7552 Sayılı İklim Kanunu ve Yeşil Dönüşüm Çerçevesi

İklim Kanununun Amacı, Yapısı ve Temel İlkeleri

7552 sayılı İklim Kanunu, net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum politikaları, karbon piyasaları ve finansman mekanizmalarını düzenleyen genel yasal çerçeveyi oluşturmaktadır. Kanunun sistematik yapısı; Genel Hükümler, İklim Değişikliği ile Mücadele ile Karbon Fiyatlandırma ve Yaptırımlar olmak üzere üç ana kısımdan meydana gelmektedir.

7552 sayılı Kanun m. 3 çerçevesinde iklim kriziyle mücadele sürecinde, Türkiye'nin ortak fakat farklılaştırılmış sorumlulukları ile göreceli kabiliyetleri gözetilerek adil geçiş, iklim adaleti, şeffaflık, eşitlik ve sürdürülebilirlik ilkeleri rehber kabul edilir. Bununla birlikte kamu idareleri ile gerçek ve tüzel kişilerin, kamu yararı doğrultusunda yürürlüğe konulan düzenleme ve tedbirlere öngörülen vadede uyma zorunluluğu bulunmaktadır.

7552 sayılı İKLİM KANUNU m. 3Kaynağı aç

MADDE 3- (1)
İklim değişikliği ile mücadelede genel ilkeler şunlardır:
a) İklim değişikliği ile mücadelede,
ülkemizin ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreceli kabiliyetler
ilkesi dikkate alınarak, eşitlik, iklim adaleti, ihtiyatlılık, katılım, entegrasyon,
sürdürülebilirlik, şeffaflık, adil geçiş ve ilerleme yaklaşımları esas alınır.
b) Kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve
tüzel kişiler, bu Kanun doğrultusunda kamu yararı gözetilerek alınacak
tedbirlere ve düzenlemelere süresinde uymakla ve bunları uygulamakla
yükümlüdür.
c) Ulusal Katkı Beyanında, net sıfır emisyon hedefi
doğrultusunda ülkenin kalkınma öncelikleri ve özel koşulları göz önünde
bulundurulur ve bu çerçevede önlemler alınır.
Esaslar

Ulusal Katkı Beyanında net sıfır emisyon hedefi gözetilerek kalkınma öncelikleri ve özel koşullar dikkate alınır ve bu çerçevede önlemler tesis edilir.

Kurumsal Yapılanma, Azaltım Esasları ve Yutak Alanlar

Kanun kapsamında politika koordinasyonu ve Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) yönetimi İklim Değişikliği Başkanlığına bırakılmış, tahsisat dağıtımını denetlemek üzere Karbon Piyasası Kurulu, yerel eylem planlarını hazırlamak amacıyla ise İl İklim Koordinasyon Kurulları ihdas edilmiştir.

7552 sayılı Kanun m. 5 gereğince sera gazı emisyonları; Ulusal Katkı Beyanı, net sıfır emisyon hedefi ile Başkanlıkça yayımlanan veya güncellenen strateji ve eylem planları doğrultusunda azaltılır. Ulusal Katkı Beyanında yer alan sektörel politikaların hayata geçirilmesi amacıyla ilgili kurumların görev ve sorumlulukları gözden geçirilebilir; yetkili bakanlığın ve ilgili kurumların görüşü alınarak kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenleme yapılabilir.

7552 sayılı İKLİM KANUNU m. 5Kaynağı aç

MADDE 5- (1)
Sera gazı emisyonları; Ulusal Katkı Beyanı, net sıfır emisyon hedefi
ve Başkanlık tarafından yayımlanan veya güncellenen strateji ve eylem planları
doğrultusunda azaltılır.
(2) Ulusal Katkı Beyanında sektörel bazda belirtilen
sera gazı emisyonlarının azaltım faaliyetleri, ilgili kurum ve
kuruluşlara mevzuatla verilen görev ve sorumluluklar dâhilinde
gerçekleştirilir. Ulusal Katkı Beyanında yer alan sektörel politikaların
uygulanması ve hedeflere ulaşılması amacıyla ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda
bu maddedeki esaslar da dikkate alınarak ilgili kurum ve kuruluşların mevcut
görev ve sorumlulukları gözden geçirilir. Bu kapsamda Bakanlığın ve ilgili
kurumların görüşü alınarak Ulusal Katkı Beyanı ve net sıfır emisyon hedefi
çerçevesinde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenleme yapılabilir.
(3) İlgili kamu kurum ve kuruluşları, orta
ve uzun dönemli hedeflerini içeren planlama araçlarını sera gazı emisyonlarının azaltım faaliyetleri
çerçevesinde; uyarlamak, hazırlamak, uygulamak, izlemek ve güncellemekle
yükümlüdür.
(4) Kurum ve kuruluşlar; net sıfır emisyon hedefi
ve döngüsel ekonomi yaklaşımı ile uyumlu olacak şekilde, Ulusal Katkı Beyanında
yer alan sektörlerde uygulanmak üzere enerji, su ve ham madde verimliliği,
kirliliğin kaynağında önlenmesi, yenilenebilir enerji kullanımının artırılması,
ürünlerin, işletmelerin, kurum ve kuruluşların karbon ayak izinin azaltılması,
alternatif temiz veya düşük karbonlu yakıtların ve ham maddelerin kullanımı,
elektrifikasyonun yaygınlaştırılması, temiz teknolojilerin geliştirilmesi ve
kullanımının artırılması gibi azaltım önlemlerinin alınması, bu
önlemlerin adil geçiş gereklilikleri gözetilerek uygulanması ile sıfır atık
sisteminin kurulması, uygulanması ve izlenmesiyle yükümlüdür.
(5) Net sıfır emisyon hedefinin
sağlanmasına yönelik emisyonların dengelenmesi için orman, tarım, mera ve sulak
alanlarda karbon yutağı kayıplarını engellemek üzere ilgili kurum ve
kuruluşlarca tedbirler alınır, yutak alanların ve korunan alanların korunarak
artırılması sağlanır.
İklim değişikliğine uyum faaliyetleri

İlgili kamu kurum ve kuruluşları, orta ve uzun dönemli planlama araçlarını azaltım faaliyetleri çerçevesinde uyarlamak, uygulamak ve güncellemekle yükümlüdür. Kurum ve kuruluşlar verimlilik, kirliliğin kaynağında önlenmesi, yenilenebilir enerji, karbon ayak izinin düşürülmesi, elektrifikasyon ve temiz teknolojiler gibi azaltım önlemlerini adil geçiş gerekliliklerini gözeterek uygulamak ve sıfır atık sistemini kurup izlemekle ödevlendirilmiştir. Ayrıca net sıfır emisyon hedefi kapsamında orman, tarım, mera ve sulak alanlarda karbon yutağı kayıplarını engellemek üzere tedbirler alınması ve korunan alanlar ile yutak alanların artırılması esastır.

Sera gazı emisyonlarının izlenmesi ve raporlanması süreçlerinde şeffaflığı temin etmek amacıyla verilerin doğrulanması bağımsız yetkili doğrulayıcı kuruluşlar tarafından yerine getirilir ve kamuoyunun erişimine açık bir emisyon veritabanı kurulur.

İklim Değişikliğine Uyum Politikaları

7552 sayılı Kanun m. 6 doğrultusunda, iklim değişikliğinin yol açabileceği kayıpları engellemek, muhtemel riskleri asgari düzeye indirmek ve ortaya çıkabilecek fırsatlardan istifade etmek amacıyla kurumlarca uyum tedbirleri hayata geçirilir. Kamu kurum ve kuruluşları ulusal ve yerel ölçekteki uyum araçları ile sektörel etkilenebilirlik ve risk analizlerini tanzim etmek, bunları yatırım ve planlama kararlarında fiilen tatbik etmekle yükümlüdür.

7552 sayılı İKLİM KANUNU m. 6Kaynağı aç

MADDE 6- (1) Ulusal
Katkı Beyanı, net sıfır emisyon hedefi ve Başkanlık tarafından
yayımlanan veya güncellenen strateji ve eylem planları doğrultusunda; ilgili
kurum ve kuruluşlarca iklim değişikliği ile ilişkili mevcut veya olası kayıp ve
zararları önlemeye, riskleri en aza indirmeye veya fırsatlardan yararlanmaya
yönelik uyum faaliyetleri gerçekleştirilir.
(2) Ulusal Katkı Beyanında yer alan iklim
değişikliğine uyum faaliyetleri, kurum ve kuruluşlara mevzuatla verilen görev
ve sorumlulukları dâhilinde gerçekleştirilir. Ulusal Katkı Beyanında yer
alan sektörel politikaların uygulanması ve hedeflere ulaşılması
amacıyla ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda bu maddedeki esaslar da dikkate
alınarak ilgili kurum ve kuruluşların mevcut görev ve sorumlulukları gözden
geçirilir. Bu kapsamda Bakanlığın ve ilgili kurumların görüşü alınarak Ulusal
Katkı Beyanı ve net sıfır emisyon hedefi çerçevesinde ilgili kamu
kurum ve kuruluşlarınca düzenleme yapılabilir.
(3) İlgili kamu kurum ve kuruluşları
ulusal ve yerel ölçekte iklim değişikliğine uyumla ilgili planlama araçları ile
etkilenebilirlik ve risk analizlerini; hazırlamak, hazırlatmak, hazırlanan bu
araçları ve analizleri yatırım ve planlama faaliyetlerinde göz önünde bulundurmak
ve bunları uygulamakla yükümlüdür.
(4) İklim değişikliğinin etkilerine karşı
su kaynaklarının etkin yönetimini sağlamak üzere planlama araçları, ilgili kamu
kurum ve kuruluşlarınca hazırlanır ve uygulanır.
(5) İlgili kamu kurum ve kuruluşları
tarafından iklim değişikliğinin ekosistemlere ve biyolojik çeşitliliğe
etkilerinin azaltılması ve sürdürülebilir ekosistem yönetimi için tedbirler
alınır, denizel ve karasal korunan alanların muhafazası sağlanarak korunan
alanların niteliği ve oranı yükseltilir ve iklim değişikliğinden etkilenen veya
etkilenmesi muhtemel alanlarda arazi tahribatının dengelenmesi sağlanır.
Çölleşme ve erozyonla mücadele ile ağaçlandırma ve toprak muhafaza kapsamında
orman dışı alanlarda oluşturulan yutak alanların net sıfır emisyon hedefi
doğrultusunda sürdürülebilir yönetimi sağlanır.
(6) İlgili kamu kurum ve kuruluşları
tarafından; tarım sektörünün sürdürülebilirliğini teminen iklim
değişikliğine dirençli ürün deseni ile gıda güvenliğinin sağlanması hedefleri
doğrultusunda; doğal kaynakların, ekosistemlerin ve biyolojik çeşitliliğin koruma
kullanma dengesinin gözetilmesi ile ihtiyaç duyulan tekniklerin ve
teknolojilerin yaygınlaştırılması suretiyle, tarım sektöründe ekosistem temelli
uyum yaklaşımını, doğa temelli çözümleri ve su bütçesini dikkate alan planlama
araçları geliştirilir ve buna uygun iklim değişikliğine dirençli uygulamalar
yaygınlaştırılır.
(7) İklim değişikliğine bağlı afetlerin
neden olduğu kayıp ve zararların azaltılması amacıyla risk değerlendirme,
izleme, bilgilendirme ve erken uyarı sistemleri; bütünleşik afet yönetimi esas
alınarak geliştirilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Planlama ve Uygulama
Araçları
Planlama
araçları

Su kaynaklarının dengeli ve verimli idaresini temin etmek üzere kamu kurumlarınca planlama araçları geliştirilip yürürlüğe konulur. Ayrıca ekosistemlerin, biyolojik çeşitliliğin ve tarımsal yapının iklim krizinden korunması hedeflenirken, olası afet risklerini bertaraf etmek amacıyla risk değerlendirme, izleme ve erken uyarı sistemleri tesis edilir.

Emisyon Ticaret Sistemi, Tahsisat ve Denkleştirme Usulleri

7552 sayılı Kanun m. 9 uyarınca Emisyon Ticaret Sistemi Başkanlık tarafından kurulur, ulusal tahsisat planlaması hazırlanır ve piyasa işletmecisi tarafından işletilir. ETS kapsamında yönetmelikle belirlenen doğrudan sera gazı emisyonlarına yol açan faaliyetleri yürüten işletmelerin Başkanlıktan sera gazı emisyon izni alması zorunludur.

7552 sayılı İKLİM KANUNU m. 9Kaynağı aç

MADDE 9- (1)
Başkanlık tarafından ETS kurulur, ulusal tahsisat planlaması hazırlanır ve
tahsisatların dağıtımı yapılır. Bu kapsamda esneklik mekanizmaları ile piyasa
istikrar mekanizmaları da geliştirilebilir.
(2) Piyasa işletmecisi ETS piyasasını
işletir.
(3) ETS kapsamında esasları yönetmelikle
belirlenen doğrudan sera gazı emisyonlarına neden olan faaliyetleri yürüten
işletmelerin, bu faaliyetleri gerçekleştirebilmesi için Başkanlıktan sera
gazı emisyon izni alması zorunludur.
(4) Yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar
kapsamında, sera gazı emisyon izninin geçerlilik süresi içerisinde
tesisin niteliğinde veya işleyişinde gerçekleşen değişiklikler ile sera gazı
emisyon izni sahibi gerçek veya tüzel kişilerde meydana gelecek değişiklikler
neticesinde sera gazı emisyon izni Başkanlık tarafından güncellenir veya iptal
edilir.
(5) ETS kapsamına dâhil olan işletmeler
tarafından doğrulanmış yıllık sera gazı emisyon değerine karşılık
gelecek şekilde yıllık tahsisat tesliminde bulunulması zorunludur. Tahsisat
teslim yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletme, bir sonraki takvim yılına
ilişkin tahsisatlarını teslim ederken 14 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (c)
bendinde belirtilen yaptırıma esas sera gazı emisyonlarına eşit
miktarda tahsisatı da teslim etmekle yükümlüdür.
(6) ETS kapsamında ücretsiz tahsisatlar,
tarihsel emisyon verileri veya kıyaslama değerleri nispetinde
sağlanabilir.
(7) Ulusal tahsisat planları Resmî
Gazete’de yayımlanır.
(8) ETS piyasasında işlem görecek
tahsisatlara ilişkin iş ve işlemler 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı
Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi değildir.
(9) Tahsisatlar, teminat sözleşmelerine
konu edilemez. Teslim yükümlülüğüne konu olan ücretsiz tahsisatlar ilk
aktarıldığı işlem kayıt sistemindeki hesabından transfer edilmedikçe
haczedilemez. Tahsisatların elektronik ortamda kayden ihracı ve
bunlara ilişkin hakların hak sahipleri bazında izlenmesi zorunludur.
(10) Teslim yükümlülüğünü yerine getirme
zamanından önce tesislerin faaliyetine son vermesi, işletmenin tasfiyesi, konkordato kararı
alınmış olması teslim yükümlülüğünü yerine getirmesine engel teşkil etmez.
(11) Bu Kanun kapsamında, mali uzlaştırma
ile diğer mali işlemlere konu olan teminatlar ile oluşturulan temerrüt garanti
hesabındaki varlıklar; amaçları dışında kullanılamaz, haczedilemez, rehnedilemez,
idari mercilerin tasfiye kararlarından etkilenmez, iflas masasına dâhil
edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz.
Görev, yetki ve sorumluluklar

ETS kapsamındaki işletmelerin doğrulanmış yıllık sera gazı emisyon değerine karşılık gelecek miktarda yıllık tahsisat tesliminde bulunması zorunludur. Teslim yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletme, sonraki takvim yılında ilgili yaptırıma esas emisyonlara denk düşen tahsisatı da teslim etmekle yükümlüdür. Ücretsiz tahsisatlar tarihsel emisyon verileri veya kıyaslama değerleri nispetinde sağlanabilmekte, ulusal tahsisat planları Resmî Gazete'de yayımlanmaktadır.

ETS piyasasında işlem görecek tahsisatlara ilişkin iş ve işlemler 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi değildir. Tahsisatlar teminat sözleşmelerine konu edilemez; ücretsiz tahsisatlar ilk aktarıldığı işlem kayıt sistemindeki hesabından transfer edilmedikçe haczedilemez ve kayden elektronik ortamda ihraç edilir. Tesislerin faaliyetine son vermesi, işletmenin tasfiyesi veya konkordato kararı alınmış olması teslim yükümlülüğünün yerine getirilmesine engel oluşturmaz. Mali uzlaştırma ve diğer mali işlemlere konu teminatlar ile temerrüt garanti hesabındaki varlıklar haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dâhil edilemez, idari mercilerin tasfiye kararlarından etkilenmez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz.

7552 sayılı Kanun m. 11 uyarınca ETS kapsamında tahsisat yükümlülüklerinin bir bölümünün eşdeğer miktarda karbon kredisi ile karşılanması amacıyla denkleştirme yapılmasına izin verilebilir. Denkleştirme projelerine dair sunulan bilgi, belge ve verilerin hatalı veya hileli olduğunun tespiti durumunda denkleştirme miktarı teslim sayılmaz ve proje sahibine idari yaptırım tatbik edilir. Gönüllü karbon piyasalarında kredi üretimine başlayan veya başlayacak yurt içi projelerin sahipleri bu projeleri belirlenen sürede karbon kredisi kayıt sistemine kaydettirmek zorundadır.

7552 sayılı İKLİM KANUNU m. 11Kaynağı aç

MADDE 11- (1)
ETS kapsamında tahsisat yükümlülüklerinin bir bölümünün eşdeğer miktarda karbon
kredisi ile karşılanması amacıyla denkleştirme yapılmasına izin verilebilir.
(2) ETS ve gönüllü taahhütler kapsamında yapılacak
denkleştirme işlemlerinde kullanılmak üzere, sera gazı emisyonlarının azaltımı veya
giderim faaliyetleri ile yutak alanların artırılmasına yönelik faaliyetler
aracılığıyla karbon kredisi üreten ulusal bir karbon kredilendirme ve
denkleştirme sisteminin esasları Başkanlıkça belirlenir.
(3) Bu maddenin ikinci fıkrasında yer alan
denkleştirme projelerine dair sunulan bilgi, belge ve verilerin hatalı/hileli
olduğunun tespiti hâlinde, söz konusu denkleştirme miktarı tahsisat teslim
yükümlülüğü için kullanılamaz ve tahsisat teslim yükümlülüğünün yerine
getirilmemiş olduğu kabul edilir. Bu durumda proje sahibine 14 üncü maddenin
dördüncü fıkrasının (c) bendinde belirtilen yaptırım uygulanır.
(4) Bu maddenin ikinci fıkrası kapsamında
karbon kredilerinin kullanılması, üretimi ile ulusal karbon kredilendirme
sisteminin kurulması ve uygulanmasına ilişkin esaslar Başkanlıkça belirlenir.
Bu kapsamda ulusal standart ve metodolojilerin geliştirilmesi için
ilgili kuruluşlarla iş birliği yapılır.
(5) Yurt içinde herhangi bir gönüllü
karbon piyasasında ulusal veya uluslararası standartlarla karbon kredisi üretimine
başlamış veya başlayacak olan yurt içinde gerçekleşen projelerin sahipleri;
projelerini, Başkanlıkça belirlenen sürede karbon kredisi kayıt sistemine kayıt
ettirmekle yükümlüdür. Başkanlık, bu madde kapsamında uluslararası standartları
geliştiren kuruluşlarla iş birliği yapabilir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Gelirler, Yaptırımlar ve
Çeşitli Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Gelirler ve Desteklerin
Kullanımı
Gelirler ve döner sermaye

Özel Gelirler ve Finansman Düzenlemeleri

7552 sayılı Kanun m. 12 gereğince sera gazı emisyon izni gelirleri, ETS birincil piyasa tahsisat satış ve istikrar gelirleri, piyasa işletmecisi gelirlerinin yüzde ellisi, uluslararası piyasalarda yetkilendirilen karbon kredisi katkı payları ile idari para cezalarının yüzde ellisi genel bütçede özel gelir kaydedilir.

7552 sayılı İKLİM KANUNU m. 12Kaynağı aç

MADDE 12- (1)
Bu Kanunda belirlenen amaçlarda kullanılmak üzere aşağıda sayılan gelirler
genel bütçenin (B) işaretli cetvelinde özel gelir olarak kaydedilir:
a) Sera gazı emisyon izni
alınması kapsamında elde edilecek gelirler.
b) ETS kapsamında birincil piyasadaki
tahsisat satış gelirleri, piyasa istikrar mekanizması kaynaklı işlemlerden elde
edilen gelirler.
c) Piyasa işletmecisinin ETS piyasasından
elde ettiği gelirlerin yüzde ellisi.
ç) Uluslararası karbon piyasalarında yetki
verilen karbon kredileri için alınan katkı payları.
d) Bu Kanun kapsamında uygulanan idari
para cezalarının yüzde ellisi.
(2) Genel bütçenin (B) işaretli cetvelinde
kaydedilen ve yukarıda sayılan gelirler karşılığı tutarların tamamı Başkanlık
bütçesinde özel ödenek olarak öngörülür ve Başkanlık tarafından kullandırılır.
Ödenek tutarını aşan gelir gerçekleşmeleri karşılığında ödenek eklemeye, ödenek
kaydedilen tutarlardan yılı içinde harcanmayan kısımları ertesi yıl bütçelerine
devren ödenek kaydetmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Birinci fıkrada sayılan
gelirlerin tahsili ve bütçede tahsis edilen ödeneklerin kullanımı ile ilgili
usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığının
uygun görüşü üzerine Başkanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir.
(3) Başkanlık, döner sermaye işletmesi
kurmaya yetkilidir.
(4) Döner sermaye işletmesinin kuruluş
sermayesi 10 milyon Türk lirasıdır. Anılan sermaye miktarını 5 katına kadar
artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.
(5) Döner sermaye işletmesinin faaliyet
alanları, görevleri, gelirleri, giderleri, işleyişi, denetimi ve uygulamaya
ilişkin usul ve esasları Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe
Başkanlığının uygun görüşüyle Başkanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle
düzenlenir.
(6) Bu maddede öngörülen gelirler, yeşil
dönüşüm ve iklim değişikliğiyle mücadele amacı dışında kullanılamaz. Bu
gelirlerin yüzde onuna kadar olan tutarı adil geçiş uygulamaları kapsamında
yürütülecek faaliyetler için kullanılabilir. Bu kapsamda Başkanlık bütçesine
özel ödenek olarak tahsis edilen kaynaklar münhasıran adil geçiş
uygulamalarında kullanılmak üzere genel bütçe kapsamındaki idarelere özel
ödenek şeklinde, merkezî yönetim kapsamındaki diğer idarelere ise ilgili
mevzuatı çerçevesinde transfer edilebilir. Bu fıkra kapsamında diğer idarelere
yapılan aktarmalar 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî
Yönetimi ve Kontrol Kanununun 21 inci maddesi ve yılı merkezi yönetim bütçe
kanununda düzenlenen ödenek aktarmalarına ilişkin sınırlamalara tabi değildir.
Bu fıkra gereğince genel bütçe kapsamındaki idarelere aktarılan tutarlardan
yılı içinde harcanmayan kısımları ertesi yıl bütçelerine devren ödenek
kaydetmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.
Yeşil dönüşüm ve iklim değişikliği ile
mücadele desteklerinin kullanımı

Kanunda düzenlenen özel gelirler yeşil dönüşüm ve iklim değişikliğiyle mücadele amacı dışında kullanılamaz; bu gelirlerin yüzde onuna kadar olan kısmı adil geçiş uygulamaları kapsamındaki faaliyetlere ayrılabilir.

İdari Yaptırımlar ve Geçiş Dönemi Düzenlemeleri

7552 sayılı Kanun m. 14 kapsamında yükümlülüklere aykırılıklar yaptırıma bağlanmıştır. Doğrulanmış sera gazı emisyon raporunu süresi içinde sunmayanlara idari para cezası verilir; ETS kapsamındaki işletmeler bakımından bu cezalar iki kat olarak uygulanır. Raporun zamanında sunulmaması halinde, işlem kayıt sistemindeki tahsisatlar üzerinden teslim yükümlülüğü dışındaki işlemler durdurulur; raporun sonradan sunulması ise cezayı ortadan kaldırmaz.

7552 sayılı İKLİM KANUNU m. 14Kaynağı aç

MADDE 14- (1)
Sera gazı emisyonlarının takibine ilişkin yasaklara veya
sınırlamalara aykırı olarak;
a) Doğrulanmış sera gazı emisyonu raporunu
süresi içerisinde sunmayanlara, 500.000 Türk lirasından 5.000.000 Türk lirasına
kadar idari para cezası verilir. Bu bendin uygulanmasına ilişkin usul ve
esaslar, tesislerin kurulu kapasitesine göre ihtiyatlı olarak hesaplanan yıllık emisyonu göz
önünde bulundurularak yönetmelikle belirlenir.
b) ETS kapsamında olan işletmelere (a) bendindeki
cezalar iki kat olarak uygulanır.
(2) Ozon tabakasını incelten maddelere
ilişkin mevzuatla belirlenen usul ve esaslara, yasaklara veya sınırlamalara
aykırı olarak;
a) Ozon tabakasını incelten maddeleri
kullanan, ithal eden, ticaretini yapan ve piyasaya arz edenlere 2.500.000 Türk
lirası,
b) Ozon tabakasını incelten maddeleri
içeren ürünlere veya ekipmana bakım, onarım ve servis amaçlı hizmet veren
gerçek ve tüzel kişilere 250.000 Türk lirası,
c) Ozon tabakasını incelten maddeleri
içeren ürünlerin veya ekipmanın etiketlenmesi hükümlerine uymayanlara
120.000 Türk lirası,
idari para cezası verilir.
(3) Florlu sera gazlarına ilişkin usul ve
esaslara, yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak;
a) Florlu sera gazlarını kullanan,
ticaretini yapan ve piyasaya arz edenlere 2.500.000 Türk lirası idari para cezası
verilir ve 3 aydan 6 aya kadar Hidroflorokarbon Kontrol Belgesi
verilmez.
b) Hidroflorokarbonları kotasız
ve kotayı aşan miktarlarda ithal edenlere 1.000.000 Türk lirası idari para
cezası verilir ve takip eden yıl, kotayı aşan miktar oranında kotasında
kesintiye gidilir.
c) Florlu sera gazları içeren kapların ve
ürünlerin veya ekipmanların etiketlenmesi hükümlerine uymayanlara
120.000 Türk lirası idari para cezası verilir.
ç) Bildirim ve raporları veri tabanına
süresi içerisinde girmeyen ya da verileri güncellemeyenlere 120.000 Türk lirası
idari para cezası verilir.
d) Florlu sera gazı içeren veya çalışması
bu gazlara dayanan ekipmana müdahale eden gerçek ve tüzel kişilere
120.000 Türk lirası idari para cezası verilir.
(4) ETS’ye ilişkin usul ve
esaslara, yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak;
a) Sera gazı emisyonlarının takibine
ilişkin mevzuat kapsamında doğrulanmış sera gazı emisyon raporunun
zamanında sunulmaması durumunda, işlem kayıt sistemindeki hesaplarda yer alan
tahsisatlar üzerinden teslim yükümlülüğünün ifası dışında işlem yapılması
engellenir. Doğrulanmış sera gazı emisyon raporunun sunulmasıyla
birlikte hesaplardaki engel kaldırılır. Raporun sunulması ile hesaplardaki
engelin kaldırılması, idari para cezasının uygulanmasına engel teşkil etmez.
b) ETS kapsamına dâhil olan işletmelerden
sera gazı emisyon izni almadan faaliyet gösteren veya süresi biten
veya iptal edilen sera gazı emisyon izni ile faaliyetlerine devam edenlerden;
1) Doğrulanmış yıllık sera gazı emisyon raporu
bulunan işletmelere, Başkanlığa son beş yıl içerisinde sunulan en yüksek
emisyon değerine sahip raporda yer alan her bir ton karbondioksit eşdeğeri
emisyon miktarı başına 5 Türk lirası,
2) Doğrulanmış yıllık sera gazı emisyon raporu
bulunmayan işletmelere ise 1.000.000 Türk lirasından 10.000.000 Türk lirasına
kadar idari para cezası verilir. Doğrulanmış sera gazı emisyon raporu
bulunmayan işletmelere uygulanacak cezalarda sektör ve kapasite olarak
doğrulanmış sera gazı emisyon raporu bulunan eşdeğer işletmelere göre değerlendirme
yapılması esastır. Bu alt bendin hangi hâllerde ve hangi kapasitedeki tesise
uygulanacağına ilişkin miktar ve esaslar Başkanlıkça çıkarılacak yönetmelikle
belirlenir.
c) ETS’ye ilişkin süresi
içerisinde yükümlü olunan miktarda tahsisat tesliminde bulunmayanlara teslim
edilmeyen her bir tahsisat için doğrulanmış sera gazı emisyon raporunun
ait olduğu yılın son 3 ayına ait birincil piyasa ağırlıklı ortalama tahsisat
fiyatı ile son 3 ayına ait ikincil piyasa ağırlıklı ortalama tahsisat fiyatının
yüksek olanının 2 katı karşılığına denk gelecek şekilde idari para cezası
uygulanır.
ç) ETS kapsamındaki tahsisatlarını teslim
etme yükümlülüklerini her yıl için en az %80 kadarını süresi içerisinde 3 yıl
üst üste yerine getirmeyen işletmelerin sera gazı emisyon izni iptal
edilir ve yeni sera gazı emisyon izni 3 aydan 6 aya kadar verilmez.
(5) 11 inci maddenin beşinci fıkrasında
belirtilen yükümlülüğü yerine getirmeyen proje sahiplerine, 120.000 Türk lirası
idari para cezası verilir. İdari para cezası projenin kayıt yükümlülüğünü
ortadan kaldırmaz.
(6) Bu Kanunda öngörülen bilgi, belge ve
veri verme yükümlülüğünü yerine getirmeyen veya yanıltıcı beyanda bulunan
gerçek kişilere ve özel hukuk tüzel kişilerine 170.000 Türk lirası idari para
cezası verilir.
(7) Bu Kanuna tabi faaliyetler kapsamında,
elektrik piyasası mevzuatının ilgili maddelerinin ihlali hâlinde Enerji
Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından 6446 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat
hükümleri çerçevesinde idari yaptırım uygulanır.
(8) Bu maddenin uygulanmasında 26/9/2004 tarihli
ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ile diğer kanunların fiilin suç oluşturması
hâline ilişkin hükümleri saklıdır.
(9) Bu Kanunda belirtilen idari para
cezaları, bu cezaların verilmesini gerektiren fiillerin söz konusu cezaların
ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren üç yıl içinde birinci tekrarında
bir kat, ikinci ve müteakip tekrarında iki kat artırılarak verilir.
(10) Bu Kanun ve bu Kanun uyarınca
yayımlanan yönetmeliklere aykırı davrananlara söz konusu aykırı faaliyeti
düzeltmek için Bakanlıkça bir defaya mahsus olmak üzere ve bir yılı aşmamak koşuluyla
süre verilebilir. Verilen süre sonunda aykırılık düzeltilmez ise faaliyet,
aykırılık düzeltilene kadar Bakanlıkça kısmen veya tamamen durdurulur. Süre
verilmesi ve faaliyetin durdurulması, bu Kanunda öngörülen idari para
cezalarının uygulanmasına engel teşkil etmez.
(11) Bu Kanun kapsamında her bir fiil için
uygulanacak idari para cezası miktarı 50.000.000 Türk lirasını geçemez.
Denetim ve yaptırımlarda yetki

Ozon tabakasını incelten maddelerin kullanım, ticaret, bakım-servis ve etiketleme kurallarına aykırılık idari para cezası yaptırımına tabidir. Benzer şekilde florlu sera gazlarını mevzuata aykırı kullanan veya ticaretini yapanlara para cezası verilerek belirli süre Hidroflorokarbon Kontrol Belgesi verilmez; kotasız veya kota aşımı ithalatlarda para cezası uygulanır ve takip eden yıl kotadan indirim yapılır.

ETS kapsamında emisyon izni bulunmaksızın veya geçersiz izinle faaliyet yürütenlerden raporu olanlara ton başına hesaplanan ceza, raporu bulunmayanlara ise kanunda belirlenen sınırlar dâhilinde idari para cezası uygulanır. Süresi içinde tahsisat tesliminde bulunmayanlara teslim edilmeyen her tahsisat için rapor yılının son üç ayındaki birincil ve ikincil piyasa ağırlıklı ortalama fiyatlarından yüksek olanının iki katı tutarında ceza tahakkuk ettirilir. Tahsisat teslim yükümlülüğünün her yıl için en az yüzde seksenini üç yıl üst üste yerine getirmeyen işletmelerin emisyon izinleri iptal edilir ve üç ila altı ay süreyle yeni izin düzenlenmez.

7552 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesi gereğince, Emisyon Ticaret Sistemi bütünüyle faaliyete geçmeden evvel bir pilot dönem yürütülür. Pilot dönemin süresi ve işleyiş esasları yetkili kurul tarafından belirlenirken, bu evredeki kanuni yükümlülük ihlallerinde kesilecek idari para cezaları yüzde seksen indirimli olarak tahakkuk ettirilir. Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren işletmelere tanınan üç yıllık intibak sürecinde emisyon izni alınması mecburi olup, bu süre zarfında izinlerin mevcut olduğu varsayılır ve kurul kararıyla bu süre iki yıla kadar uzatılabilir.

7552 sayılı İKLİM KANUNU m. Geçici 1Kaynağı aç

GEÇİCİ MADDE 1- (1)
ETS tamamen uygulanmaya başlanmadan önce pilot dönem uygulaması yapılır. Pilot
uygulama döneminin kapsamı, süresi ve uygulamaya ilişkin usul ve esaslar ilgili
kurum, kuruluş ve sivil toplum kuruluşlarının görüşü alınarak Karbon Piyasası
Kurulunca belirlenir. Pilot uygulama döneminde, bu Kanunda belirtilen
yükümlülüklerin yerine getirilmemesi sebebiyle tesis edilen idari para cezaları
%80 oranında indirilmek suretiyle uygulanır.
(2) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren 3 yıl içerisinde ETS kapsamı dâhilinde yer alacak işletmeler sera
gazı emisyon izni almak zorundadır. Üç yıllık süre içerisinde
işletmelerin; ETS kapsamında faaliyetlerine devam edebilmeleri için, bir kereye
mahsus olmak üzere sera gazı emisyon izinlerinin olduğu kabul edilir.
Gerekli görüldüğü takdirde Karbon Piyasası Kurulu kararı doğrultusunda
Başkanlık; bu fıkrada yer alan süreyi, bitim tarihlerinden itibaren iki yıla
kadar uzatmaya yetkilidir.
(3) Bu Kanunun 14 üncü maddesinin beşinci
fıkrasında belirtilen ceza hükmü, Başkanlığın karbon kredisi kayıt sistemini
oluşturması ve Kanunun 11 inci maddesinin beşinci fıkrası gereği Başkanlıkça
belirlenen sürenin resmî internet sitesinde duyurulmasıyla uygulanmaya başlar.

Sera gazı emisyon raporu süresinde verilmezse hangi yaptırımlar uygulanır?

7552 sayılı Kanun m. 14 uyarınca süresi içinde doğrulanmış emisyon raporunu sunmayanlara idari para cezası kesilir ve ETS kapsamındaki işletmeler için ceza iki kat uygulanır; ayrıca işlem kayıt sistemindeki hesaplarda teslim dışındaki işlemler rapor sunulana kadar dondurulur.

Tahsisat teslim yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletmeler için öngörülen ceza nedir?

Teslim edilmeyen her bir tahsisat için raporlama yılının son üç ayına ait birincil ve ikincil piyasa ağırlıklı ortalama tahsisat fiyatlarından yüksek olanının iki katı tutarında idari para cezası kesilir ve eksik tahsisat sonraki yıl teslimine eklenir.

ETS pilot uygulama döneminde cezalarda indirim sağlanır mı?

Evet, 7552 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesi uyarınca pilot uygulama döneminde kanunda öngörülen yükümlülüklere aykırılık nedeniyle uygulanacak idari para cezaları yüzde seksen oranında indirilerek tahakkuk ettirilir.

Tahsisatlar ve mali teminatlar haczedilebilir veya iflas masasına dahil edilebilir mi?

7552 sayılı Kanun m. 9 gereğince teslim yükümlülüğüne konu ücretsiz tahsisatlar ilk aktarıldığı hesapta kaldığı sürece haczedilemez; mali uzlaştırma teminatları ve temerrüt garanti hesabı varlıkları ise haczedilemez, rehnedilemez ve iflas masasına dahil edilemez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

İdare hukuku