7068 sayılı Kanun; Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde görev yapan personelin disiplin suçlarını, bu suçlara karşılık gelen cezaları, soruşturma usullerini ve disiplin amirlerinin ile kurullarının görev ve yetkilerini kapsamlı biçimde düzenlemektedir.
Kanunun Kapsamı: Kimler Bu Hükümlere Tabidir
Kanun, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesindeki subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş ile sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli erleri kapsamaktadır. Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde ise her sınıftan memur bu kanun hükümlerine tabidir.
Kanunun önemli bir istisnası yükümlü erbaş ve erlerdir. Jandarma veya Sahil Güvenlik emrine verilen yükümlü erbaş ve erler hakkında 7068 sayılı Kanun değil, Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu hükümleri uygulanmaktadır.
Disiplin Suçunun Temel Kuralları
Disiplinsizlik taksirle ya da kasten işlenebilir. Aynı fiil nedeniyle kanunda öngörülen ceza türlerinden yalnızca biri verilebilir. Bir fiilin birden fazla disiplinsizlik halini oluşturduğu durumlarda ise birden fazla ceza yerine bunlardan en ağır olanı uygulanır.
Hakkında adli soruşturma veya kovuşturma yürütülen personel, aynı fiil nedeniyle ayrıca disiplin soruşturmasına muhatap olabilir ve disiplin cezası alabilir; verilen ceza da uygulanır. Adli ve disiplin süreçleri birbirinden bağımsız işler. Aynı şekilde, bir fiilin başka kanunlarda idari yaptırıma bağlanmış olması, 7068 sayılı Kanun kapsamında ayrıca disiplin cezası verilmesine engel değildir.
Disiplin Cezası Türleri
Kanunda öngörülen disiplin cezaları hafiften ağıra doğru şu şekilde sıralanmaktadır: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma, meslekten çıkarma ve devlet memurluğundan çıkarma.
Takdir Yetkisi ve Ceza Belirlenirken Gözetilen Ölçütler
Disiplin amiri veya disiplin kurulu, ceza belirlerken takdir yetkisini ölçülü, hakkaniyetli ve adaletli biçimde kullanmak zorundadır; takdir mutlaka gerekçeye dayanmalıdır. Ceza belirlenirken disiplinsizliğin işlendiği yer ve zaman, meydana geliş şekli, hizmete etkisinin ağırlığı, doğan zarar ve tehlikenin ağırlığı, personelin kusuru, ilgilinin geçmiş disiplin durumu ile ikrarı ve pişmanlığı dikkate alınır.
Personelin geçmiş hizmetlerindeki başarıları, aldığı ödüller ve sicil durumu değerlendirilerek bir derece daha hafif disiplin cezası uygulanabilir.
Ağırlaştırıcı Nedenler: Meslekten Çıkarmaya Yol Açan Haller
Kanun bazı fiiller için ağırlaştırıcı koşullar öngörmektedir. Amirin emrinin yerine getirilmemesi sonucunda Devlet ya da kişiler zarara uğramışsa veya hizmetin gecikmesine ya da durmasına neden olunmuşsa, doğan zararın derecesine ya da durumun ağırlığına göre meslekten çıkarma cezası uygulanabilir. Benzer biçimde, görev yerinden ayrılma fiili uzun süreli ya da görevi aksatacak nitelikte gerçekleşmişse veya Devlet ya da kişileri zarara uğratmışsa, durumun niteliğine, ağırlığına ya da zararın derecesine göre meslekten çıkarma cezası verilebilir. Her iki halde de cezanın uygulanması zorunlu olmayıp takdire bağlıdır.
Disiplinsizliği Alışkanlık Haline Getirme
Kanun, belirli eşikleri aşan tekrarlı disiplin ihlallerini alışkanlık haline getirme olarak tanımlamakta ve bu durumu meslekten çıkarma cezasına bağlamaktadır. Disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru son bir yıl içinde 20 disiplin cezası puanına ulaşmak ya da en az iki farklı disiplin amirinden toplam on iki veya daha fazla kez disiplin cezası almak bu kapsamda değerlendirilir.
Daha uzun vadeli değerlendirmede ise son disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru beş yıl içinde 40 disiplin cezası puanına ulaşmak ya da en az iki farklı disiplin amirinden toplam yirmi beş veya daha fazla kez disiplin cezası almak da aynı sonucu doğurur; bu durumdaki personel disiplin kurulu kararıyla meslekten çıkarma cezasıyla cezalandırılır. Aynı disiplin dosyasında birden fazla ceza verilmesi halinde değerlendirmede yalnızca en yüksek puanlı ceza esas alınır.
Zamanaşımı: Soruşturma ve Ceza Verme Süreleri
Uyarma, kınama, aylıktan kesme ile kısa ve uzun süreli durdurma cezalarını gerektiren disiplin suçlarında, suçun disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde soruşturma başlatılmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Meslekten çıkarma ve devlet memurluğundan çıkarma cezalarında ise bu süre altı aydır.
Öğrenme tarihinden bağımsız olarak, disiplin suçunun işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi her halükarda zamanaşımına uğrar. Zincirleme suçlarda zamanaşımı son suçun işlendiği tarihten, kesintisiz suçlarda ise kesintinin gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Savunma Hakkı ve Güvenceleri
Kendisinden savunma istenen personel, savunmanın talep edildiği tarihten itibaren hakkındaki soruşturma evraklarını inceleme hakkına sahiptir. Devlet memurluğundan ya da meslekten çıkarma cezasıyla karşı karşıya olan personel için güvenceler daha kapsamlıdır: bu personel soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve disiplin kurulunda bizzat ya da vekili aracılığıyla sözlü veya yazılı savunma yapma hakkına sahiptir.
İtiraz Yolları ve Başvuru Mercileri
Disiplin amirleri tarafından verilen cezalara karşı, cezanın tebliğinden itibaren on gün içinde yazılı olarak bir üst disiplin amirine itiraz edilebilir. Ancak bu kural bazı cezalar için farklı bir itiraz merciini gerektirir: Kaymakamın doğrudan verdiği cezalarda itiraz mercii Vali'dir; Vali, Jandarma Genel Komutanı, Emniyet Genel Müdürü veya Sahil Güvenlik Komutanının doğrudan verdiği cezalarda ise itiraz Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna yapılır ve bu kurulun kararı kesindir.
Süresi içinde itiraz edilmeyen cezalar kesinleşir. İtirazın yapılması üzerine yetkili merci otuz gün içinde kararını vermek zorundadır. İtirazı inceleyen merci, itirazı haklı bulursa cezayı hafifletebilir ya da tamamen kaldırabilir; itiraz üzerine önceki cezadan daha ağır bir ceza verilemez. İçişleri Bakanı ile disiplin kurullarının verdiği cezalara karşı ise yalnızca idari yargı yoluna başvurulabilir; bu kararlara itiraz yoluyla üst merci denetimi öngörülmemiştir.
İdari Yargıda İptal Davası
Kesinleşen disiplin cezalarına karşı idare mahkemelerinde İdari Yargılama Usul Kanunu hükümleri çerçevesinde iptal davası açılabilir. Dava açma süresi, kesinleşen cezanın personele tebliğ edildiği tarihten itibaren altmış gündür.
Adli soruşturma sürerken disiplin cezası verilebilir mi?
Evet. Aynı fiil nedeniyle adli soruşturma ya da kovuşturma yürütülmesi, disiplin soruşturması açılmasını ve disiplin cezası verilmesini engellemez; verilen ceza da uygulanır. İki süreç birbirinden bağımsız işler.
Yükümlü erler 7068 sayılı Kanuna tabi midir?
Hayır. Jandarma veya Sahil Güvenlik emrine verilen yükümlü erbaş ve erler hakkında Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu hükümleri geçerlidir; 7068 sayılı Kanun bu personele uygulanmaz.
Bir fiil birden fazla disiplin suçu oluşturuyorsa kaç ceza verilir?
Yalnızca bir ceza verilir. Fiilin birden fazla disiplinsizlik halini oluşturduğu durumlarda en ağır olan ceza uygulanır; birden fazla ceza birlikte verilemez.
Disiplin soruşturması zamanaşımı süreleri nasıl işler?
Ceza türüne göre farklılık gösterir. Uyarma, kınama, aylıktan kesme, kısa ve uzun süreli durdurma gerektiren suçlarda suçun öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde soruşturma başlatılmazsa ceza verme yetkisi düşer. Meslekten çıkarma ve devlet memurluğundan çıkarma gerektiren suçlarda bu süre altı aydır. Suçun işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse ise tüm ceza türlerinde yetki sona erer.
Disiplin cezasına itiraz için süre ne kadardır ve itiraz nereye yapılır?
Cezanın tebliğinden itibaren on gün içinde yazılı olarak itiraz edilmelidir. Bu süre kaçırılırsa ceza kesinleşir. İtiraz mercii cezayı veren makama göre değişir: sıradan disiplin amirinin verdiği cezada bir üst disiplin amirine, kaymakamın doğrudan verdiği cezada Vali'ye, Vali, Jandarma Genel Komutanı, Emniyet Genel Müdürü veya Sahil Güvenlik Komutanının doğrudan verdiği cezada ise Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna itiraz edilir. İtiraz üzerine yetkili merciin otuz gün içinde karar vermesi gerekir.
Meslekten çıkarma cezasına karşı idare mahkemesinde dava açılabilir mi?
Evet, ancak cezanın kesinleşmesi gerekir. Kesinleşen cezanın tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. İçişleri Bakanı ve disiplin kurullarının verdiği cezalar için idari itiraz yolu kapalı olup yalnızca idari yargıya başvurulabilir.
Disiplinsizliği alışkanlık haline getirme hangi koşulda oluşur?
İki farklı eşik belirlenmiştir. Son bir yıl içinde 20 disiplin cezası puanına ulaşmak ya da en az iki farklı disiplin amirinden toplam on iki veya daha fazla kez ceza almak birinci eşiktir. Son beş yıl içinde 40 puana ulaşmak ya da en az iki farklı amirden toplam yirmi beş veya daha fazla kez ceza almak ise ikinci eşiktir. Her iki halde de meslekten çıkarma cezası verilir.
İtiraz sonucunda ceza ağırlaştırılabilir mi?
Hayır. İtirazı inceleyen merci, itirazı haklı bulursa cezayı hafifletebilir ya da tamamen kaldırabilir; ancak itiraz üzerine önceki cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy