bireysel Vergi Kimlik Numarası bulunmadığı ve edinmeye de elverişli olmadığı durumlarda, Form SS-4 Satır 7b alanına yabancı veya uygulanamaz ibaresi kaydedilir.
Federal vergi kaydında sorumlu kişi değişikliği gerçekleştiğinde, bu değişikliğin Form 8822-B kullanılarak 60 gün içinde IRS'e raporlanması zorunludur; adres veya lokasyon değişiklikleri de aynı form aracılığıyla bildirilir.
Tüzel kişilerin intifa hakkı sahipliği bildirimleri bakımından, FinCEN tarafından Mart 2025'te yapılan geçici nihai kural değişikliğiyle ABD'de kurulmuş tüm yerli tüzel kişiler BOI raporlama yükümlülüğünden muaf tutulmuştur. Buna karşılık, yabancı hukuk altında kurulup bir ABD eyaletinde kayıt yaptıran bazı yabancı yapılar için yeni tanım ve süreler öngörülmüş olup yerli tüzel kişilere tanınan muafiyet bu yapılara kendiliğinden uygulanmaz.
Delaware'de şirket türlerine göre yıllık vergi ve bildirim tarihleri nedir?
Delaware'de domestic corporation niteliğindeki yapılar her yıl 1 Mart tarihine kadar yıllık rapor ve franchise vergisi yükümlülüğüne tabidir. Limited şirketler, komandit ve kolektif ortaklıklar için yıllık rapor şartı bulunmamakta; ancak her yıl 1 Haziran tarihine kadar yıllık verginin ödenmesi gerekmektedir.
Kuruluş yeri ile faaliyet eyaletinin farklı olması ne gibi yükümlülükler doğurur?
Kuruluş ve faaliyet eyaletlerinin farklı olması durumunda işletme, her iki eyalette de iki ayrı kayıtlı temsilci bulundurma, mükerrer raporlama yapma ve birden fazla vergi rejimine tabi olma yükümlülüğüyle karşılaşabilir.
Esas iş yeri adresi ABD dışında olan şirketler EIN başvurusunu nasıl yapar?
Esas iş yeri adresi ABD dışında bulunan şirketler çevrim içi başvuru yolunu kullanamaz; işlemler telefon, faks veya posta kanalıyla tamamlanır. Sorumlu kişinin SSN veya ITIN bilgisi bulunmadığında ve edinmeye uygun olmadığında formun ilgili alanına yabancı veya uygulanamaz ibaresi yazılır.
ABD'de kurulan şirketlerin FinCEN intifa hakkı bildirim yükümlülüğü var mıdır?
Mart 2025 tarihli kural değişikliği uyarınca ABD'de kurulmuş tüm yerli tüzel kişiler intifa hakkı raporlama yükümlülüğünden muaf tutulmuştur. Yabancı hukuk altında kurulup ABD eyaletlerinde kayıt yaptıran belirli yapılar ise farklı düzenleme ve sürelere tabidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy