Yeşil pasaport, Türk hukukunda hususi damgalı pasaport olarak da bilinen ve belirli kamu görevlilerine, ihracatçı firma temsilcilerine ile avukatlara tanınan özel bir seyahat belgesidir. 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi bu pasaportunun kimler tarafından alınabileceğini düzenlemektedir. Sahiplerine pasaport harcından muafiyet tanındığı belirtilmekte; yalnızca defter bedeli ödenmektedir.
5682 sayılı PASAPORT KANUNU m. 14Kaynağı aç
Kamu Görevlilerine Tanınan Hak
5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan devlet memurları ile diğer kamu görevlilerine hususi damgalı pasaport verilebilir. Kadro derecesi karşılık gösterilerek sözleşmeli çalışan ve bu şekilde T.C. Emekli Sandığı ile ilişkilendirilip emekli kesenekleri söz konusu derecelerden kesilen kişiler de bu kapsama girer. Emeklilik veya çekilme nedeniyle görevinden ayrılmış olan kamu görevlilerine de aynı türden pasaport verilir.
Hak sahipliğinin hangi kadro derecelerini kapsadığı konusunda ikincil kaynaklarda bir tutarsızlık göze çarpmaktadır: aynı kaynağın bir bölümü 2. ve 3. dereceyi sayarken başka bir bölümü 1., 2. ve 3. dereceyi kapsamlı olarak sıralamaktadır. 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi metninde kapsam birinci, ikinci ve üçüncü derece olarak belirtilmektedir; ikincil anlatımlardaki farklı ifadeler bu hükümle örtüşmemektedir.
Belediye Başkanları ve Seçilmiş Yöneticiler
5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi, il ve ilçe belediye başkanlarına görevleri süresince hususi damgalı pasaport verileceğini açıkça hükme bağlamaktadır. Birinci derece kadroyla emekliliğe hak kazanmış belediye başkanları da aynı kapsamda değerlendirilmektedir. Pasaport, görev süreleriyle sınırlı olarak düzenlenir; görev sona erdiğinde yenilenmez. Başkanın yeniden seçilmesi hâlinde pasaport, yeni görev süresi esas alınarak yenilenebilir.
İhracatçı Firma Temsilcileri
Yıllık ortalama ihracatı Cumhurbaşkanınca belirlenen değeri aşan firmaların yetkilileri hususi damgalı pasaport hakkı elde edebilmektedir. Bu başvurular T.C. Ticaret Bakanlığı ve ihracatçı birlikleri aracılığıyla onaylanır. İhracatçı temsilcilerine düzenlenen pasaportlar dört yıl süreyle geçerlidir; süre bitiminde ihracat koşulları hâlâ karşılanıyorsa pasaport yenilenebilir.
İhracat kriteri kapsamında pasaport alabilmek için başvuru sahibinin belirli suçlardan mahkûm olmamış olması gerekmektedir. 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca bu engel; Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olmayı ya da affa uğramış olsa bile Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmayı kapsamaktadır.
Avukatlara Tanınan Hak
5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi, baro levhasına yazılı ve en az on beş yıl kıdemi bulunan avukatlara hususi damgalı pasaport verilebileceğini düzenlemektedir. Bu pasaport on yıla kadar düzenlenebilir ve harçtan muaftır; yalnızca defter bedeli ödenir. Başvuru için aranan koşullardan biri, Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan dolayı hakkında soruşturma veya kovuşturma bulunmamasıdır. Kanun bu konuda takdir yetkisi tanımaktadır; avukatlara pasaport verilmesi zorunlu değil, koşulları karşılayanlar için mümkündür. Usul ve esaslar, Dışişleri ve Adalet Bakanlıklarının görüşü alınarak İçişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Vakıf Üniversitesi Öğretim Üyeleri ile BDDK ve TMSF Üyeleri
5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi, vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapan ve en az on beş yıl mesleki kıdemi bulunan öğretim üyelerine de hususi damgalı pasaport hakkı tanımaktadır. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ile Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri de bu haktan yararlanabilir; söz konusu kişiler için T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin ilgili derecelerden kesilmesi şartı aranmaz.
Özelleştirme Kapsamındaki Kurum Çalışanları
Özelleştirme kapsamına alınmadan önce yeşil pasaport hakkını kazanmış olan Ziraat Bankası, Halk Bankası, Emlak Bankası ve Türk Telekom çalışanları da belirli koşullarla hususi damgalı pasaport alabilmektedir. Bu koşullar arasında özelleştirmeden önce hakkın doğmuş olması ve Emekli Sandığı'na bağlı çalışma yer almaktadır. Bu gruba ilişkin tam hak kazanma koşullarının ayrıntıları için güncel mevzuatın incelenmesi yerinde olur.
Aile Fertleri Yeşil Pasaport Alabilir mi?
5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca hususi damgalı pasaport hakkına sahip kişilerin eşleri de aynı türden pasaport alabilir. Reşit olmayan çocuklar bu haktan yararlanabilir; on sekiz ile yirmi beş yaş arasındaki çocuklar ise hak sahibinin yanında yaşamaları, evli olmamaları, çalışmamaları ve eğitime devam etmeleri koşullarını birlikte taşımaları hâlinde yirmi beş yaşını doldurana kadar hususi damgalı pasaport alabilir.
5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca bedensel, zihinsel veya ruhsal engellerinden en az biri nedeniyle sürekli bakıma muhtaç olduğu resmi sağlık kurumunun düzenlediği sağlık kurulu raporu ile belgelenen çocuklar için yaş sınırı aranmaz. Bu çocukların hak sahibinin yanında yaşayan, evli olmayan ve çalışmayan bireyler olması gerekir.
5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi, hususi damgalı pasaport hakkına sahipken vefat eden kişilerin dul eşlerine, başkasıyla evlenmemiş olmaları kaydıyla aynı türden pasaport verilmesini mümkün kılmaktadır.
Başvuru Süreci
5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca hususi damgalı pasaport, talep edenin mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığınca verilir. Eşlere ve çocuklara pasaport verilmesi ya da çocukların refakat hanesine kaydı için de yetkili amirin yazılı başvurusu aranır. Aynı koşullar dahilinde İçişleri Bakanlığının uygun görüşü ve Dışişleri Bakanlığının talimatı üzerine yurt dışındaki Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilik ve elçiliklerince de pasaport düzenlenebilir.
Emeklilik veya çekilme nedeniyle görevinden ayrılmış kişilerin hususi damgalı pasaport alabilmek için durumlarını gösteren belgelerle doğrudan İçişleri Bakanlığına başvurmaları gerekmektedir. Bu kişilerin başvurularında, son çalıştıkları kurumdan emekli ya da ayrıldıkları tarihteki kadro derecesini gösterir resmi yazı temin etmeleri zorunludur.
Hak sahibi vefat etmişse dul eş veya çocuklar, başvurularında vefat edenin kadro derecesini gösteren belgeyi sunmakla yükümlüdür. Başvuru için düzenlenen talep formlarının geçerlilik süresi dolmadan başvurunun tamamlanması gerekmektedir.
Pasaport Süresi ve Yenileme
Yurt içinde verilen hususi damgalı pasaportların süresi dolduğunda hak sahipliği devam ediyorsa yeniden başvuru yapılarak yeni pasaport alınır. Yurt dışında ise 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca yetkili amirin başvurusu, İçişleri Bakanlığının uygun görüşü ve Dışişleri Bakanlığının talimatı üzerine büyükelçilik ve elçiliklerince beşer defa uzatma yapılabilir. Belediye başkanlarının pasaportu görev süresiyle sınırlı olarak düzenlenir; yeniden seçilme hâlinde yenilenir. Yirmi beş yaş sınırına yakın çocuklar için pasaport, bu sınırı aşmayacak biçimde daha kısa süreli düzenlenebilir.
Yeşil Pasaportla Hangi Ülkelere Vizesiz Girilebilir?
Yeşil pasaport sahiplerinin Schengen bölgesi ülkelerine doksan güne kadar vizesiz seyahat edebildiği belirtilmektedir. Bununla birlikte ABD, Kanada, İngiltere, İrlanda ve Avustralya gibi ülkelerin yeşil pasaport sahiplerinden de vize talep ettiği ifade edilmektedir. Vize politikaları ülkelerin kendi kararlarına göre değişebildiğinden seyahat öncesinde güncel durumun teyit edilmesi yerinde olur.
Yeşil pasaport için harç ödenir mi?
Hususi damgalı pasaport sahiplerinin pasaport harcından muaf tutulduğu ve yalnızca defter bedeli ödediği belirtilmektedir.
Emekli memur yeşil pasaport alabilir mi?
Evet. 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi, emeklilik veya çekilme nedeniyle görevinden ayrılmış olan kamu görevlilerine de hususi damgalı pasaport verileceğini açıkça düzenlemektedir. Emeklilerin başvurularında son çalıştıkları kurumdan emekli oldukları tarihteki kadro derecesini gösterir resmi yazıyı temin etmeleri ve bu belgeyle doğrudan İçişleri Bakanlığına başvurmaları gerekmektedir.
Yeşil pasaport hakkı olan kişinin çocukları da pasaport alabilir mi?
Reşit olmayan çocuklar bu haktan yararlanabilir. On sekiz ile yirmi beş yaş arasındaki çocuklar hak sahibinin yanında yaşamaları, evli olmamaları, çalışmamaları ve eğitime devam etmeleri koşullarını birlikte sağlamaları hâlinde yirmi beş yaşını doldurana kadar pasaport alabilir. Sürekli bakıma muhtaç olduğu sağlık kurulu raporuyla belgelenen, evli olmayan ve çalışmayan engelli çocuklar için yaş sınırı aranmaz.
Hak sahibi vefat ederse eşi pasaporttan yararlanmaya devam edebilir mi?
5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca, hususi damgalı pasaport hakkına sahipken vefat edenlerin dul eşlerine, başkasıyla evlenmemiş olmaları kaydıyla aynı türden pasaport verilmesi mümkündür.
Belediye başkanlarının yeşil pasaportu ne kadar süreyle geçerlidir?
Pasaport, görev süresiyle sınırlı olarak düzenlenir ve görev sona erdiğinde yenilenmez. Başkanın yeniden seçilmesi hâlinde pasaport yeni görev süresi için yenilenebilir.
İhracatçı firmalar yeşil pasaport için nereye başvurur?
İhracatçılara yönelik başvurular T.C. Ticaret Bakanlığı ve ihracatçı birlikleri aracılığıyla onaylanmaktadır. İhracatçı temsilcilerine verilen pasaportlar dört yıl süreyle geçerlidir; süre sonunda ihracat koşulları karşılanmaya devam ediliyorsa pasaport yenilenebilir.
Süresi dolan yeşil pasaport uzatılabilir mi?
Yurt içinde verilen hususi damgalı pasaportların süresi dolduğunda hak sahipliği devam ediyorsa yeniden başvuru yapılarak yeni pasaport alınır. Yurt dışında ise 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca yetkili amirin başvurusu, İçişleri Bakanlığının uygun görüşü ve Dışişleri Bakanlığının talimatı üzerine büyükelçilik ve elçiliklerince beşer defa uzatma yapılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy