İklim Kanunu ve Ulusal Emisyon Ticaret Sisteminin Çerçevesi
Türkiye'nin yeşil büyüme yaklaşımı ve 2053 Net Sıfır Emisyon Hedefi doğrultusunda kabul edilen 7552 sayılı İklim Kanunu, 09.07.2025 tarihli ve 32951 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanun; sera gazı salımlarının sınırlandırılması, iklim değişikliğiyle mücadele, karbon fiyatlandırma araçları ve ulusal Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) için yasal zemin oluşturmaktadır. Düzenleme kapsamında ülkenin toplam sera gazı salım miktarına bir tavan sınır getirilmesi ve ulusal tahsisat planlamalarının yapılması kabul edilmiştir. Doğrudan sera gazı salımı yapan sanayi tesislerinin ve işletmelerin İklim Değişikliği Başkanlığı'ndan izin alma şartı getirilmiş; sistemin tam uygulama aşamasına geçmesinden önceki pilot evrede ise işletmelere daha düşük tutarlı idari para cezalarının tatbik edilmesi benimsenmiştir.
Emisyon Ticaret Sistemi dahilindeki tahsisat mükellefiyetlerinin belirli bir kısmının karbon kredileri yoluyla mahsup edilip denkleştirilmesine yasal imkan tanınmıştır. Hem ETS kapsamına giren tesislerin hem de gönüllü olarak taahhüt altına giren işletmelerin kullanımına yönelik ulusal bir karbon kredilendirme ve denkleştirme mekanizmasının hayata geçirilmesi ve uygulama kurallarının İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından tanzim edilmesi hükme bağlanmıştır. Bunun yanı sıra, ithal malların bünyesindeki gömülü sera gazı salımlarına dair Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması (SKDM) oluşturulabileceği ve bu konudaki idari esasların Ticaret Bakanlığı yetkisinde olacağı düzenlenmiştir.
7552 sayılı İklim Kanunu ile sevk edilen emisyon izni, denkleştirme ve bildirim kurallarına aykırı davranılması halinde işletmelere 50.000.000 TL'ye kadar ulaşabilen idari para cezaları tatbik edilebilecektir.
Endüstriyel Emisyon Yönetimi ve Sanayide Yeşil Dönüşüm Belgesi Yükümlülüğü
Sanayi kaynaklı kirleticilerin ve atıkların kaynağında bertaraf edilmesi ile karbonsuzlaşmanın idari kurallarını belirleyen Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği, 14.01.2025 tarihli ve 32782 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış olup 01.12.2025 tarihinde yürürlüğe girecektir. Yönetmelik; sanayi faaliyetlerinden doğan hava, su, toprak, gürültü ve koku kirliliğini önlemeyi ve döngüsel ekonomi prensipleri dahilinde kaynakların verimli kullanımını amaçlamaktadır.
Yönetmeliğin 8. maddesine göre EK-1 ve EK-2 listelerinde sayılan faaliyetleri icra eden tesis işletmecileri, belirlenen sektörel takvime uygun biçimde elektronik kayıt işlemlerini tamamlamak ve mevcut verilerini her takvim yılının 1 Nisan gününe kadar güncellemekle mükelleftir. Tesislerin çevre izin ve lisans süreçlerinin sonuçlandırılabilmesi için Sanayide Yeşil Dönüşüm (SYD) Belgesi sunulması zorunlu tutulmuştur. Bu belgeye hak kazanan tesisler; çevre izin ya da lisanslarının yenilenmesi durumunda 30 gün içinde yetkili idareye bildirim yapmak, belgelerini revize etmek, kaza tedbirlerini almak, Mevcut En İyi Teknikler ile İlişkili Emisyon Seviyelerine (MET-İES) ve Emisyon Sınır Değerlerine (ESD) uygun faaliyette bulunmakla yükümlüdür.
Sanayide Yeşil Dönüşüm Belgesi, tesislerin Mevcut En İyi Teknikler ile uyum derecesine göre A harfinden F harfine kadar sınıflandırılmakta ve tesis iyileştirme planlarının asgari D seviyesine ulaşması hedeflenmektedir. Bu belge teşvik, kredi ve finansal destek süreçlerinde dikkate alınmakta, fakat işletmelerin mevzuattan doğan diğer hukuki yükümlülüklerini ortadan kaldırmamaktadır. Süreç kapsamında yetkili Bakanlık icap eden hallerde daha sıkı çevre kriterleri belirleme veya geçici muafiyet sağlama yetkisine sahiptir. Yönetmelik yükümlülüklerine aykırı hareket eden tesisler hakkında 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20. maddesinde düzenlenen idari yaptırımlar tatbik edilir.
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği an itibarıyla mevcut bulunan ya da çevresel etki değerlendirmesi süreci devam eden tesisler için kademeli bir uyum takvimi öngörülmüştür. Bu durumdaki işletmelerin izin ve lisans belgesinin düzenlenmesini izleyen doksan günlük süre içinde Bakanlığa müracaat etmeleri gerekmektedir. Bahse konu tesislerin 31.12.2028 tarihine kadar asgari F seviyesinde, 31.12.2030 tarihine kadar ise en az D seviyesinde SYD Belgesi iktisap etmeleri zorunlu tutulmuştur.
Yeşil Dönüşüm Destekleri ve ÇED Uygulama Esasları
Yeşil Dönüşüm Destek Programı Uygulama Usul ve Esasları Tebliği'nde 09.07.2025 tarihinde yapılan değişiklikle, tesisler için tanzim edilecek yol haritası raporunun yatırımcı tarafından da sunulabilmesine imkan sağlanmıştır. Aynı yatırım lokasyonu için devam eden bir başvuru veya faal bir teşvik belgesi bulunması durumunda mükerrer müracaatlar engellenmiş, şekil eksikliği tespit edilen başvurulara ise ikinci bir düzeltme hakkı tanınmıştır. Ayrıca güneş ve rüzgâr enerjisine dayalı elektrik üretim santralleri de destek programı kapsamına alınmıştır.
Çevresel Etki Değerlendirmesi uygulamalarında halkın sürece katılımı ve askıda ilan şartlarında yargı içtihatları doğrultusunda değişiklik yapılmıştır. İdarenin ilan yerine ilişkin takdir yetkisi kaldırılarak, internet duyurusunun yanında il müdürlüğü, kaymakamlık ve muhtarlık binalarının tamamında askı ilanı yapılması zorunlu tutulmuştur. Ayrıca 26.06.2025 tarihli yönetmelik değişikliğiyle terim standardizasyonuna gidilmiş ve mevzuattaki çevresel etki değerlendirmesi inceleme alanı ibaresi, çevresel etki değerlendirmesi proje alanı olarak değiştirilmiştir.
Yenilenebilir enerji tesislerinin ÇED sürecine tabi olma koşullarında sınırlandırmaya gidilmiştir. Yapılan mevzuat değişikliğiyle rüzgâr enerji santrallerinde sadece denizüstü projeler ile 15 adet ve üzeri türbine sahip santraller ÇED kapsamına dahil edilmiştir. Güneş enerji santrallerinde ise proje alanı 25 hektarın altında kalan tesisler değerlendirme kapsamı dışına çıkarılmıştır.
TSRS Kapsamında Sürdürülebilirlik Raporlaması
Kamu Gözetimi Kurumu tarafından 15.05.2025 tarihinde yürürlüğe konulan düzenleme ile Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standardı 1 (TSRS 1) metnine ilave hüküm getirilmiştir. Bu kural uyarınca, işletmelerin sürdürülebilirlikle bağlantılı finansal açıklamalarını TSRS Uyumlu Sürdürülebilirlik Raporu başlığı altında müstakil bir şekilde ve şirketin genel amaçlı finansal raporlarının tamamlayıcı bir parçası olarak kamuya sunması zorunludur.
Sera gazı salımı yapan işletmelerin İklim Kanunu uyarınca izin alması gerekir mi?
Doğrudan sera gazı salımı gerçekleştiren sanayi işletmelerinin İklim Değişikliği Başkanlığı'ndan izin alması kanunen zorunludur. Bu işletmeler Emisyon Ticaret Sistemi çerçevesinde tahsisat sınırlandırmalarına tabi tutulmaktadır.
Sanayide Yeşil Dönüşüm Belgesi için asgari uyum düzeyi nedir?
SYD Belgesi A'dan F'ye kadar derecelendirilmekte olup yeni planlamaların en az D düzeyini karşılaması gerekmektedir. Faaliyette bulunan işletmelerin 31.12.2028 tarihine kadar en az F, 31.12.2030 tarihine kadar ise en az D düzeyinde belge alması zorunludur.
Güneş ve rüzgâr santrallerinde ÇED muafiyeti hangi projeleri kapsar?
Denizüstü tesisler haricindeki 15 adedin altındaki rüzgâr türbini projeleri ile proje alanı 25 hektarın altında kalan güneş enerjisi santralleri ÇED süreci kapsamı dışında bırakılmıştır.
TSRS Uyumlu Sürdürülebilirlik Raporu nasıl yayımlanır?
Sürdürülebilirlikle ilişkili finansal açıklamaların, işletmenin genel amaçlı finansal raporlarının bir parçasını teşkil edecek şekilde TSRS Uyumlu Sürdürülebilirlik Raporu başlığı altında sunulması gerekmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy