Jandarma Teşkilatında Disiplin Kurullarının Dayanağı
Jandarma Genel Komutanlığı teşkilatında görevli personelin disiplin süreçlerini yürütmek üzere oluşturulan disiplin kurullarının yasal dayanağını 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun oluşturur. Farklı yönetim basamaklarında kurulan bu heyetler, kanuni sınırlar çerçevesinde disiplin cezası uygulama yetkisine sahiptir.
Astsubayların disiplin işlemleri yürütülürken Bakanlık Yüksek Disiplin Kurulu ile Jandarma Genel Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulu haricindeki kurullarda, hakkında inceleme yapılan personelden daha kıdemli bir astsubay üyenin bulunması şarttır. İlgili birlikte veya kurulda daha kıdemli personel bulunmadığı takdirde mevcut astsubaylar arasındaki en kıdemli kişi heyete dahil edilir.
Birlik ve Bölge Kademesindeki Disiplin Kurulları
İl Jandarma Disiplin Kurulu, vali yardımcısının başkanlığında teşekkül eder. Bu kurulun heyetinde il hukuk işleri müdürü veya ilgili diğer vali yardımcısı, il jandarma komutanı veya komutan yardımcısı ya da en kıdemli subay ile birlikte personel şube müdürü ve asayiş şube müdürü üye sıfatıyla görev üstlenir.
Asayiş Kolordu Komutanlığı, Komando Tugay ve Alayları ile Jandarma Komando Özel Asayiş ve Kurtarma Tugay ve Birlik Komutanlıkları bünyesindeki disiplin kurulları, ilgili komutan yahut yardımcısının idaresinde kurulur. Kurulun üye yapısı ise birlik personel şube müdürü ile birliğin en yüksek kıdeme sahip üç personelinden meydana gelir.
Eğitim ve öğretim kurumlarında faaliyet gösteren disiplin kurulları, ilgili kurum amiri veya yardımcısının riyasetinde toplanır; bu heyette Jandarma Genel Komutan Yardımcısı tarafından tayin edilen bir öğretmen ile en kıdemli üç komutan üye olarak bulunur. Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Disiplin Kurulu da Akademi Başkanı tarafından benzer usul ve esaslara bağlı kalarak kurulur.
Merkez ve Yüksek Disiplin Kurullarının Teşekkülü
Jandarma Genel Komutanlığı Merkez Disiplin Kurulu, en az tuğgeneral rütbesini haiz bir subayın başkanlığında görev icra eder. Heyette Tayin Daire Başkanı, bir diğer daire başkanı, Hukuk Hizmetleri Başkanlığı mensubu bir şube müdürü ve Teftiş Kurulu kadrosundan bir başmüfettiş üye olarak yer alır.
Jandarma Genel Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulu ise Jandarma Genel Komutanı veya yardımcısının başkanlığında toplanır. Kurul üyeleri; Personel Başkanı, Teftiş Kurulu Başkanı, Hukuk Hizmetleri Başkanı ile belirlenen ilave bir diğer başkandan teşekkül eder.
Rütbelere Göre Disiplin Cezası Verme Yetki Dağılımı
Uzman erbaşlar ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkında Devlet memurluğundan çıkarma cezası hariç tüm disiplin yaptırımları uygulanabilir. Yüzbaşı ve altı rütbedeki subaylar, astsubaylar, uzman jandarmalar ve memurlar bakımından Devlet memurluğundan çıkarma cezası hariç tutulurken; meslekten çıkarma cezasının kapsam dışında kaldığı veya Merkez Disiplin Kurulunun bu cezayı da kapsayacak şekilde karar verebildiği yönünde iki farklı hukuki çerçeve öngörülmektedir.
Binbaşı ve yarbay rütbelerindeki subaylar hakkında meslekten çıkarma haricindeki cezaları Merkez Disiplin Kurulu, meslekten çıkarma yaptırımını ise Jandarma Yüksek Disiplin Kurulu karara bağlar. Albaylar açısından Yüksek Disiplin Kurulunun meslekten çıkarma dışındaki cezaları tatbik edebileceği veya meslekten çıkarma cezasını da kapsayacak yetkiye sahip olduğu yönündeki kurallar yan yana durmaktadır. Generaller hakkında uygulanacak tüm disiplin cezalarında karar verme yetkisi ise Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna aittir.
Kararların Onayı ve Kesinleşme Süreci
İl jandarma disiplin kurullarınca alınan kararlar valinin onayıyla kesinlik kazanır; meslekten çıkarma cezası tekliflerinde ise valinin önerisi, Yüksek Disiplin Kurulu görüşü ve Bakan onayı aranır. Birlik, eğitim ve merkez disiplin kurullarının kararları Jandarma Genel Komutanının onayıyla kesinleşirken, meslekten çıkarma yaptırımı için doğrudan Bakan onayı zorunludur. Jandarma Yüksek Disiplin Kurulu kararları ise doğrudan Bakan onayı neticesinde yürürlüğe girer.
Onay mercileri tarafından uygun bulunmayan yahut yeniden incelenmesi gerekli görülen disiplin dosyaları nihai değerlendirme amacıyla Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna iletilir ve anılan kurul tarafından kesin karara bağlanır.
İdari İtiraz Mekanizması ve İdari Yargı Yolu
Disiplin amirleri tarafından tatbik edilen disiplin cezalarına karşı, kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde bir üst disiplin amirine yazılı itiraz yöneltilebilir. Kaymakamın verdiği cezalara valilik makamında, doğrudan vali, Jandarma Genel Komutanı, Emniyet Genel Müdürü veya Sahil Güvenlik Komutanı tarafından verilen cezalara karşı ise kesin karar mercii olan Bakanlık Yüksek Disiplin Kurulu nezdinde itiraz edilir. İtiraz mercileri 30 gün içinde karar verir; cezayı hafifletebilir ya da tamamen kaldırabilir ancak aleyhe ağırlaştıramaz.
Bakan ve disiplin kurullarının verdiği cezalara karşı yalnızca idari yargı yoluna başvurulabileceği belirtilmekle birlikte, verilen disiplin cezalarına karşı üst disiplin merciine itiraz edilebileceği yönünde düzenlemeler de mevcuttur. Kesinleşen disiplin cezalarına karşı 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Astsubayların disiplin işlerinde astsubay üye bulunması zorunlu mudur?
Astsubayların disiplin işleri görüşülürken hakkında soruşturma yürütülen personelden daha kıdemli bir astsubayın heyette bulunması aranır; Bakanlık Yüksek Disiplin Kurulu ile Jandarma Genel Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulu hariç tutularak bu şartın uygulandığı ve kıdemli personel bulunmadığında en kıdemli astsubayın görevlendirileceği kuralları da yer almaktadır.
Generaller hakkında disiplin cezası verme yetkisi hangi kurula aittir?
Generaller hakkında öngörülen her türlü disiplin cezasını verme yetkisi Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna aittir.
Disiplin amirlerinin verdiği cezalara kaç gün içinde itiraz edilir?
Disiplin amirleri tarafından tesis edilen disiplin cezalarına karşı kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde yazılı itiraz yapılabilir ve merci 30 gün içinde kararını verir.
Disiplin kurulu kararlarına karşı dava açma süresi ne kadardır?
Kesinleşen disiplin cezalarına karşı 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; Bakan ve disiplin kurullarının kararlarına karşı yalnızca idari yargı yoluna gidilebileceği belirtildiği gibi üst disiplin merciine itiraz edilebileceği yönünde hukuki kurallar da mevcuttur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy