AB Ödeme Hizmetleri Direktifinin Türk Hukukuna Etkileri

by Avukat Erdal Ersoy
AB Ödeme Hizmetleri Direktifinin Türk Hukukuna Etkileri

AB Ödeme Hizmetleri Direktifleri ve 6493 Sayılı Kanun

Avrupa Birliği'nin 2007/64/EC sayılı Direktifi (PSD1) ile öngörülen ödeme hizmeti sağlayıcılığı ve ödeme sistemleri yapısı, 27.06.2013 tarihli ve 28690 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun ile Türk hukukuna kazandırılmıştır. 6493 sayılı Kanun, PSD1 düzenlemelerine paralel olarak ödeme sistemlerinin kurulması ve yenilikçi finansal girişimlerin faaliyet göstermesi için yasal dayanak oluşturmuştur. Ödemeler dünyasında rekabeti, yenilikçiliği ve işlem güvenliğini artırma hedefiyle daha sonra Avrupa Birliği'nin 2015/2366 sayılı Direktifi (PSD2) kabul edilmiş; Direktif kapsamında öngörülen iki yıllık uyum süresi 14.09.2019 tarihine kadar uzatılmıştır.

7192 Sayılı Kanun ve Yeni Nesil Ödeme Hizmetleri

PSD2 düzenlemeleri doğrultusunda hazırlanan 7192 sayılı Kanun, 22.11.2019 tarihli ve 30956 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak 2019 yılı sonunda yürürlüğe girmiştir. Bu değişiklikle birlikte 6493 sayılı Kanun'un 12. maddesinin birinci fıkrasına eklenen bentler üzerinden iki yeni faaliyet türü Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası denetimine tabi ödeme hizmeti olarak tanımlanmıştır. Madde 12/1-f bendi uyarınca ödeme hizmeti kullanıcısının talebiyle başka bir ödeme hizmeti sağlayıcısında bulunan ödeme hesabıyla ilgili sunulan ödeme emri başlatma hizmeti ile madde 12/1-g bendi uyarınca kullanıcı onayıyla farklı sağlayıcılardaki hesaplara dair konsolide bilgilerin çevrim içi platformlarda sunulması hizmeti kapsama alınmıştır. Bu modeller PSD2 kapsamında düzenlenen Ödeme Başlatma Hizmet Sağlayıcısı (PISP) ve Hesap Bilgisi Servis Sağlayıcısı (AISP) yapılarına karşılık gelmektedir.

6493 sayılı ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN m. 12Kaynağı aç
MADDE 12 – (1) Bu Kanun uyarınca ödeme hizmetleri; a) Ödeme hesabına para yatırılması ve ödeme hesabından para çekilmesine imkan veren hizmetler de dâhil olmak üzere ödeme hesabının işletilmesi için gerekli tüm işlemleri, b) Ödeme hizmeti kullanıcısının ödeme hizmeti sağlayıcısı nezdinde bulunan ödeme hesabındaki fonun aktarımını içeren, bir defaya mahsus olanlar da dâhil doğrudan borçlandırma işlemi, ödeme kartı ya da benzer bir araçla yapılan ödeme işlemi ile düzenli ödeme emri dâhil para transferini, c) Ödeme aracının ihraç veya kabulünü, ç) Para havalesini, d) Gönderen tarafından ödeme işleminin yapılmasına ilişkin onayın bir bilişim veya elektronik haberleşme cihazı aracılığıyla verildiği ve ödemenin ödeme hizmeti kullanıcısı ile mal veya hizmet sağlayan arasında sadece aracı olarak faaliyet gösteren bir bilişim veya elektronik haberleşme işletmecisine yapıldığı ödeme işlemini, e) Fatura ödemelerine aracılık edilmesine yönelik hizmetleri, f) (Ek:12/11/2019-7192/8 md.) Ödeme hizmeti kullanıcısının isteği üzerine başka bir ödeme hizmeti sağlayıcısında bulunan ödeme hesabıyla ilgili sunulan ödeme emri başlatma hizmetini, g) (Ek:12/11/2019-7192/8 md.) Ödeme hizmeti kullanıcısının onayının alınması koşuluyla, ödeme hizmeti kullanıcısının ödeme hizmeti sağlayıcıları nezdinde bulunan bir veya daha fazla ödeme hesabına ilişkin konsolide edilmiş bilgilerin çevrim içi platformlarda sunulması hizmetini, ğ) (Ek:12/11/2019-7192/8 md.) Ödemeler alanında toplam büyüklük veya etki alanı açısından Bankaca belirlenecek seviyeye ulaşan diğer işlem ve hizmetleri, ifade eder. (2) Aşağıda yer alan işlem ve hizmetler bu Kanun kapsamında ödeme hizmeti olarak değerlendirilmez: a) Ödeme işleminin aracı kullanılmaksızın doğrudan alıcıya nakit olarak yapılması b) Ödeme işleminin, gönderen ya da alıcı namına mal veya hizmet pazarlığına ya da alım satımına yetkili olan ticari temsilci aracılığıyla yapılması c) Kâr amacı gütmeyen veya yardım amacıyla yapılan faaliyetler çerçevesinde paranın nakit olarak toplanması ve teslimi suretiyle yapılan ödeme işlemleri ç) Mal veya hizmet alımından kaynaklanan ödeme işleminin gerçekleştirilmesinden hemen önce ödeme hizmeti kullanıcısının açık talebi üzerine, işlemin bir parçası olarak nakit paranın alıcıdan gönderene verildiği hizmetler d) Ödeme hesabına bağlı olmaksızın nakit olarak gerçekleşen döviz alım ve satım işlemleri e) 6102 sayılı Kanun kapsamındaki kıymetli evrak, yabancı banka çekleri, seyahat çekleri ve kâğıt posta havalelerinden herhangi biriyle gerçekleşen ödeme işlemleri f) Sistemlerde; Banka, mutabakat kuruluşu, merkezî karşı taraf, takas odaları, ödeme hizmeti sağlayıcıları ve sistemin diğer katılımcılarının aralarında kendi nam ve hesaplarına gerçekleştirdikleri ödeme işlemleri g) Bu fıkranın (f) bendi kapsamında belirtilen tüzel kişiler ve sermaye piyasası kurumlarının 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamındaki sermaye piyasası faaliyetleri ile ilgili ödeme işlemleri ğ) Teknik hizmet sağlayanların sunduğu, ödeme hizmetlerinde provizyon işlemlerinin yapılmasını destekleyen, verinin işlenmesi, saklanması, güvenliğinin sağlanması, gizliliğinin korunması ve doğrulanması ile bilgi teknolojisi, iletişim ağı ve ödeme hizmetleri için kullanılan araçların tedarik ve bakımını kapsayan, teknik hizmet sağlayanların işlemin herhangi bir anında transfer edilen fonun sahibi olmadığı hizmetler h) Sadece ödeme aracını çıkaranın iş yerinde, sınırlı bir hizmet sağlayıcı ağında ya da sınırlı bir mal veya hizmet çeşidi için ödeme aracını ihraç eden ile yapılan ticari bir anlaşma çerçevesinde gerçekleştirilen mal veya hizmet alımında kullanılabilen araçlara ilişkin işlemler ı) Bir bilişim veya elektronik haberleşme cihazı aracılığıyla gerçekleşen, bilişim veya elektronik haberleşme işletmecisinin ödeme hizmeti kullanıcısı ile mal veya hizmet sağlayıcısı arasında sadece aracı olarak faaliyet göstermediği durumlarda, satın alınan mal veya hizmetlerin bilişim veya elektronik haberleşme cihazına aktarıldığı ve söz konusu cihaz aracılığıyla kullanıldığı ödeme işlemleri i) Ödeme hizmeti sağlayıcıları ile bunların temsilcileri veya şubeleri arasında kendi nam ve hesaplarına yapılan ödeme işlemleri j) Ana şirket ile bağlı ortaklıkları veya bağlı ortaklıkların kendi aralarında gerçekleşen ve aynı gruba ait bir şirket dışında hiçbir ödeme hizmeti sağlayıcısının aracılık etmediği ödeme hizmetleri k) Ödeme hizmetlerinden herhangi birini sunmayan ve ödeme hesabından para çeken müşteri ile yapılmış çerçeve sözleşmenin tarafı olmayan bir hizmet sağlayıcı tarafından işletilen ve kart çıkaran bir veya daha fazla kuruluş adına çalışan ATM’ler aracılığıyla nakit çekimi hizmetleri l) Bankaca belirlenecek diğer işlem ve hizmetler[1] (3) (Değişik:12/11/2019-7192/8 md.) Ödeme hizmetlerine, ödeme hizmetleri kapsamında tarafların hak ve yükümlülüklerine, ödeme hizmetine ilişkin sağlanacak bilgi ve koşullar ile çerçeve sözleşmeye ilişkin usul ve esaslar, Mali Suçları Araştırma Kurulunun görüşünün alınması suretiyle Bankaca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. (Ek cümle:18/6/2020-7247/16 md.) Çerçeve sözleşme yazılı şekilde veya uzaktan iletişim araçlarının kullanılması suretiyle mesafeli olarak ya da mesafeli olsun olmasın Bankanın yazılı şeklin yerine geçebileceğini belirlediği ve bir bilişim veya elektronik haberleşme cihazı üzerinden gerçekleştirilecek ve müşteri kimliğinin biyometrik yöntemlerle veya elektronik kimlik doğrulama kabiliyetini haiz kimlik belgeleriyle doğrulanmasına imkân verecek yöntemler yoluyla kurulacak şekilde düzenlenir.[2] (4) (Ek:12/11/2019-7192/8 md.) Banka, ödeme hizmeti kapsamındaki belirli bir işlem türüne ilişkin olarak herhangi bir isim altında işlemin taraflarından birinin aldığı ücret, masraf, komisyon ve diğer menfaatlerin nitelikleri ile azami miktar ya da oranlarını tespit etmeye, bunları kısmen veya tamamen serbest bırakmaya yetkilidir. (5) (Ek:12/11/2019-7192/8 md.) Banka, ikinci fıkranın (b) ve (h) bentlerinde yer alan işlemlerin toplam büyüklük ve etki alanı açısından Bankaca belirlenecek seviyeye ulaşması durumunda, bu Kanun kapsamında ödeme hizmeti olarak değerlendirilmesine karar verebilir. (6) (Ek:12/11/2019-7192/8 md.) Ödeme hizmeti sağlayıcılarının bu Kanuna tabi faaliyetleri nedeniyle taraf oldukları hukuki ilişkiler Banka tarafından izlenir. Banka, ödeme hizmeti sağlayıcılarının bu Kanuna tabi faaliyetleri nedeniyle taraf oldukları hukuki ilişkiler kapsamında, ödemeler alanının gelişimini olumsuz etkileyebilecek nitelikte uygulamaların bulunduğunu tespit etmesi durumunda, ödeme hizmeti sağlayıcılarının bu Kanuna tabi faaliyetleri nedeniyle taraf oldukları hukuki ilişkilerle ilgili olarak uyulması gereken usul ve esasları belirlemeye yetkilidir. (7) (Ek:12/11/2019-7192/8 md.) Banka, bu Kanuna tabi faaliyetler kapsamında ödemeler alanının gelişimini olumsuz etkileyebilecek nitelikte durum ve uygulamaların bulunduğunu tespit etmesi durumunda, konu ile ilgili çalışma komiteleri kurmaya, bu komitelerin çalışma usul ve esaslarını ilgili tarafların görüşlerini alarak belirlemeye ve bu komitelerde alınan kararların uygulamaya geçirilmesi için gerekli iş ve işlemleri yapmaya yetkilidir. Ödeme hizmeti sağlayıcısı

6493 sayılı Kanun'un 12. maddesi; ödeme hesabına para yatırma ve çekme işlemleri, doğrudan borçlandırma, ödeme kartı veya benzeri araçlarla gerçekleştirilen ödemeler, düzenli ödeme emirleri dâhil fon aktarımı, ödeme aracının ihracı veya kabulü ve para havalesini temel ödeme hizmetleri arasında saymaktadır. 7192 sayılı Kanun ile eklenen 12/1-ğ bendi uyarınca ayrıca, ödemeler alanında ulaştığı toplam büyüklük veya etki alanı bakımından Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca belirlenecek seviyeye ulaşan diğer işlem ve hizmetler de ödeme hizmeti kapsamında değerlendirilir.

Ödeme Hizmeti Sayılmayan Faaliyetler ve Denetim Yetkisi

6493 sayılı Kanun'un 12. maddesinin ikinci fıkrası, bazı işlem ve yöntemleri ödeme hizmeti tanımının dışında tutmuştur. Doğrudan nakit yapılan ödemeler, gönderen ya da alıcı namına mal veya hizmet pazarlığına ya da alım satımına yetkili ticari temsilciler aracılığıyla yapılan işlemler ile kâr amacı gütmeyen veya yardım amaçlı nakit teslimleri Kanun kapsamı dışındadır. Benzer şekilde, teknik hizmet sağlayanların sunduğu ve fonun mülkiyetine sahip olunmayan provizyon ve veri işleme destekleri ile sadece ihraççının iş yerinde ya da sınırlı bir hizmet sağlayıcı ağında geçerli olan araçlarla yapılan işlemler de ödeme hizmeti sayılmaz.

6493 sayılı Kanun'un 12. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, ticari temsilci aracılığıyla yapılan işlemler ile sınırlı ağ veya araç kapsamında gerçekleştirilen istisnai işlemlerin toplam büyüklük ve etki alanı açısından belirlenen seviyeye ulaşması durumunda bunların ödeme hizmeti sayılmasına karar verebilir. Aynı maddenin altıncı fıkrası gereğince ödeme hizmeti sağlayıcılarının Kanuna tabi hukuki ilişkileri Banka tarafından izlenir; alanın gelişimini olumsuz etkileyebilecek uygulamaların varlığı hâlinde Banka bağlayıcı usul ve esaslar belirlemeye yetkilidir.

Açık Bankacılık Standartları ve İkincil Düzenlemeler

Ödeme emri başlatma ve hesap bilgileri sağlama faaliyetleri doğrultusunda bir ödeme hizmeti sağlayıcısındaki verilerin diğer sağlayıcılarla paylaşılmasına dair usul ve esasları belirleme yetkisi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına verilmiştir. 7192 sayılı Kanun çerçevesinde, anılan hizmetleri sunmak isteyen veya hâlihazırda sunan kuruluşların, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından çıkarılacak ilgili düzenlemelerin yayımı tarihinden başlayarak en geç bir yıl içinde lisans veya izin almaları öngörülmüştür.

Açık bankacılık alanındaki teknik altyapı standartları, 15.03.2020 tarihli ve 31069 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Bankaların Bilgi Sistemleri ve Elektronik Bankacılık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Yönetmelik uyarınca açık bankacılık servisleri; müşterilerin veya yetkilendirdikleri tarafların uygulama programlama arayüzleri (API), web servis ve dosya transfer protokolü gibi yöntemlerle bankanın sunduğu finansal servislere uzaktan erişerek işlem gerçekleştirebildikleri veya talimat iletebildikleri elektronik dağıtım kanalıdır.

Finansal teknolojilerin güvenliğini ve kullanımını tamamlamak üzere 21.08.2020 tarihli ve 31220 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ödeme Hizmetlerinde TR Karekodun Üretilmesi ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik ile 01.04.2021 tarihli ve 31441 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Bankalarca Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik yürürlüğe girmiştir. Ayrıca 6493 sayılı Kanun'un 12. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca çerçeve sözleşmeler; yazılı şekilde kurulabileceği gibi uzaktan iletişim araçlarıyla mesafeli olarak ya da biyometrik yöntemler ve elektronik kimlik doğrulama belgeleri üzerinden uzaktan düzenlenebilir.

6493 sayılı Kanuna eklenen yeni ödeme hizmetleri nelerdir?

6493 sayılı Kanun'un 12. maddesine eklenen bentlerle; kullanıcının yetkilendirmesiyle başka bir sağlayıcıdaki hesaba ilişkin sunulan ödeme emri başlatma hizmeti ile birden fazla hesaba ait bilgilerin konsolide biçimde sunulmasını içeren hesap bilgileri sağlama hizmeti ödeme hizmeti olarak tanımlanmıştır.

Yeni ödeme hizmetleri için lisans alma süresi ne zaman başlar?

Ödeme emri başlatma ve hesap bilgileri sağlama hizmetlerini sunan veya sunmak isteyen kuruluşlar için izin veya lisans alma süresi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yayımlanacak ilgili düzenlemelerin yayımı tarihinden itibaren başlar ve en geç bir yıl sürer.

Açık bankacılık servisleri bankacılık mevzuatında nasıl tanımlanır?

Açık bankacılık servisleri; müşterilerin ya da onlar adına hareket edenlerin API, web servis ve dosya transfer protokolü yöntemleriyle bankanın finansal hizmetlerine uzaktan erişerek işlem yapabildikleri veya talimat verebildikleri elektronik dağıtım kanallarıdır.

Hangi işlemler 6493 sayılı Kanun kapsamında ödeme hizmeti sayılmaz?

Aracı olmaksızın doğrudan nakit yapılan ödemeler, yetkili ticari temsilciler aracılığıyla yürütülen alım satımlar, kâr amacı gütmeyen nakit toplamalar, teknik hizmet sağlayıcılarının sunduğu destek hizmetleri ve sınırlı ağ veya araçlarla yapılan işlemler ödeme hizmeti sayılmaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu