Yurt Dışı Para Transferlerinin Takibi ve Hukuki Sorumluluk

Uluslararası Para Transferleri ve Finansal Denetim Esasları

Yurt dışından Türkiye'ye fon aktarılması veya Türkiye'den yabancı ülkelere para gönderilmesi kendi başına hukuka aykırılık veya suç şüphesi doğurmaz. Ticari mal ve hizmet tedariki, gayrimenkul alım satımları, ivazlı ya da ivazsız borç tasfiyeleri, aile fertlerine yönelik yardımlar, maaş ve ücret ödemeleri, yatırım getirileri, miras paylaşımları ile danışmanlık bedelleri uluslararası bankacılık işlemlerinde meşru iktisadi dayanakları teşkil eder.

Mali Suçları Araştırma Kurulu mevzuatı uyarınca finansal kuruluşlar, müşterilerinin kimlik tespitini yapmak, işlemin gerçek faydalanıcılarını ve taraflarını belirlemek durumundadır. Sürekli iş ilişkisi yürütülen hesap sahiplerinin gerçekleştirdiği parasal hareketler; müşterinin beyan edilen mesleği, mali gücü, faaliyet konusu ve bilinen fon kaynaklarıyla uyumlu olup olmadığı bakımından izlenir. Ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşlarının yetkilendirilmesi ile gözetim ve denetim faaliyetleri ise 6493 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yürütülür.

Bankalar, yurt dışı transferlerin iktisadi amacını netleştirmek ve fon kaynağını teyit edebilmek amacıyla aktarım gerçekleşmeden önce ya da bedel hesaba geçtikten sonra müşteriden çeşitli tevsik edici evraklar isteyebilir. Bu kapsamda faturalar, sözleşme metinleri, borç ilişkisini gösteren belgeler, gayrimenkul veya motorlu araç satış sözleşmeleri, gümrük beyannameleri, ücret bordroları, mirasçılık belgeleri, vergi kayıtları, aile yardımı gerekçeleri veya şirket ortaklar kurulu kararları incelemeye tabi tutulabilir.

Şüpheli İşlem Bildirimi ve İdari Tedbirlerin Kapsamı

5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun m. 4/1 uyarınca yükümlüler nezdinde yapılan veya yapılmaya teşebbüs edilen işlemlere konu değerlerin gayrimeşru yollarla temin edildiğine veya yasa dışı maksatlarla kullanılacağına dair herhangi bir bilgi veya şüphe bulunması halinde durumun Başkanlığa bildirilmesi zorunludur. Bildirimde herhangi bir asgari parasal tutar aranmaz; 5549 sayılı Kanun m. 4/3 gereğince yükümlülerin hangi faaliyetleri dolayısıyla ve hangi usuller dairesinde bildirimde bulunacağı çıkarılan yönetmeliklerle tespit edilir.

Şüpheli işlem bildiriminde bulunulan bir müşteriyle bankanın ticari ilişkisini sürdürmesini doğrudan yasaklayan genel bir kanuni düzenleme yer almamaktadır; kuruluşlar kendi risk politikaları ve müşteri kabul ilkeleri çerçevesinde hesap yönetimini takdir eder. Bununla birlikte 5549 sayılı Kanun m. 4/2 hükmü, yükümlülere mutlak bir gizlilik yükümlülüğü getirmiştir. Yükümlü kuruluşlar, yükümlülük denetimiyle yetkilendirilmiş denetim elemanları ile yargılama yürüten mahkemeler dışındaki hiç kimseye, işleme taraf olan kişiler de dahil olmak üzere bildirim yapıldığı hususunu açıklayamaz.

Bakanlık, 5549 sayılı Kanun m. 5/1 çerçevesinde risk temelli bir yaklaşımla uyum programları hazırlanması, eğitim, iç denetim, risk kontrol sistemlerinin yapılandırılması ve gerekli yetkilerle donatılmış idari görevlilerin istihdamı dahil olmak üzere uyulması zorunlu usul ve esasları belirler. Finansal grup çatısı altındaki kuruluşlar, anılan Kanun m. 5/2 uyarınca grup düzeyinde tedbirlerin aksamadan yürütülebilmesi adına müşterinin tanınması ile işlem ve hesap verilerine ilişkin bilgileri grup içerisinde serbestçe paylaşabilir; özel yasalardaki sır saklama kuralları bu bilgi paylaşımına engel oluşturmaz.

5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun uyarınca aklama veya terörün finansmanı suçu ile ilişkili şüphe barındıran işlemler; şüphenin teyidi, analizin yapılması veya neticelerin yetkili makamlara intikal ettirilmesi amacıyla Bakan tarafından yedi iş günü süreyle askıya alınabilir veya bu işlemlerin aynı süreyle gerçekleşmesine izin verilmeyebilir. Bakan bu yetkisini bakan yardımcısına devredebilir. Bu yetki, yabancı bir muadil kuruluşun gerekçeli talebinde yer alan işlemler hakkında da aklama veya terörün finansmanı suçu ile ilişkili şüphe görülmesi kaydıyla mütekabiliyet ilkesi gözetilerek kullanılabilir. Askıya alınan veya gerçekleşmesine izin verilmeyen işlemi alınan karara aykırı şekilde gerçekleştiren yükümlülere Başkanlıkça işlem tutarı kadar idari para cezası verilir ve bu ceza kanunda öngörülen asgari tutardan az olamaz.

MASAK, idari inceleme ve mali analiz yürüten bir kuruluş niteliğindedir; yargı mercii veya savcılık yetkilerine sahip değildir. İnceleme sürecinde suç emarelerinin tespit edilmesi halinde dosya adli makamlara intikal ettirilir. Suç isnadında bulunulması, ceza sorumluluğunun tayini, banka hesaplarının bloke edilmesi veya malvarlığına el konulması gibi adli nitelikteki koruma tedbirleri yalnızca cumhuriyet savcılıkları ve yetkili mahkemeler eliyle kararlaştırılır.

Suçtan Kaynaklanan Malvarlığı Değerlerini Aklama Suçu

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 282/1 hükmü gereğince, yasal alt sınırı altı ay veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan elde edilen malvarlığı değerlerini yurt dışına çıkaran veya gayrimeşru kaynağını saklamak ya da meşru bir şekilde kazanıldığı izlenimini oluşturmak maksadıyla çeşitli muamelelere tabi tutan kimse, üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır.

TCK m. 282/2 düzenlemesi uyarınca, öncül suçun icrasına bizzat iştirak etmemiş bulunan bir kişinin, alt sınırı altı ay veya daha fazla hapis cezasını gerektiren suçtan kaynaklanan bir malvarlığı değerini bu niteliğini bilerek satın alması, kabul etmesi, uhdesinde bulundurması veya kullanması iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası sorumluluğu doğurur.

TCK m. 282/3 uyarınca aklama eyleminin bir kamu görevlisi veya meslek mensubu tarafından mesleğin ifası sırasında işlenmesi cezanın yarı oranında artırılmasını gerektirir. Fiilin suç işlemek üzere teşkil edilen bir örgütün faaliyeti bünyesinde işlenmesi halinde ise TCK m. 282/4 gereğince yaptırım bir kat artırılır. Tüzel kişilerin mezkur suça iştiraki veya faaliyetlerinde suç gelirinin kullanılması halinde ise TCK m. 282/5 uyarınca tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirleri tatbik olunur.

Aklama fiilleri bakımından TCK m. 282/6 kapsamında etkin pişmanlık imkânı getirilmiştir. Hakkında henüz kovuşturma aşamasına geçilmeden evvel, suça konu malvarlığı değerlerinin fiilen ele geçirilmesini sağlayan yahut bunların bulunduğu yeri adli makamlara bildirerek ele geçirilmesine yardım eden fail hakkında bu madde kapsamında ceza tayinine yer olmadığına karar verilir.

Banka Hesabının Kullandırılması ve Terörizmin Finansmanı Riski

Ceza muhakemesinde kusur ve ceza sorumluluğunun şahsiliği kuralı geçerlidir. Bir şahsın banka hesabına suç isnadına konu bir kaynağın ulaşmış olması, ilgili kişinin transferin kaynağındaki suç niteliğini bildiği veya asıl eyleme iştirak ettiği somut delillerle ortaya konulmadıkça tek başına mahkûmiyet hükmü kurulması için hukuki gerekçe oluşturmaz.

Buna rağmen banka hesaplarının şahsi denetimden çıkarılarak başkalarının tasarrufuna terk edilmesi ağır cezai tehlikeler barındırır. Somut olayın vasfına göre bu tür eylemler; dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçuna yardım, suç gelirinin aklanması, suç örgütüne bilerek yardım etme, vergi kaçakçılığı fiillerine iştirak ya da yasa dışı bahis ve şans oyunlarından elde edilen paraların transferine aracılık etme savıyla yürütülen adli soruşturmalara dayanak teşkil edebilir.

Terörizmin finansmanı suçu aklama fiilinden yapısal olarak ayrışır. Bu suç tipinde fon kaynağının yasa dışı bir fiilden gelmesi zorunlu olmayıp; yasal yollardan kazanılmış fonların dahi terör eylemlerinde kullanılacağını bilerek ve isteyerek aktarılması cezai sorumluluk meydana getirir. Ayrıca 6415 sayılı Kanun çerçevesinde terörizmin finansmanıyla irtibatlı fonlar ve malvarlığı unsurları üzerinde idari ve adli dondurma mekanizmaları devreye sokulabilmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy