Mali Yükümlülüklerin Hukuki Niteliği ve Temel Ayrımı
Yat devirlerinde gündeme gelen mali yükümlülükler hukuki mahiyetleri itibarıyla vergi, harç ve masraf olmak üzere üç ayrı grupta değerlendirilir. Vergi, kanundan doğan bir kamu alacağı niteliğinde olup Katma Değer Vergisi ile belirli şartlarda Özel Tüketim Vergisi bu kapsamda yer alır. Harç ise gemi sicili, bağlama kütüğü veya noterliklerde yürütülen resmi kamu hizmeti ve tescil işlemleri karşılığında tahsil edilen kamu geliridir. İşlemin güvenle tamamlanması amacıyla katlanılan survey tetkiki, çekek yeri, deneme seyri, broker komisyonu, tercüme, apostil, geçmiş marina borçları, sigorta zeyilnamesi ve banka transfer giderleri ise tarafların üstlendiği özel masraflar kategorisini oluşturur.
Katma Değer Vergisi Kapsamı ve İstisna Şartları
Yat tesliminde Katma Değer Vergisi yükümlülüğü, satıcının hukuki statüsüne ve devrin niteliğine göre tayin edilir. İşlemin ticari, sınai, zirai veya serbest meslek faaliyeti çerçevesinde gerçekleştirilmesi halinde teslim kural olarak KDV'ye tabi tutulur; buna karşılık arızi faaliyet kapsamında yapılan şahsi devirler kural olarak KDV'ye tabi değildir. Ticari teslimlerde işlemin indirimli oran veya özel bir yasal istisna kapsamında yer almaması halinde genel KDV oranı yüzde yirmi olarak tatbik edilir.
3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu m. 13/a hükmü uyarınca deniz taşıma araçlarının tesliminde KDV istisnası, yalnızca faaliyetleri kısmen veya tamamen bu araçların kiralanması ya da işletilmesi olan mükelleflere bu amaçla yapılan teslimleri kapsar. Alıcının KDV mükellefiyetinin bulunmaması veya faaliyet konusunun bu araçların kiralanması ya da işletilmesi olmaması halinde istisna uygulanmaz. Kanunun 13/b maddesinde ise liman ve hava meydanlarındaki hizmetler bakımından gezi, eğlence, spor ve amatör balıkçılık faaliyetlerinde kullanılan araçlar ile özel tekne ve yatların deniz taşıma aracı kabul edilmeyeceği öngörülmüş olup bu kanun hükmünde gövde boyu kriterine yer verilmemiştir. İdari nitelikteki KDV Genel Uygulama Tebliği düzenlemelerinde ise yük taşıma amacı bulunmayan, gezi, eğlence, spor veya amatör balıkçılıkta kullanılan ve gövde boyu 24 metreye kadar olan özel tekne ve yatların istisna kapsamındaki deniz taşıma araçları arasında sayılmayacağı belirtilmektedir.
3065 sayılı KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNU m. 13Kaynağı aç
Özel Tüketim Vergisi ve Kazanç Vergilemesi Esasları
Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (II) sayılı listede kayıtlı yat ve eğlence teknelerinde ÖTV, yalnızca üretim, ithalat veya ilk iktisap aşamasında bir defaya mahsus tahakkuk ettirilir. Bu nedenle vergisel süreci ve yükümlülükleri daha önce tamamlanmış yurt içi ikinci el yat satışlarında yeniden ÖTV doğmamaktadır. Öte yandan satış bedelinden doğan kazanç nedeniyle satıcı aleyhine tahakkuk eden gelir veya kurumlar vergisi, satıcının kendi kazanç vergilemesi alanına dahil olup kural olarak alıcıya devredilebilen bir devir veya işlem harcı mahiyetinde görülemez.
Satış Sözleşmesinde Damga Vergisi ve Kapsam Sınırları
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu m. 1 uyarınca yazılıp imzalanarak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle oluşturulan belgeler kağıt niteliğinde olup Kanuna ekli (1) sayılı tabloda sayılan belgeler damga vergisine tabidir. Belli bir bedel içeren mukavelenameler için binde 9,48 nispetinde damga vergisi öngörülmüştür; bu doğrultuda yazılı yat satış sözleşmesinin belirli bir bedel içermesi ve hukuken kağıt vasfını taşıması halinde sözleşmenin niteliğine göre damga vergisi doğabilir. Ayrıca yabancı ülkelerde veya yabancı elçilik ve konsolosluklarda düzenlenen kağıtlar; Türkiye'de resmi dairelere ibraz edildiği, üzerine devir veya ciro işlemleri yürütüldüğü ya da herhangi bir suretle hükümlerinden faydalanıldığı takdirde damga vergisine tabi tutulur.
488 sayılı DAMGA VERGİSİ KANUNU m. 1Kaynağı aç
Damga vergisinden istisna edilen kağıtlara ilişkin düzenlemelerde; her türlü gemi, yat ve diğer su araçlarının inşası, yenilenmesi, dönüşümü ile bakım ve onarımına dair düzenlenen belgeler istisna tutulmuştur. Ancak bu yasal muafiyet yalnızca tersane, bakım ve imalat işlemlerini kapsamakta olup yat mülkiyetinin devrini amaçlayan satış sözleşmeleri söz konusu istisnanın kapsamı dışındadır.
Gemi Sicili ve Bağlama Kütüğü Harçlarının Paylaşımı
Yatın milli gemi siciline kayıtlı olması durumunda devir sürecinde gemi tasdiknamesi harcı, gemi sicilinde yapılan kayıt düzeltmeleri harcı ve gemi sicili satış/devir harcı gündeme gelir. Bu harç kalemlerine ilişkin başvuru ve işlemler Umurbey ve e-Devlet altyapısı üzerinden yürütülmektedir.
Bağlama kütüğüne kayıtlı 5 metre ve üzeri özel teknelerin satışında ise alıcının 1 ila 5 yıl arasında seçeceği geçerlilik süresine göre tahakkuk eden ruhsatname harcının yatırılması ve alıcı adına düzenlenen harç makbuzunun liman başkanlığına ibrazı aranır. İdari prosedür uyarınca makbuzun alıcı adına düzenlenmesi zorunlu tutulsa ve harç uygulamada çoğunlukla alıcı bütçesine dahil edilse de taraflar bu tutarın nihai ekonomik paylaşımını sözleşme serbestisi çerçevesinde farklı biçimde kararlaştırabilir.
İşlem Güvenliği Masrafları ve Sözleşme Serbestisi
Survey tetkiki, karaya çekek bedeli, deneme seyri yakıtı, broker komisyonu, tercüme, apostil işlemleri ve önceki dönemlere ait marina bağlama borçları gibi özel giderler doğrudan kamu alacağı mahiyeti taşımamaktadır. Kanun bu kalemleri kendiliğinden belirli bir tarafa yüklemediğinden, masrafların kim tarafından üstlenileceği tarafların sözleşmede kararlaştıracağı paylaşım esaslarına tabidir.
İkinci el yat satışında KDV ve ÖTV doğar mı?
Vergisel rejimi tamamlanmış yurt içi ikinci el yat devirlerinde ÖTV yeniden alınmaz; Katma Değer Vergisi ise satıcının arızi faaliyeti kapsamındaki şahsi devirlerde kural olarak uygulanmazken, ticari işletme teslimlerinde yasal bir istisna veya indirimli oran yoksa genel oranda uygulanır.
Yat satış sözleşmesinde damga vergisi ne zaman doğar?
Belli bir parayı ihtiva eden yazılı yat satış sözleşmeleri binde 9,48 oranında damga vergisine tabidir. Kanun kapsamında kağıt mahiyetindeki belgeler ile yabancı memleketlerde tanzim edilip Türkiye'de resmi dairelere sunulan, üzerine devir veya ciro işlemi yürütülen ya da hükmünden yararlanılan kağıtlar vergiye tabi tutulur; gemi ve yatların inşası ile bakımına tanınan damga vergisi muafiyeti ise mülkiyet devir sözleşmelerini kapsamaz.
Bağlama kütüğü ruhsatname harcını hangi taraf öder?
Bağlama kütüğüne tabi 5 metre ve üzeri teknelerde ruhsatname harç makbuzunun idareye alıcı adına sunulması gerekse de bu harcın nihai ekonomik yükünün hangi tarafça üstlenileceği taraflarca sözleşmede serbestçe kararlaştırılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

