Yoklama Kaçağı, Bakaya ve Geç İltihak Bakayası Kavramları
Askerlik çağına giren yükümlünün yoklama işlemlerini kanuni süresi içinde yaptırmaması, başvuru yapmaması veya sağlık muayenesi ile belge doğrulama aşamalarını tamamlamaması yoklama kaçağı statüsünü meydana getirir. Bu statü, askerlik yükümlülüğünün ilk idari yoklama evresindeki işlemlerin süresinde yerine getirilmemesinden kaynaklanır.
Bakaya hali ise yoklamasını yaptırmış veya sevk aşamasına gelmiş yükümlünün sevk evrakını alsın veya almasın, sevk edildiği tarihte birliğine katılmaması durumudur. Sevk evrakını almayan veya alıp süresinde birliğine katılmayan yükümlüler hakkında bakaya işlemi tesis edilirken, kendisine tanınan kanuni yol süresini aşarak birliğine katılan yükümlüler geç iltihak bakayası olarak kabul edilir.
İdari Para Cezası ve Uygulama Usulü
7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 24. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, barışta kabul edilebilir bir mazereti bulunmaksızın yoklama kaçağı veya bakaya kalanlara kaçak kaldıkları gün süresi esas alınarak idari para cezası verilir. Bu cezanın tayininde kendiliğinden gelen yükümlüler için kaçak geçen her gün karşılığı 5 Türk lirası, kolluk kuvvetlerince veya idari işlemlerle yakalananlar için ise her gün karşılığı 10 Türk lirası taban tutar kabul edilir. Kanunda öngörülen bu tutarların yeniden değerlendirilmesinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin yedinci fıkrası hükmü tatbik edilerek her takvim yılı başında güncelleme yapılır.
7179 sayılı ASKERALMA KANUNU m. 24Kaynağı aç
7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 24. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince idari para cezası vermeye yetkili makam; askerlik şubesine bizzat müracaat eden yükümlüler için müracaatın yapıldığı, kolluk kuvvetlerince getirilen yükümlüler için getirildiği yer askerlik şubesi başkanıdır. Bu haller dışındaki durumlarda ise ceza vermeye yetkili makam yükümlünün nüfusa kayıtlı bulunduğu yer askerlik şubesi başkanıdır.
Yoklama kaçağı veya bakaya kalınması sebebiyle uygulanan idari para cezası, askerlik ödevinden bağımsız bir idari yaptırımdır. Bu nedenle yükümlünün daha sonra silahaltına alınarak askerlik hizmetini fiilen yerine getirmesi, tahakkuk etmiş bulunan idari para cezasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz veya kayıtlardan düşürmez.
Cezanın Tebliği, Peşin Ödeme İndirimi ve İtiraz Yolu
Askeralma mevzuatı uyarınca kesilen idari para cezalarının tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi zorunludur. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri çerçevesinde, idari para cezası kanun yoluna müracaat edilmeden önce peşin olarak ödenirse dörtte bir oranında indirim uygulanarak cezanın dörtte üçü tahsil edilir. Peşin ödemede bulunulması ilgilinin kanuni başvuru hakkını ortadan kaldırmaz.
Hakkında idari yaptırım kararı uygulanan kişi, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde sulh ceza hakimliğine itiraz dilekçesiyle başvurabilir. Kanunda öngörülen 15 günlük itiraz süresinin başvuru yapılmadan geçirilmesi halinde idari para cezası kesinleşir.
Kesinleştiği halde ödenmeyen idari para cezaları, Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun hükümleri kapsamında vergi dairelerine aktarılır. Vergi daireleri amme alacağını tahsil etmek amacıyla ilgililerin banka hesaplarına bloke konulması ve elektronik haciz tatbiki gibi cebri icra tedbirlerini devreye sokar.
Cezadan İstisna Tutulan Haller ve Erteleme Şartları
7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 24. maddesinin ikinci fıkrası doğrultusunda, yapılan muayenelerinde askerliğe elverişli olmadıkları anlaşılanlar, askerlikten muafiyet hakkı bulunanlar ile kanundaki nedenlerle erteleme hakkı bulunduğu halde süresi içerisinde işlem yaptırmayanlara erteleme sürelerine denk gelen günler için idari para cezası uygulanmaz. Bu sürelere ilişkin düzenlenmiş idari para cezaları bulunuyorsa iptal edilir.
Ertelemeye dayanak teşkil eden hukuki veya fiili sebebin başlangıç tarihi yoklama kaçağı veya bakaya kalınan tarihten önce ise erteleme işlemi tesis edilebilir. Ancak yoklama kaçağı veya bakaya statüsü oluştuktan sonra başlayan öğrencilik ve benzeri kayıtlar yükümlünün sevke tabi tutulacağı tarihe kadar erteleme hakkı sağlamaz.
Adli Yaptırımlar ve Hapis Cezası Sorumluluğu
7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 24. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, barışta idari para cezası kesinleştikten sonra yoklama kaçağı veya bakaya eylemlerinden herhangi birini yeniden işleyenler ile bu fiilleri seferberlik ve savaş halinde işleyenler hakkında askerlik şubelerince suç dosyası hazırlanarak ilgilinin nüfusa kayıtlı olduğu yer Cumhuriyet başsavcılığına intikal ettirilir.
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 63. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kesinleşen idari para cezasının ardından mazeretsiz olarak yoklama kaçağı veya bakaya kalmaya devam eden yükümlüler hapis cezası yaptırımıyla karşılaşır. Kanunda öngörülen kademeli yaptırım sistemine göre; dört aya kadar olan sürelerde kendiliğinden müracaat edenlere altı aya kadar, kollukça yakalananlara iki aydan altı aya kadar ceza verilir. Kaçak kalınan sürenin dört ayı aşıp bir yıla kadar uzaması halinde bizzat başvuranlar iki aydan bir yıla kadar, yakalananlar dört aydan bir yıla kadar hapis yaptırımına tabi tutulur. Bu durumun bir yılı aşması halinde ise kendiliğinden gelenlere dört aydan iki yıla, yakalananlara altı aydan üç yıla kadar hapis cezası uygulanır.
1632 sayılı ASKERİ CEZA KANUNU m. 63Kaynağı aç
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 63. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında, anılan fiilleri seferberlik halinde işleyenlerden sevk gününün bitiminden itibaren yedi gün içinde gelenler bir aydan bir yıla, yakalananlar dört aydan iki yıla kadar; yedi günden sonra üç ay içinde gelenler iki yıldan az olmamak, yakalananlar üç yıldan az olmamak üzere hapis; üç aydan sonra kendiliğinden gelenler beş yıldan az olmamak üzere ağır hapis, yakalananlar ise ölüm cezası yaptırımına tabi tutulur.
Bedelli Askerlik, Seyahat Özgürlüğü ve Belge Kısıtlamaları
7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 9. maddesi gereğince yoklama kaçağı, saklı veya bakaya statüsündeki yükümlüler bedelli askerlik hizmetinden yararlanabilir. Bu durumdaki yükümlüler, kanuni bedelli askerlik tutarına ilave olarak, yoklama kaçağı, saklı veya bakaya kaldıkları tarihten müracaat tarihine kadar geçen sürenin her bir ayı için memur aylık katsayısına göre hesaplanan ek bedeli ödemekle yükümlüdür.
7179 sayılı ASKERALMA KANUNU m. 9Kaynağı aç
Müracaat tarihine kadar yoklama kaçağı, saklı veya bakaya olan yükümlülerden bedelli askerliğe başvurup seçim öncesinde vazgeçenler ya da müracaat tarihinden itibaren iki ay içinde normal bedel ile ek bedeli peşin olarak ödemeyenler bedelli askerlik hakkından yararlanamaz.
Anayasa'nın 23. maddesi uyarınca yerleşme ve seyahat hürriyeti kapsamında vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti yalnızca mahkeme kararıyla sınırlandırılabilir. Dolayısıyla yoklama kaçağı veya bakaya statüsünde bulunan kişiler hakkında mahkeme tarafından verilmiş kesin bir yurt dışı çıkış yasağı bulunmadığı takdirde yurt dışına çıkış engellenemez; ancak hudut kapılarında ilgili kolluk birimlerince idari tespit ve tutanak işlemleri yürütülür.
Milli Savunma Bakanlığı uygulaması kapsamında yoklama kaçaklarına, bakaya kalanlara ve silahaltında bulunan yükümlülere e-Devlet kapısı üzerinden askerlik durum belgesi düzenlenmemektedir.
Yoklama kaçağı veya bakaya durumunda olanlar bedelli askerlik yapabilir mi?
Evet, bu statüdeki kişiler normal bedelli askerlik tutarının yanı sıra kaçak kaldıkları her ay için hesaplanan ek bedeli iki ay içinde peşin ödemek şartıyla bedelli askerlikten yararlanabilir.
Yoklama kaçağı ve bakaya idari para cezasına karşı nereye itiraz edilir?
İdari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhiminden itibaren en geç 15 gün içinde sulh ceza hakimliğine itiraz başvurusunda bulunulabilir.
Askerlik sonradan tamamlanırsa idari para cezası silinir mi?
Hayır, idari para cezası askerlik hizmetinden bağımsız bir kabahat yaptırımı olduğundan askerlik hizmetinin sonradan yerine getirilmesiyle kendiliğinden ortadan kalkmaz veya silinmez.
Yoklama kaçağı veya bakaya olan kişinin yurt dışına çıkışı yasak mıdır?
Hayır, Anayasa'nın 23. maddesi gereğince mahkemece verilmiş kesin bir adli yurt dışı çıkış yasağı bulunmadığı sürece yurt dışına çıkılabilir; sınır kapılarında yalnızca idari tespit ve tutanak işlemi uygulanır.
Yoklama kaçağı veya bakayalar e-Devlet üzerinden askerlik durum belgesi alabilir mi?
Milli Savunma Bakanlığı uygulaması uyarınca yoklama kaçaklarına, bakayalara ve silahaltında bulunan yükümlülere e-Devlet kapısı üzerinden askerlik durum belgesi tanzim edilmemektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy