ABD Mahkeme Kararlarının İcra Kabiliyeti ve Tenfiz Mecburiyeti
Amerika Birleşik Devletleri mahkemeleri tarafından tesis edilmiş olan ilamlar, kesinleşmiş olsalar dahi Türkiye'de kendiliğinden doğrudan icra edilemez. Yabancı bir mahkeme ilamının Türk icra organları nezdinde cebri icra kabiliyeti kazanabilmesi ve Türkiye'de hukuki sonuç doğurabilmesi için 5718 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde yetkili Türk mahkemelerince tenfizine karar verilmesi şarttır.
Tenfize Konu Olabilecek Hükümler ve Tanıma ile Tenfiz Ayrımı
5718 sayılı Kanun uyarınca Türk hukukunda yalnızca özel hukuk ilişkilerine dair ve icra kabiliyeti taşıyan yabancı mahkeme kararları tenfiz talebine konu edilebilir. Ceza ve kamu hukuku niteliğindeki hükümler kural olarak tenfiz yoluna tabi tutulamaz. Bununla birlikte yabancı ilamın yalnızca kesin hüküm gücünün kabul edilmesini ifade eden tanıma ile kararın cebri icra organları vasıtasıyla yerine getirilmesini sağlayan tenfiz müessesesi birbirinden farklı usuli neticeler doğurur.
Federal Sistemde Eyalet Bazında Karşılıklılık Değerlendirmesi
Federal bir devlet yapılanmasına sahip Amerika Birleşik Devletleri mahkemelerinden verilen kararların tenfizinde karşılıklılık koşulu, federal devletin geneli dikkate alınarak değil, kararı veren federe eyalet bazında ele alınır. Somut uyuşmazlığın kendine özgü niteliklerine ve ilamın tesis edildiği ilgili eyaletin hukuki durumuna göre karşılıklılık incelemesinde farklı hukuki değerlendirmeler gündeme gelebilmektedir.
Esasa Girme Yasağı (Revision au Fond)
Tenfiz yargılamasının temel prensiplerinden biri olan esasa girme yasağı (revision au fond), Amerikan mahkemesi ilamları bakımından da geçerliliğini korur. 5718 sayılı Kanun çerçevesinde inceleme yapan Türk mahkemesi, yabancı ilamın esasına girerek Amerikan hâkiminin delil değerlendirmesini, maddi vakıa tespitini yahut ABD hukuk kurallarını uyuşmazlığa tatbik ediş biçimini yeniden denetleyemez.
Cezalandırıcı Tazminat Kararları ve Kamu Düzeni Denetimi
Türk mahkemesi yabancı kararın esasını yeniden inceleyememekle birlikte, hükmün Türk kamu düzenine açıkça aykırı neticeler doğurup doğurmadığını değerlendirmekle yükümlüdür. Amerikan hukukuna özgü cezalandırıcı tazminat (punitive damages) içeren ilamlar yönünden, hükmedilen tazminatın niteliği, güdülen amaç ve somut olayın şartları gözetilerek kamu düzeni denetimi gerçekleştirilir. Cezalandırıcı tazminat kararlarının tamamının kamu düzenine aykırı bulunarak reddedileceğine dair genel bir sonuç bulunmamakta; her dava bağımsız olarak incelenmektedir. Bu kapsamda kamu düzeni istisnasının dar yorumlanması esastır.
Aile Hukuku İlamları ve Parasal Taleplerin İcrası
Amerika Birleşik Devletleri mahkemelerinde karara bağlanan boşanma ilamlarının para ödenmesine ilişkin kısımlarının Türkiye'de icra edilebilir hâle gelmesi tenfiz şartına tabidir. Boşanmanın şahsi statüye dair hükümlerinin tanınması ile nafaka ve tazminat gibi eda içerikli parasal edimlerinin icra kabiliyeti kazanması farklı usuli süreçlerin işletilmesini gerektirir.
Tenfiz Davasında Usuli Eksiklikler ve İnceleme Süreci
Tenfiz yargılamasında davanın reddedilmesine veya sürecin sekteye uğramasına yol açabilen hususların başında kararın kesinleştiğini gösteren belgelerin ya da kesinleşme şerhinin dosyaya noksan sunulması gelmektedir. İlamın usulüne uygun onaylı tercümesinin bulunmaması, taraf bilgilerindeki farklılıklar, hükmü veren eyalet mahkemesi bilgilerinin belirsiz bırakılması veya yabancı mahkeme kararının yalnızca belirli sayfalarının ibraz edilmesi tenfiz talebini olumsuz etkileyebilmektedir.
ABD mahkemesinden alınan boşanma kararı Türkiye'de doğrudan icra edilebilir mi?
Hayır, ABD mahkemelerinden verilen boşanma ilamlarının nafaka veya tazminat gibi para ödenmesine ilişkin kısımları Türkiye'de doğrudan icra edilemez; icra kabiliyeti kazanması için Türk mahkemelerince tenfiz kararı verilmesi gerekir.
Türk mahkemesi ABD hâkiminin kararını esastan yeniden denetleyebilir mi?
Hayır, tenfiz hukukunda geçerli olan esasa girme yasağı (revision au fond) gereğince Türk mahkemesi kararın esasına giremez; Amerikan hâkiminin delil takdirini veya ABD hukukunu uygulayışını denetleyemez.
ABD mahkemesinin verdiği cezalandırıcı tazminat kararları tenfiz edilebilir mi?
Tüm cezalandırıcı tazminat kararlarının tenfiz edilemeyeceği yönünde genel bir sonuç bulunmamaktadır; tazminatın niteliği ve amacına göre kamu düzeni denetimi yapılır ve kamu düzeni istisnası dar yorumlanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy