Hız Sınırı İhlali ve Kademeli Yaptırım Rejimi
Sürücüler, aksine bir işaretleme ya da karar bulunmadığı sürece ilgili mevzuatta belirlenen yasal hız limitlerine riayet etmek mecburiyetindedir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu sistematiğinde 7574 sayılı Kanun ile gerçekleştirilen hukuki düzenlemeler, hız sınırlarının kilometre/saat bazında aşılmasını kademelere bağlayarak idari yaptırımları yeniden şekillendirmiştir. Belirlenen kademelerin üzerinde sürat yapan sürücülere uygulanan idari yaptırımlar, hız sınırının ne ölçüde ihlal edildiğine ve eylemin gerçekleştiği güzergâhın niteliğine göre belirlenmektedir.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 51Kaynağı aç
51 – (Değişik:12/2/2026-7574/14 md.)
Sürücüler, aksine bir
karar alınıp işaretlenmemişse yönetmelikte belirtilen hız sınırlarını aşmamak
zorundadırlar.
Hız ölçen teknik cihaz
veya çeşitli teknik usullerle yapılan tespit sonucu yönetmelikte belirlenen hız
sınırlarını;
a) Yerleşim yeri içinde;
1) 6-10 km/s aşanlara
2.000 Türk lirası,
2) 11-15 km/s aşanlara
4.000 Türk lirası,
3) 16-20 km/s aşanlara
6.000 Türk lirası,
4) 21-25 km/s aşanlara
8.000 Türk lirası,
5) 26-35 km/s aşanlara
12.000 Türk lirası,
6) 36-45 km/s aşanlara
15.000 Türk lirası,
7) 46-55 km/s aşanlara
20.000 Türk lirası,
8) 56-65 km/s aşanlara
25.000 Türk lirası,
9) 66 km/s ve daha fazla
aşanlara 30.000 Türk lirası,
b) Yerleşim yeri dışında;
1) 11-15 km/s aşanlara
2.000 Türk lirası,
2) 16-20 km/s aşanlara
4.000 Türk lirası,
3) 21-25 km/s aşanlara
6.000 Türk lirası,
4) 26-30 km/s aşanlara
8.000 Türk lirası,
5) 31-40 km/s aşanlara
12.000 Türk lirası,
6) 41-50 km/s aşanlara
15.000 Türk lirası,
7) 51-60 km/s aşanlara
20.000 Türk lirası,
8) 61-70 km/s aşanlara
25.000 Türk lirası,
9) 71 km/s ve daha fazla
aşanlara 30.000 Türk lirası,
idari para cezası verilir.
Sürücüler tarafından bu
maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinin;
a) (7) numaralı alt bendinin
ihlali halinde her seferinde 30 gün,
b) (8) numaralı alt
bendinin ihlali halinde her seferinde 60 gün,
c) (9) numaralı alt
bendinin ihlali halinde ise her seferinde 90 gün,
süre ile sürücülerin
sürücü belgeleri geri alınır.
Sürücüler tarafından bu
maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinin;
a) (7) numaralı alt
bendinin ihlali halinde her seferinde 30 gün,
b) (8) numaralı alt
bendinin ihlali halinde her seferinde 60 gün,
c) (9) numaralı alt
bendinin ihlali halinde ise her seferinde 90 gün,
süre ile sürücülerin
sürücü belgeleri geri alınır.
Bu madde kapsamında geri
alınan sürücü belgelerinin iade edilebilmesi için bu Kanun kapsamında verilen
idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şarttır. Ayrıca bu madde
kapsamında son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru bir yıl içerisinde
beşinci kez geri alınan sürücü belgeleri, geri alma süresi sonunda sürücünün
psiko-teknik değerlendirmeden ve psikiyatri uzmanının muayenesinden geçirilerek
sürücü belgesi almasına mâni hâli olmadığının anlaşılması şartıyla iade edilir.
Nüfusu 5.000’in altında olan yerleşim
yerlerinde bu maddenin ikinci fıkrasına göre yapılacak denetim yeri, mahalli
mülki idare amiri tarafından belirlenir.
Sürücü belgesi geri alma
işlemleri bu Kanunun 6 ncı maddesinde sayılan görevliler tarafından
gerçekleştirilir.
Hız sınırlarının aşılıp
aşılmadığını tespit etmekte kullanılan cihazların yerini tespit veya sürücüyü
ikaz eden her türlü cihazın imali, ithali ve araçlarda bulundurulması yasaktır.
Bu cihazları imal ve ithal
edenlere fiil başka bir suç oluştursa bile ayrıca 370.000 Türk lirası,
cihazları araçlarında bulunduran işletene ise 185.000 Türk lirası idari para
cezası uygulanır. Ayrıca bu cihazlara mülki amir tarafından el konulur ve mülki
amir tarafından mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir.
Hızın
gerekli şartlara uygunluğunu sağlamak:
Geçmişte tatbik edilen yüzdelik esasa dayalı aşım oranları 7574 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır. Yeni yasal çerçevede yaptırımlar; hız sınırının saatte kilometre cinsinden net olarak ne kadar aşıldığı ile güzergâhın yerleşim yeri içinde veya yerleşim yeri dışında bulunması kriterlerine göre dokuz farklı kademe üzerinden tayin edilmektedir.
Yerleşim Yeri İçi ve Dışı Hız İhlallerinde İdari Yaptırımlar
Hız ölçen teknik aygıtlar ya da muhtelif teknik yöntemlerle yapılan denetimlerde, hız sınırını aşan sürücüler hakkında ihlalin gerçekleştiği yere ve aşılan kilometre basamağına göre kademeli idari para cezası uygulanır. Yerleşim yeri içinde hız sınırının 6 ila 10 kilometre/saatten başlayıp 66 kilometre/saat ve üzeri seviyelere kadar aşılması dokuz ayrı basamakta para cezasına bağlanmıştır. Benzer biçimde yerleşim yeri dışındaki güzergâhlarda da 11 ila 15 kilometre/saatten başlayıp 71 kilometre/saat ve üzerine uzanan aşım derecelerine göre kademeli idari para cezası tatbik edilmektedir.
Nüfusu 5.000'in altında olan yerleşim yerlerinde denetim yeri, mahalli mülki idare amiri tarafından belirlenir. Öte yandan hız tespit tertibatlarının konumunu belirleyen veya sürücüye uyarı veren her türlü cihazın üretimi, ithalatı ve vasıtalarda bulundurulması kanunen yasaklanmış olup bu fiillere idari para cezasının yanı sıra ilgili aygıtların mülkiyetinin kamuya geçirilmesi yaptırımı tatbik edilir.
Sürücü Belgesinin Geri Alınması ve Belgenin İadesi Şartları
Yüksek sürat ihlalleri idari para cezasının yanında sürücü belgesinin geçici olarak geri alınması sonucunu doğurmaktadır. Yerleşim yeri sınırları dahilinde hız sınırının 46-55 km/s aşılması halinde 30 gün, 56-65 km/s aşılmasında 60 gün, 66 km/s ve daha fazla aşılması durumunda ise her seferinde 90 gün süreyle sürücü belgesi geri alınır. Yerleşim yeri dışındaki yollarda ise hız sınırının 51-60 km/s aşılmasında 30 gün, 61-70 km/s aşılmasında 60 gün, 71 km/s ve üzerinde aşılmasında her seferinde 90 gün süreyle ehliyetin geri alınmasına hükmedilir. Bu işlemler kanunda gösterilen yetkili görevliler tarafından yerine getirilir.
Hız ihlali gerekçesiyle geçici olarak geri alınan sürücü belgesinin ilgilisine iade edilebilmesi için 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu çerçevesinde tahakkuk etmiş bulunan bütün idari para cezalarının eksiksiz şekilde tahsil edilmiş olması yasal bir zorunluluktur. Ayrıca son ihlalin vuku bulduğu tarihten geriye doğru bir yıllık süre zarfında beşinci kez sürücü belgesi geri alınan kişilerin belgeleri, kanuni geri alma süresi sona erdiğinde ancak psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesinden geçirilerek sürücülüğe engel bir hâllerinin bulunmadığının tespiti şartıyla iade edilir. İnceleme neticesi olumsuz sonuçlandığı takdirde süre tamamlansa dahi iade yapılmayabilir; ağır ihlallerin devamında ise belgenin tamamen iptali ve sürücü kursuna baştan devam etme mecburiyeti söz konusu olur.
EDS, Radar Tespiti ve Kiralık Araçlarda Sorumluluk
Hız sınırının aşılması eyleminin mobil radar sistemleriyle yahut Elektronik Denetleme Sistemi (EDS) vasıtasıyla tespit edilmiş olması hukuki yaptırımın temel niteliğini farklılaştırmaz. İhlalin tespitinde başvurulan teknik vasıta değişse de uygulanan idari yaptırım ihlalin mahiyetine ve aşım derecesine göre belirlenir. 7574 sayılı Kanun düzenlemesi çerçevesinde, kiralık araçlarla gerçekleştirilen ve EDS üzerinden tespit edilen hız ihlali yaptırımları kiralama firmasına değil, doğrudan taşıtı kiralayan kişinin adına tatbik edilir.
Teknik cihazların muhtemel kalibrasyon durumları ve teknik hata payları üzerinden yapılan tolerans düşüşü, her vakıada sürücünün kendiliğinden yararlanabileceği peşin bir muafiyet teşkil etmez. Ölçüm düzeneğinin niteliği ve somut denetim kayıtlarındaki veriler esas alınarak teknik toleransın uygulanabilirliği değerlendirilir.
Ödeme Esasları, İtiraz Yolu ve Para İadesi
Trafik idari yaptırımlarında genel ödeme vadesi 30 gün olarak belirlenmiştir. Yasal bildirimden sonraki ilk 15 günlük süre zarfında ifa edilen ödemelerde yüzde 25 oranında kanuni indirim uygulanır. Öngörülen yasal süre içerisinde ödenmeyen tutarlara ise gecikme zammı işletilmekte ve alacağın cebri tahsil sürecine geçilmektedir.
Trafik idari para cezası ve sürücü belgesine el koyma işlemlerine karşı, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde itiraz hakkı mevcuttur. Başvuru, cezanın düzenlendiği mahallin yargı çevresindeki yetkili Sulh Ceza Hâkimliği nezdinde gerçekleştirilir. Yapılan itiraz başvurusunun kabulle sonuçlanması ve idari cezanın daha önce ödenmiş olması durumunda, tahsil edilen bedelin geri alınabilmesi adına yetkili idari mercie ayrıca iade talebinde bulunulması gerekmektedir.
51/2-c trafik cezasına karşı nereye ve hangi sürede itiraz edilir?
Trafik yaptırım kararlarına karşı, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde yaptırımın uygulandığı yerdeki yetkili Sulh Ceza Hâkimliği'ne itiraz başvurusu yapılır.
Hız ihlali cezası önceden ödenip itiraz kazanılırsa para nasıl geri alınır?
Sulh Ceza Hâkimliği'nin itirazı haklı bularak cezayı iptal etmesi halinde, peşin ödenen tutarın geri tahsili için ilgili idareye ayrıca iade başvurusu yapılması gerekir.
Yerleşim yerinde aşırı hız sebebiyle ehliyete ne kadar süre el konulur?
Yerleşim yeri sınırlarında hız sınırı 46-55 km/s aşıldığında 30 gün, 56-65 km/s aşıldığında 60 gün, 66 km/s ve üzerinde aşıldığında ise her seferinde 90 gün süreyle sürücü belgesi geri alınır.
Geri alınan sürücü belgesinin teslim alınması için hangi şartlar aranır?
Geri alınan sürücü belgesinin teslimi için Karayolları Trafik Kanunu uyarınca kesilen idari para cezalarının tamamının ödenmiş olması ve gerekli hallerde psiko-teknik değerlendirme ile psikiyatri muayenesinin olumlu sonuçlanması şarttır.
Kiralık araçla yapılan hız ihlalinde ceza kime kesilir?
7574 sayılı Kanun kapsamında Elektronik Denetleme Sistemi tarafından tespit edilen hız cezaları araç kiralama şirketine değil, aracı kiralayan sürücüye düzenlenir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy