Türk Vatandaşlığı Başvuru Usulü ve İdari İnceleme Aşamaları
Türk vatandaşlığının kazanılmasına ilişkin işlemler, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu ve Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik hükümleri doğrultusunda yürütülür. Başvurular Türkiye içinde ikamet edilen yerin valiliğine, yurt dışında ise Türk konsolosluklarına yapılır. Başvuru sırasında kimlik belgeleri, yasal ikamet evrakı, gelir durumunu gösteren belgeler, adli sicil kaydı ve sağlık raporunun yetkili mercilere sunulması zorunludur.
Vatandaşlık başvuru dosyasının incelenmesi kademeli bir idari süreçten oluşur. Başvuru sahibinin güvenlik soruşturması İl Emniyet Müdürlüğü tarafından yapılır. Ardından Vatandaşlık Başvurularını İnceleme Komisyonu ilgilinin aranan şartları taşıyıp taşımadığını değerlendirir. Komisyonun uygun bulduğu dosya valilik onayıyla İçişleri Bakanlığına iletilir. İlgilinin milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından uygunluğu Milli İstihbarat Teşkilatı ile Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından incelenir ve başvuru hakkındaki nihai karar İçişleri Bakanlığı tarafından verilir.
Genel, İstisnai ve Evlenme Yoluyla Başvurularda Ret Nedenleri
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca genel yoldan vatandaşlığa başvuruda geriye doğru kesintisiz beş yıl yasal ikamet şartı aranır. İkamet izninin sürekliliğinin bozulması, yurt dışında uzun süre kalınması veya mevcut ikamet izninin iptal edilmesi başvurunun reddedilmesine neden olabilir. Bununla birlikte kişinin Türkiye'de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini temin edecek düzenli bir gelire veya bir mesleğe sahip olmaması da vatandaşlık talebinin reddi gerekçesidir.
İstisnai yolla vatandaşlık kazanımında ilgilinin Türkiye'ye bilimsel, ekonomik, kültürel veya sportif sahalarda somut bir katkı sağlayamayacağı yönünde yapılan idari değerlendirmeler ret kararı verilmesine yol açabilir. Evlenme yoluyla Türk vatandaşlığının kazanılmasında ise bir Türk vatandaşı ile evlilik doğrudan vatandaşlık sağlamaz. 5901 sayılı Kanun'un 16. maddesi uyarınca en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği fiilen devam eden yabancılar başvuruda bulunabilir. Bu başvurularda aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak faaliyette bulunmama ile milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel hal taşımama şartları birlikte aranır.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 16Kaynağı aç
Evlenme yoluyla başvuru yapıldıktan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü sebebiyle evlilik birliği sona ererse yabancı eş hakkında aile birliği içinde yaşama koşulu aranmaz. Evlenmenin butlanına karar verilmesi durumunda ise evlenmede iyiniyetli olduğu tespit edilen yabancı Türk vatandaşlığını muhafaza eder.
Yeniden Vatandaşlık, Evlat Edinilme ve Vatandaşlıktan Çıkma Halleri
5901 sayılı Kanun'un 13. maddesi kapsamında Türk vatandaşlığını yeniden kazanmak isteyen kişiler, ikamet koşulu aranmaksızın veya ikamet koşuluna bağlı olarak başvurabilir. Çıkma izni alarak Türk vatandaşlığını kaybedenler ile ana veya babalarına bağlı olarak vatandaşlığı kaybedip kanundaki sürede seçme hakkını kullanmayanlar, millî güvenlik bakımından engel hal bulunmamak şartıyla Türkiye'de ikamet süresine bakılmaksızın Bakanlık kararıyla vatandaşlığı yeniden kazanabilir. İkamet şartına bağlı yeniden vatandaşlık talebinde ise Türkiye'de kesintisiz ikamet, Türkçe konuşabilme, toplumsal değerlere uyum ve kamu düzeni ile milli güvenlik engeli bulunmama şartları aranır.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 13Kaynağı aç
Evlat edinilme yoluyla vatandaşlık kazanımında, Türk Medeni Kanunu uyarınca evlat edinme işleminin yetkili mahkeme kararıyla hukuken tamamlanması şarttır. Vatandaşlıktan çıkma izinlerinde ise 5901 sayılı Kanun'un 25. maddesi gereğince ilgilinin ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması, yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış bulunması veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtilerin varlığı, herhangi bir suç veya askerlik sebebiyle aranmaması ile hakkında mali veya cezai tahdit bulunmaması şarttır. Vatandaşlıktan çıkma talebinin reddine karşı da itiraz ve iptal davası yolları işletilebilir.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 25Kaynağı aç
5901 sayılı Kanun'un 31. maddesi uyarınca Türk vatandaşlığını kazanma kararı, ilgilinin yalan beyanı veya vatandaşlığa esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucu verilmişse kararı tesis eden makam tarafından iptal edilir. İdarenin bu iptal işlemine karşı da idari itiraz ve iptal davası yoluna başvurulabilir.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 31Kaynağı aç
Ret Kararına Karşı İdari İtiraz Süreci
Vatandaşlık başvurusunun reddine dair idari işlem ilgiliye tebliğ edildikten sonra, tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde kararı veren makamın bağlı bulunduğu Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne itiraz dilekçesi verilebilir. İdari makam yapılan itirazı 30 gün içinde değerlendirerek karara bağlar. Başvuruya 30 gün içinde herhangi bir cevap verilmemesi durumunda idari itiraz zımnen reddedilmiş sayılır.
Vatandaşlık Ret Kararının İptali Davası, Görevli ve Yetkili Mahkeme
Vatandaşlık başvurusunun reddedilmesi, ilgilinin hukuki statüsünü doğrudan etkileyen kesin ve icrai bir idari işlemdir. Bu karara karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesi kapsamında idare mahkemesinde 60 günlük yasal süre içinde iptal davası açılabilir. Dava açılmadan önce idari itiraz yoluna başvurulması usuli değerlendirmeler ve süre yönetimi bakımından önem taşır.
Vatandaşlık başvurusunun reddine ilişkin iptal davalarında görevli yargı yeri idare mahkemeleridir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 32. maddesi gereğince yetkili mahkeme ise ret işlemini kuran idari makamın bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Ret gerekçelerini hukuken ortadan kaldıran ve şartları tamamlayan kişiler, idari yargı sürecinden bağımsız olarak gereken şartları sağlayarak yeniden vatandaşlık başvurusunda bulunma hakkına da sahiptir.
Vatandaşlık ret kararına karşı idari itiraz süresi kaç gündür?
Ret kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne itiraz başvurusunda bulunulabilir.
İdari itiraza idare ne kadar sürede cevap vermek zorundadır?
İdare yapılan itirazı 30 gün içinde inceleyerek neticelendirir; 30 gün içinde yazılı bir cevap verilmediği takdirde başvuru zımnen reddedilmiş sayılır.
Vatandaşlık başvurusunun reddi davasında yetkili mahkeme hangisidir?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca ret işlemini tesis eden idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi yetkilidir.
Vatandaşlık başvurusu reddedilen kişi yeniden başvuru yapabilir mi?
Ret gerekçelerini ortadan kaldıran ve kanunda aranan şartları sağlayan ilgililer usulüne uygun şekilde yeniden vatandaşlık başvurusu yapabilirler.
Evlenmeyle vatandaşlıkta eş vefat ederse süreç nasıl etkilenir?
5901 sayılı Kanun'un 16. maddesi gereğince başvuru yapıldıktan sonra Türk vatandaşı eş vefat ederse yabancı eş bakımından aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz.
Gerçeğe aykırı beyanla kazanılan vatandaşlık iptal edilir mi?
5901 sayılı Kanun'un 31. maddesi uyarınca kazanma kararı yalan beyan veya önemli hususların gizlenmesi suretiyle verilmişse kararı alan makamca iptal edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy