Erişim Engelleme Kararının Hukuki Niteliği ve Kapsamı
İnternet ortamında yapılan yayınlar bakımından içerik sağlayıcılar, kullanıma sundukları her türlü içerikten sorumludur. 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun çerçevesinde erişimin engellenmesi kararları, mahkûmiyet veya ceza yaptırımı niteliğinde olmayıp tedbir mahiyetindedir. Bu tedbir adli mercilerce uygulandığında koruma tedbiri, idari mercilerce tatbik edildiğinde ise idari tedbir vasfını taşır. Bu sebeple nihai bir mahkûmiyet kararı tesis edilmeden önce, suç şüphesinin bulunması halinde uygulanabilir.
İçeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi tedbiri, kanunun 8. maddesinde belirtilen katalog suçların işlendiğine dair yeterli şüphe sebebi bulunması halinde gündeme gelir. Bu suçlar 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamındaki intihara yönlendirme, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma, sağlık için tehlikeli madde temini, müstehcenlik, fuhuş ve kumar oynanması için yer ve imkân sağlama fiilleridir. Ayrıca 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun'da düzenlenen fiiller, 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanun'daki suçlar ile 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun 27. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarındaki fiiller katalog kapsamındadır. Tedbir uygulanırken kural olarak ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım veya bölüme özgü URL bazlı engelleme yöntemi tercih edilir; teknik olarak bu mümkün olmadığında veya ihlalin bu yolla önlenemediği hallerde internet sitesinin tümüne yönelik erişim engellenebilir.
5651 sayılı İNTERNET ORTAMINDA YAPILAN YAYINLARIN DÜZENLENMESİ VE BU YAYINLAR YOLUYLA İŞLENEN SUÇLARLA MÜCADELE EDİLMESİ HAKKINDA KANUN m. 8Kaynağı aç
Katalog Suçlarda Karar Verme Yetkisi ve İdari Usul
5651 sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarınca içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi kararı soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde ise davaya bakan mahkeme tarafından verilir. Soruşturma evresinde gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı da içeriğin çıkarılmasına veya erişimin engellenmesine karar verebilmektedir. Cumhuriyet savcısı bu kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar; hâkim en geç yirmi dört saat içinde kararını verir. Belirtilen sürede hâkim onayı sağlanmazsa tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhal kaldırılır.
Tedbir kararı koruma amacını gerçekleştirecek nitelikte görüldüğü takdirde belirli bir süreyle sınırlı olarak da tesis edilebilir. Kanun uyarınca içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararının gereği, derhal ve en geç bildirildiği andan itibaren dört saat içinde yerine getirilir.
İçeriği katalog suçları oluşturan yayınlara ilişkin olarak erişimin engellenmesi kararı re'sen Başkan tarafından da verilebilir. Verilen idari karar, gereği yerine getirilmek üzere ilgili içerik ve yer sağlayıcılar ile erişim sağlayıcısına bildirilir.
Müstehcenlik Suçlarında Cezai Yaptırımlar
Erişim engelleme tedbirine konu olan müstehcenlik fiili, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 226. maddesinde cezalandırılmaktadır. Müstehcen görüntü, yazı veya sözleri basın ve yayın yolu ile yayınlayan veya yayınlanmasına aracılık eden fail hakkında altı aydan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası uygulanır. Bu ürünlerin üretiminde çocukların, temsili çocuk görüntülerinin veya çocuk gibi görünen şahısların kullanılması halinde beş yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası verilir. Bahse konu ürünleri ülkeye sokma, çoğaltma, satma, depolama, nakletme, ihraç etme veya bulundurma fiilleri ise iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile yaptırıma bağlanmıştır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 226Kaynağı aç
Şiddet kullanılarak, hayvanlarla, ölmüş insan bedeni üzerinde veya doğal olmayan yoldan icra edilen cinsel davranışlara dair ses, yazı veya görüntü ürünlerini üreten, nakleden, depolayan ya da bulunduranlar bir yıldan dört yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası alır. Anılan nitelikteki ürünlerin veya çocukların yer aldığı içeriklerin basın ve yayın yoluyla yayınlanması, yayınlanmasına aracılık edilmesi yahut çocukların görmesinin, dinlemesinin veya okumasının sağlanması durumunda altı yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.
Gecikmesinde Sakınca Bulunan Hallerde Madde 8/A Tedbiri
5651 sayılı Kanun'un 8/A maddesi uyarınca kişilerin yaşam hakkının ve can veya mal emniyetinin sağlanması, kamu düzeni ile millî güvenliğin korunması, suç işlenmesinin önüne geçilmesi veya kamu sağlığının muhafazası gerekçeleriyle hâkim tarafından tedbir kararı tesis edilebilir. Gecikmesinde sakınca doğabilecek durumlarda ise Cumhurbaşkanlığı yahut ilgili bakanlıkların talebi üzerine internet yayınlarına ilişkin içeriğin çıkarılması veya erişimin kısıtlanması kararı Başkan tarafından da verilebilmektedir.
5651 sayılı İNTERNET ORTAMINDA YAPILAN YAYINLARIN DÜZENLENMESİ VE BU YAYINLAR YOLUYLA İŞLENEN SUÇLARLA MÜCADELE EDİLMESİ HAKKINDA KANUN m. 8/AKaynağı aç
Yetkili makamların talebiyle Başkan tarafından verilen içerik çıkarma veya erişimi engelleme kararları, yirmi dört saatlik süre içerisinde sulh ceza hâkimliğinin onayına sunulur. Hâkim kırk sekiz saat zarfında onay kararını açıklamazsa alınan tedbir kendiliğinden hükümsüz hale gelir. Düzenleme kapsamında uygulanacak tedbirlerde öncelikli yol, sakıncalı yayının bulunduğu URL adresinin veya ilgili bölümün sınırlandırılmasıdır. Buna karşın teknik yetersizlikler sebebiyle içeriğe yönelik engelleme yapılamazsa ya da hukuka aykırılık bu yöntemle giderilemezse internet sitesinin bütününe yönelik erişim engeli getirilebilir.
Tedbirin Sona Ermesi ve İtiraz Yolu
Katalog suçları oluşturan içeriğin yayından çıkarılması halinde erişimin engellenmesi tedbiri soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde ise mahkeme tarafından kaldırılır. Soruşturma aşamasında savcı kararıyla tatbik edilen tedbir, soruşturma neticesinde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi halinde kendiliğinden hükümsüz kalır. Yargılama aşamasında verilen erişim engeli de beraat kararı tesis edilmesi durumunda kendiliğinden hükümsüz kalmaktadır.
5651 sayılı Kanun uyarınca adli mercilerce koruma tedbiri olarak verilen içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi kararlarına karşı menfaati etkilenen ilgililer Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri dairesinde itiraz edebilir. İtiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie dilekçe verilmesi ya da zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılır. Sulh ceza hâkimliği kararlarına yönelik itirazlar, aynı yerde birden fazla hâkimlik bulunması durumunda numara olarak kendisini izleyen sulh ceza hâkimliği tarafından, son numaralı hâkimlik kararı yönünden ise bir numaralı hâkimlik tarafından incelenir. Kararların icrası için Kuruma gönderilmesi halinde Kurum tarafından da Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesinde hâkim ve mahkeme kararlarına karşı itiraz yoluna başvurulabilmektedir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 268Kaynağı aç
5651 sayılı Kanun'un 9. maddesi, Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli kararıyla iptal edilmiştir.
5651 sayılı İNTERNET ORTAMINDA YAPILAN YAYINLARIN DÜZENLENMESİ VE BU YAYINLAR YOLUYLA İŞLENEN SUÇLARLA MÜCADELE EDİLMESİ HAKKINDA KANUN m. 9Kaynağı aç
Erişim engelleme kararı ne kadar sürede uygulanır?
Erişimin engellenmesi veya içeriğin çıkarılması kararları bildirim anından itibaren derhal ve en geç dört saat içinde yerine getirilir.
Erişim engelleme kararına itiraz süresi ne kadardır?
Koruma tedbiri niteliğindeki erişim engelleme kararlarına karşı, ilgililer kararı öğrendikleri günden itibaren iki hafta içinde itiraz başvurusunda bulunabilir.
İçerik yayından kaldırıldığında tedbir devam eder mi?
Katalog suç oluşturan içeriğin yayından çıkarılması halinde tedbir soruşturma evresinde savcı, kovuşturma evresinde ise mahkeme tarafından kaldırılır.
Savcının verdiği erişim engelleme kararı onaylanmazsa ne olur?
Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcı tarafından verilen karar yirmi dört saat içinde hâkime sunulur ve hâkim süresinde onaylamazsa tedbir savcı tarafından derhal kaldırılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

