Yıllık izin ücreti, işçinin hak kazanıp da çalışma süresi boyunca kullanmadığı yıllık izin günlerine ait parasal karşılıktır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 59. maddesinin 1. fıkrası uyarınca iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2012/36837, K. 2014/30081Kaynağı aç
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/24608, K. 2019/19038Kaynağı aç
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 59Kaynağı aç
Yıllık İzin Hakkının Niteliği ve Ücrete Dönüşme Şartları
Yıllık izin hakkı, anayasal temeli olan bir dinlenme hakkıdır. İş sözleşmesinin devamı sırasında bu hak ücrete dönüşmez ve bu haktan vazgeçilemez. İş ilişkisi sürerken işçinin kullanmadığı yıllık izinlere ait ücreti talep etmesi mümkün değildir; ancak işçinin sözleşme devam ederken yıllık izin hakkının bulunduğunun tespitini istemesinde hukuki yararı bulunmaktadır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2019/4673, K. 2020/10210Kaynağı aç
Yıllık izin hakkının ücrete dönüşmesi için iş sözleşmesinin feshedilmiş olması şarttır. Bu aşamada sözleşmenin sona erme şeklinin ve feshin haklı nedene dayanıp dayanmadığının bir önemi bulunmamaktadır. İş sözleşmesinin feshedildiği tarihte izin ücreti muaccel olur; ancak faiz başlangıcı bakımından işverenin ayrıca temerrüde düşürülmesi gerekir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 59. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, işveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde bildirim süresi ile işçiye verilmesi zorunlu yeni iş arama izinleri yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe giremez.
İzin Süresinin Hesaplanması ve Çalışılmış Sayılan Süreler
4857 sayılı İş Kanunu'nun 53. maddesi gereğince, deneme süresi de içinde olmak üzere işyerinde en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir ve bu haktan vazgeçilemez. İzin süresi; hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar olanlara ondört günden, beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara yirmi günden, onbeş yıl ve daha fazla olanlara yirmialtı günden az olamaz. Yer altı işlerinde çalışanların izin süreleri dörder gün artırılır; ayrıca onsekiz ve daha küçük yaştaki işçiler ile elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek izin süresi yirmi günden az olamaz. Niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde bu hükümler uygulanmaz. İş sözleşmesinin belirli veya belirsiz süreli olması izin hakkını engellemez; işçinin aynı işverene ait işyerlerinde geçirdiği süreler birleştirilerek değerlendirilir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 53Kaynağı aç
4857 sayılı İş Kanunu'nun 56. maddesi uyarınca yıllık ücretli izin kural olarak işveren tarafından bölünemez ve sürekli şekilde verilmesi zorunludur. Ancak tarafların anlaşması halinde iznin bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir. İşveren tarafından yıl içinde verilen diğer ücretli ve ücretsiz izinler ile dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez. Ayrıca izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. İznini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçireceğini belgeleyen işçiye istemde bulunması halinde dört güne kadar ücretsiz yol izni verilir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 56Kaynağı aç
4857 sayılı İş Kanunu'nun 55. maddesi gereğince belirli süreler yıllık izin hakkının hesabında çalışılmış gibi kabul edilir. Bu kapsamda işçinin kaza veya hastalıktan ötürü işine gidemediği günlerin Kanun'un 25/I-b bendindeki süreyi aşmayan kısmı, doğum izinleri, muvazzaf askerlik dışındaki manevra veya kanuni ödevler nedeniyle işe gidilemeyen sürelerin yılda 90 güne kadar olan bölümü ve işyerinde işin aralıksız bir haftadan çok tatil edilmesini gerektiren zorlayıcı sebepler yüzünden çalışılmayan sürenin işçinin yeniden işe başlaması şartıyla on beş günü çalışılmış gibi sayılır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 55Kaynağı aç
İznin Kullandırılmaması Halinde İşçinin Hakları
Yıllık ücretli iznin kullandırılmaması, izne ayrılmanın engellenmesi veya izin ücretinin peşin ya da avans olarak ödenmemesi halleri; 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesinin II. fıkrasının (e) bendinde yer alan ücretin kanun veya sözleşme şartlarına uygun ödenmemesi ve (f) bendinde yer alan çalışma şartlarının uygulanmaması hükümleri çerçevesinde işçi bakımından haklı nedenle derhal fesih sebebi oluşturabilmektedir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 24Kaynağı aç
4857 sayılı İş Kanunu'nun 34. maddesi uyarınca, ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir ve bu sebeple iş sözleşmesi feshedilemez. Kanun'un 34. maddesinde gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz öngörülmüş olmakla birlikte, Yargıtay kararları uyarınca iş sözleşmesinin feshinde muaccel olan yıllık izin ücreti alacağında faiz başlangıcı bakımından işverenin ayrıca temerrüde düşürülmesi aranmaktadır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 34Kaynağı aç
Dava Şartları, Görevli Mahkeme ve Husumet
Yıllık izin ücreti davasında davacı taraf yıllık izin ücretine hak kazanan işçi, davalı taraf ise bu ücreti ödeme yükümlülüğü altındaki işverendir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2. maddesinin 6. fıkrası gereğince asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işveren ile birlikte sorumludur; bu sebeple asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kurulduğu durumlarda asıl işverene de husumet yöneltilebilir. Ayrıca Kanun'un 56. maddesi uyarınca alt işvereni değiştiği halde aynı işyerinde çalışmaya devam edenlerin izin süresi toplam çalışma süresine göre hesaplanır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 2Kaynağı aç
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca yıllık izin ücreti taleplerinde görevli mahkeme İş Mahkemesidir. İş Mahkemesinin bulunmadığı yargı çevrelerinde davaya İş Mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemesi bakar.
7036 sayılı Kanun hükümlerine göre davanın açılabileceği yetkili mahkemeler; davalı gerçek veya tüzel kişi işverenin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi, işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi ya da davalı işveren birden fazla ise bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir.
İspat Yükü ve Yıllık İzin Kayıtlarının Değerlendirilmesi
4857 sayılı İş Kanunu'nun 56. maddesi uyarınca işveren, işyerinde çalışan işçilerin yıllık izinlerini gösterir izin kayıt belgesi tutmakla yükümlüdür. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2012/36837 Esas, 2014/30081 Karar ve 2015/24608 Esas, 2019/19038 Karar sayılı ilamlarında açıklandığı üzere, yıllık izinlerin kullandırıldığını ispat yükü işverene aittir. İşveren, yıllık izinlerin kullandırıldığını imzalı izin defteri veya eşdeğer bir belge ile kanıtlamakla yükümlüdür. İspat yükü üzerinde olan işveren işçiye yemin teklifinde bulunabilir.
İşverence imzalı yıllık izin defteri sunulduğunda, belgelerdeki imzanın irade fesadı altında atıldığını ileri süren işçi bu iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür. İşçi irade fesadı iddiasını ispat edemediği takdirde, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2015/24608 Esas, 2019/19038 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere izin defterindeki kayıtlara itibar edilerek izin ücreti talebi reddedilir.
İşçinin 19 yıl gibi çok uzun bir süre boyunca hiç izin kullanmadan çalıştığı uyuşmazlıklarda Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2019/4673 Esas, 2020/10210 Karar sayılı ilamı doğrultusunda, hayatın olağan akışına aykırılık gerekçesiyle mahkemece 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 31. maddesindeki aydınlatma ödevi kapsamında işçi asil çağrılarak çalışma dönemi boyunca izin kullanıp kullanmadığı hususunda beyanı alınır ve dosya kapsamına göre karar verilir.
Zamanaşımı Süresi ve Islah Talepleri
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesinde aksine hüküm bulunmadıkça alacaklar için on yıllık zamanaşımı öngörülmüş; 147. maddesinin 1. fıkrasında ise ücret gibi dönemsel edimlerin beş yıllık zamanaşımına tabi olduğu düzenlenmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun Ek 3. maddesi gereğince iş sözleşmesinden kaynaklanmak kaydıyla, hangi kanuna tabi olursa olsun yıllık izin ücreti alacağının zamanaşımı süresi beş yıldır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2021/6970 Esas, 2021/11317 Karar sayılı ilamı uyarınca, Türk Borçlar Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihi ile 7036 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarih arasındaki dönemde de alacağın dönemsel edim niteliği gereği zamanaşımı süresi beş yıl olarak uygulanır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 146Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 147Kaynağı aç
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/1607, K. 2022/5719Kaynağı aç
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2021/6970, K. 2021/11317Kaynağı aç
4857 sayılı İŞ KANUNU m. ek 3Kaynağı aç
4857 sayılı İş Kanunu'nun 59. maddesi gereğince yıllık izin ücretine ilişkin zamanaşımı süresi, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu süre zamanaşımı süresi niteliğinde olup davalı tarafça süresi içinde zamanaşımı def'i ileri sürülmediği takdirde mahkemece kendiliğinden gözetilemez.
Kısmi davada ıslah ile artırılan yıllık izin ücreti alacağı yönünden zamanaşımı hesabı fesih tarihi ile ıslah dilekçesi tarihi arasında yapılır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2022/1607 Esas, 2022/5719 Karar sayılı ilamına göre, fesih ile ıslah tarihi arasında beş yıllık süre geçmişse ve süresinde zamanaşımı def'inde bulunulmuşsa, yıllık izin ücreti alacağının ıslah edilen kısmı zamanaşımına uğrar ve bu kısmın reddi gerekir.
İş sözleşmesi devam ederken kullanılmayan izinlerin ücreti talep edilebilir mi?
Hayır; yıllık izin hakkı anayasal nitelikte bir dinlenme hakkı olduğundan iş sözleşmesi devam ederken ücrete dönüşmez ve bu haktan vazgeçilemez, ancak işçi sözleşme sürerken izin hakkının varlığının tespitini talep edebilir.
İş sözleşmesini kendisi fesheden işçi yıllık izin ücreti alabilir mi?
Evet; 4857 sayılı İş Kanunu'nun 59. maddesi uyarınca iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi yeterli olup feshin kim tarafından yapıldığının veya haklı nedene dayanıp dayanmadığının bir önemi bulunmamaktadır.
Yıllık izin ücretinde zamanaşımı süresi ne kadardır ve ne zaman başlar?
Yıllık izin ücreti alacağı beş yıllık zamanaşımına tabidir ve bu süre 4857 sayılı İş Kanunu'nun 59. maddesi uyarınca iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
İşveren izinlerin kullandırıldığını hangi belgelerle ispat edebilir?
İşveren yıllık izinlerin kullandırıldığını imzalı izin defteri veya eşdeğer bir belge ile ispatlamalıdır; ayrıca ispat yükü altındaki işveren işçiye yemin teklif edebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

