Yat Satışında Vergi, Harç ve Masraf Paylaşımı Nasıl Belirlenir?

by Avukat Erdal Ersoy
Yat Satışında Vergi, Harç ve Masraf Paylaşımı Nasıl Belirlenir?

Mali Yükümlülüklerin Hukuki Niteliği ve Temel Ayrımı

Yat devirlerinde gündeme gelen mali yükümlülükler hukuki mahiyetleri itibarıyla vergi, harç ve masraf olmak üzere üç ayrı grupta değerlendirilir. Vergi, kanundan doğan bir kamu alacağı niteliğinde olup Katma Değer Vergisi ile belirli şartlarda Özel Tüketim Vergisi bu kapsamda yer alır. Harç ise gemi sicili, bağlama kütüğü veya noterliklerde yürütülen resmi kamu hizmeti ve tescil işlemleri karşılığında tahsil edilen kamu geliridir. İşlemin güvenle tamamlanması amacıyla katlanılan survey tetkiki, çekek yeri, deneme seyri, broker komisyonu, tercüme, apostil, geçmiş marina borçları, sigorta zeyilnamesi ve banka transfer giderleri ise tarafların üstlendiği özel masraflar kategorisini oluşturur.

Katma Değer Vergisi Kapsamı ve İstisna Şartları

Yat tesliminde Katma Değer Vergisi yükümlülüğü, satıcının hukuki statüsüne ve devrin niteliğine göre tayin edilir. İşlemin ticari, sınai, zirai veya serbest meslek faaliyeti çerçevesinde gerçekleştirilmesi halinde teslim kural olarak KDV'ye tabi tutulur; buna karşılık arızi faaliyet kapsamında yapılan şahsi devirler kural olarak KDV'ye tabi değildir. Ticari teslimlerde işlemin indirimli oran veya özel bir yasal istisna kapsamında yer almaması halinde genel KDV oranı yüzde yirmi olarak tatbik edilir.

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu m. 13/a hükmü uyarınca deniz taşıma araçlarının tesliminde KDV istisnası, yalnızca faaliyetleri kısmen veya tamamen bu araçların kiralanması ya da işletilmesi olan mükelleflere bu amaçla yapılan teslimleri kapsar. Alıcının KDV mükellefiyetinin bulunmaması veya faaliyet konusunun bu araçların kiralanması ya da işletilmesi olmaması halinde istisna uygulanmaz. Kanunun 13/b maddesinde ise liman ve hava meydanlarındaki hizmetler bakımından gezi, eğlence, spor ve amatör balıkçılık faaliyetlerinde kullanılan araçlar ile özel tekne ve yatların deniz taşıma aracı kabul edilmeyeceği öngörülmüş olup bu kanun hükmünde gövde boyu kriterine yer verilmemiştir. İdari nitelikteki KDV Genel Uygulama Tebliği düzenlemelerinde ise yük taşıma amacı bulunmayan, gezi, eğlence, spor veya amatör balıkçılıkta kullanılan ve gövde boyu 24 metreye kadar olan özel tekne ve yatların istisna kapsamındaki deniz taşıma araçları arasında sayılmayacağı belirtilmektedir.

3065 sayılı KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNU m. 13Kaynağı aç
Madde 13 – (Değişik : 26/3/1985 – 3174/1 md.) Aşağıdaki teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır. a) (Değişik : 25/5/1995 – 4108/33 md.) Faaliyetleri kısmen veya tamamen deniz, hava ve demiryolu taşıma araçlarının, yüzer tesis ve araçların kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olan mükelleflere bu amaçla yapılan deniz, hava ve demiryolu taşıma araçlarının, yüzer tesis ve araçlarının teslimleri, bu araçların imal ve inşaası ile ilgili olarak yapılan teslim ve hizmetler ile bunların tadili, onarım ve bakımı şeklinde ortaya çıkan hizmetler ve faaliyetleri deniz taşıma araçları ile yüzer tesis ve araçların imal ve inşası olanlara bu araçların imal ve inşası ile ilgili olarak yapılacak teslim ve hizmetler,[10] b) (Mülga: 25/12/2003-5035/49 md.; Yeniden düzenleme: 16/7/2004-5228/14 md.) Deniz ve hava taşıma araçları için liman ve hava meydanlarında yapılan hizmetler, (Ek parantez içi hüküm: 28/7/2024-7524/17 md.) (Bu bendin uygulanmasında gezi, eğlence, spor ve amatör balıkçılık gibi faaliyetlerde kullanılan araçlar, özel tekne ve yatlar, deniz taşıma aracı olarak kabul edilmez.) c) (Değişik: 28/3/2007-5615/12 md.) Altın, gümüş, platin arama, işletme, zenginleştirme, rafinaj ve Türk Petrol Kanunu hükümlerine göre petrol arama faaliyetlerine ilişkin olmak üzere, bu faaliyetleri yürütenlere yapılan teslim ve hizmetler ile aynı Kanun hükümlerine göre boru hattıyla taşımacılık yapanlara bu hatların inşa ve modernizasyonuna ilişkin yapılan teslim ve hizmetler, d) (Ek: 22/7/1998-4369/59 md.) Yatırım Teşvik Belgesi sahibi mükelleflere belge kapsamındaki makina ve teçhizat teslimleri ile belge kapsamındaki yazılım ve gayri maddi hak satış ve kiralamaları (Şu kadar ki, yatırım teşvik belgesinde öngörüldüğü şekilde gerçekleşmemesi halinde, zamanında alınmayan vergi alıcıdan, vergi ziyaı cezası uygulanarak gecikme faizi ile birlikte tahsil edilir. Zamanında alınmayan vergiler ile vergi cezalarında zamanaşımı, verginin tarhini veya cezanın kesilmesini gerektiren durumun meydana geldiği tarihi takip eden takvim yılının başından itibaren başlar).[11] e) (Ek: 16/7/2004-5228/14 md.; Değişik: 1/7/2006-5538/8 md.) Limanlara bağlantı sağlayan demiryolu hatları, limanlar ve hava meydanlarının inşası, yenilenmesi ve genişletilmesi işlerini fiilen kendisi yapan veya yaptıran mükellefler ile genel bütçeli idarelere bu işlere ilişkin olarak yapılan mal teslimleri ve inşaat taahhüt işleri, f) (Ek: 16/7/2004-5228/14 md.) Milli Savunma Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, (…)12 Savunma Sanayii Başkanlığı, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı (…)12 ve Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğüne milli savunma ve iç güvenlik ihtiyaçları için uçak, helikopter, gemi, denizaltı, tank, panzer, zırhlı personel taşıyıcı, roket, füze ve benzeri araçlar, silah, mühimmat, silah malzeme, teçhizat ve sistemleri ile bunların araştırma-geliştirme, yazılım, üretim, montaj, yedek parça, bakım-onarım ve modernizasyonuna ilişkin olarak yapılan teslim ve hizmetler, Milli Savunma Bakanlığı veya Savunma Sanayii Başkanlığınca yürütülen savunma sanayii projelerine ilişkin olarak bu kurumlara ilgili projeler kapsamında yapılan teslim ve hizmetler ve bu teslim ve hizmetleri gerçekleştirenlere bu kapsamda yapılacak olan, miktarı ve nitelikleri yukarıda sayılan kuruluşlarca onaylanan teslim ve hizmetler. [12][13][14] g) (Ek: 16/6/2009-5904/12 md.) 6/6/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (II) sayılı listede yer alan malların, Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatına teslimi,[15] ğ) (Ek: 16/6/2009-5904/12 md.) 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre düzenlenen ürün senetlerinin, ürün ihtisas borsaları ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığından ürün senedi alım-satımı konusunda izin alan ticaret borsaları aracılığıyla ilk teslimi. h) (Ek: 27/3/2015-6639/13 md.) Türkiye Kızılay Derneğine tüzüğünde belirtilen amaçlarına uygun olarak afet yönetimi ve yardımları, barınma, beslenme, sosyal yardımlar, toplumu bilinçlendirme, ulusal ve uluslararası insancıl hukuk ve uluslararası Kızılay-Kızılhaç Hareketi faaliyetleri, savaş veya olağanüstü hâllerdeki görevleri ile kan, sağlık, göç ve mülteci hizmetlerini (sığınmacı hizmetleri dâhil) yerine getirmesine yönelik görevler kapsamında yapılan teslim ve hizmetler; Türkiye Kızılay Derneğinin ulusal ve uluslararası işbirlikleri, uluslararası mensubiyet ve üyelikleri, Birleşmiş Milletlere bağlı kurum ve kuruluşlar ile uluslararası akreditasyonu olan yardım kuruluşlarıyla yürüttüğü insani yardım faaliyetleri kapsamındaki teslim ve hizmetleri, ı) (Ek: 29/1/2016-6663/13 md.) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından tescil edilen gübreler ve gübre üreticilerine bu ürünlerin içeriğinde bulunan hammaddelerin teslimi ile küspe (Türk Gümrük Tarife Cetvelinin 2303.10 tarife pozisyon numarasında sınıflandırılan nişastacılık artıkları ve benzeri artıklar ile 2303.30.00.00.00 gümrük tarife istatistik pozisyon numarasında sınıflandırılan biracılık ve damıtık içki sanayinin posa ve artıkları hariç), tam yağlı soya (fullfat), kepek, razmol, balık unu, et unu, kemik unu, kan unu, tapyoka (manyok), sorgum ve her türlü fenni karma yemler (kedi-köpek mamaları hariç), saman, yem şalgamı, hayvan pancarı, kök yemler, kuru ot, yonca, fiğ, korunga, hasıl ve slajlık mısır, üçgül, yemlik lahana, yem bezelyesi ve benzeri hayvan yemleri (yeşil ve kuru kaba yemler ve bunların pellet şeklinde veya mevsimsel ihtiyaçlara göre bir bağlayıcı kullanılarak veya kullanılmadan işlem görmüş olanları dâhil) teslimi, i) (Ek: 23/2/2017-6824/7 md.) Konut veya iş yeri olarak inşa edilen binaların ilk tesliminde uygulanmak ve bedeli döviz olarak Türkiye’ye getirilmek kaydıyla, Gelir Vergisi Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının 2 numaralı bendinde belirtilenler hariç olmak üzere çalışma veya oturma izni alarak altı aydan daha fazla yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, Türkiye’de yerleşmiş olmayan yabancı uyruklu gerçek kişiler ile kanuni ve iş merkezi Türkiye’de olmayan ve bir iş yeri ya da daimi temsilci vasıtasıyla Türkiye’de kazanç elde etmeyen kurumlara yapılan konut veya iş yeri teslimleri (Şu kadar ki bentte öngörülen şartları taşımadığı hâlde istisnanın uygulandığının tespit edilmesi hâlinde zamanında tahsil edilmeyen vergi, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizinden mükellef ile birlikte alıcı müteselsilen sorumludur. İstisna kapsamında teslim alınan konut veya iş yerinin üç yıl içerisinde elden çıkarılması hâlinde zamanında tahsil edilmeyen verginin, 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesine göre hesaplanan tecil faiziyle birlikte tapu işleminden önce elden çıkaran tarafından ödenmesi şarttır.),[16] j) (Ek: 21/3/2018-7103/29 md.) Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinin su, kanalizasyon, arıtma, doğalgaz, elektrik, haberleşme, yenilenebilir ve diğer enerji tesisleri ile yol yapımına ve küçük sanayi sitelerindeki işyerlerinin inşasına ilişkin, bunlara veya bunlar tarafından oluşturulan iktisadi işletmelere yapılan mal teslimleri ile hizmet ifaları,[17][18] k) (Ek: 29/3/2018-7104/4 md.) Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere bağışlanmak üzere yapılan okul, sağlık tesisi ve yüz yatak (kalkınmada öncelikli yörelerde elli yatak) kapasitesinden az olmamak üzere öğrenci yurdu ile çocuk yuvası, yetiştirme yurdu, huzurevi, bakım ve rehabilitasyon merkezi, mülki idare amirlerinin izni ve denetimine tabi ibadethaneler, Diyanet İşleri Başkanlığı denetimine tabi yaygın din eğitimi verilen tesisler, Gençlik ve Spor Bakanlığına ait gençlik merkezleri ile gençlik ve izcilik kamplarının inşası dolayısıyla bağışta bulunacaklara yapılan teslim ve hizmetler,[19] l) (Ek: 29/3/2018-7104/4 md.) Sağlık Bakanlığınca izin verilen gerçek veya tüzel kişiler tarafından, Türkiye’de yerleşmiş olmayan yabancı uyruklu gerçek kişilere, münhasıran sağlık kurum ve kuruluşlarının bünyesinde verilen koruyucu hekimlik, teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetleri (Türkiye’de yerleşmiş olmayan yabancı uyruklu gerçek kişilere söz konusu hizmetlerle birlikte sağlanan diğer teslim ve hizmetler istisnanın kapsamına dahil değildir.),19 m) (Ek: 29/3/2018-7104/4 md.) 26/6/2001 tarihli ve 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamındaki teknoloji geliştirme bölgesi ile ihtisas teknoloji geliştirme bölgesinde, 28/2/2008 tarihli ve 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamındaki Ar-Ge ve tasarım merkezlerinde, 3/7/2014 tarihli ve 6550 sayılı Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun kapsamındaki araştırma laboratuvarlarında Ar-Ge, yenilik ve tasarım faaliyetlerinde bulunanlara, münhasıran bu faaliyetlerinde kullanılmak üzere yapılan yeni makina ve teçhizat teslimleri (İstisna kapsamında alınan makina ve teçhizatın, teslim tarihini takip eden takvim yılının başından itibaren üç yıl içinde, Ar-Ge, yenilik ve tasarım faaliyetleri dışında kullanılması veya elden çıkarılması hallerinde, zamanında alınmayan vergi alıcıdan, vergi ziyaı cezası uygulanarak gecikme faizi ile birlikte tahsil edilir. Zamanında alınmayan vergiler ile vergi cezalarında zamanaşımı, verginin tarhını veya cezanın kesilmesini gerektiren durumun meydana geldiği tarihi takip eden takvim yılının başından itibaren başlar.),17 n) (Ek:17/1/2019-7161/17 md.) (Değişik:21/2/2019-7166/7 md.) 21/6/1927 tarihli ve 1117 sayılı Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu hükümlerine göre poşetlenerek satılanlar hariç olmak üzere basılı kitap ve süreli yayınların teslimi (Bu bent hükmünün uygulanmasında, bu maddenin ikinci fıkrasında belirlenen had uygulanmaz.), o) (Ek:20/7/2025-7555/6 md.) 4760 sayılı Kanuna ekli (II) sayılı listenin 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan “- Yük taşımasında kullanılıp azami ağırlığı 3,5 tonu aşmayan ve yolcu taşıma kapasitesi (Yolcu taşıma kapasitesi sürücü dahil toplam yolcu sayısının 70 kilogramla çarpılması suretiyle hesaplanır. Bu hesaplamada koltuk olmasa dahi, koltuk montajı için bulunan sabit tertibatlar da koltuk olarak dikkate alınır) istiap haddinin (bir aracın güvenle taşıyabileceği sürücü ve yolcu dahil toplam yük ağırlığı) %50’sinin altında olan motorlu araçlardan (bütün tekerlekleri motordan güç alan veya alabilenler, binek otomobilleri, steyşın vagonlar, yarış arabaları, arazi taşıtları hariç)” satırındaki motorlu taşıtlar ile 87.04 ve 87.11 G.T.İ.P. numaralarında yer alan taşıtların, münhasıran millî savunma ve iç güvenlik ihtiyaçlarında kullanılmak üzere Millî Savunma Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı ve Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığına teslimi, (Ek fıkra: 16/7/2004-5228/14 md.) Cumhurbaşkanı, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 232 nci maddesinde yer alan ve ilgili yılda uygulanmakta olan haddi, istisna uygulamasında asgari tutar olarak belirlemeye ve belirlenen bu tutarı iki katına kadar artırmaya, sıfıra kadar indirmeye yetkilidir. Maliye Bakanlığı, istisna kapsamına girecek teslim ve hizmetleri tanımlamaya, istisnaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.[20] ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Taşımacılık İstisnası Transit taşımacılık:[21]

Özel Tüketim Vergisi ve Kazanç Vergilemesi Esasları

Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (II) sayılı listede kayıtlı yat ve eğlence teknelerinde ÖTV, yalnızca üretim, ithalat veya ilk iktisap aşamasında bir defaya mahsus tahakkuk ettirilir. Bu nedenle vergisel süreci ve yükümlülükleri daha önce tamamlanmış yurt içi ikinci el yat satışlarında yeniden ÖTV doğmamaktadır. Öte yandan satış bedelinden doğan kazanç nedeniyle satıcı aleyhine tahakkuk eden gelir veya kurumlar vergisi, satıcının kendi kazanç vergilemesi alanına dahil olup kural olarak alıcıya devredilebilen bir devir veya işlem harcı mahiyetinde görülemez.

Satış Sözleşmesinde Damga Vergisi ve Kapsam Sınırları

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu m. 1 uyarınca yazılıp imzalanarak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle oluşturulan belgeler kağıt niteliğinde olup Kanuna ekli (1) sayılı tabloda sayılan belgeler damga vergisine tabidir. Belli bir bedel içeren mukavelenameler için binde 9,48 nispetinde damga vergisi öngörülmüştür; bu doğrultuda yazılı yat satış sözleşmesinin belirli bir bedel içermesi ve hukuken kağıt vasfını taşıması halinde sözleşmenin niteliğine göre damga vergisi doğabilir. Ayrıca yabancı ülkelerde veya yabancı elçilik ve konsolosluklarda düzenlenen kağıtlar; Türkiye'de resmi dairelere ibraz edildiği, üzerine devir veya ciro işlemleri yürütüldüğü ya da herhangi bir suretle hükümlerinden faydalanıldığı takdirde damga vergisine tabi tutulur.

488 sayılı DAMGA VERGİSİ KANUNU m. 1Kaynağı aç
Madde 1 – Bu Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kağıtlar Damga vergisine tabidir. Bu kanundaki kağıtlar terimi, yazılıp imzalamak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeleri ifade eder.[1] Yabancı memleketlerle Türkiye'deki yabancı elçilik ve konsolosluklarda düzenlenen kağıtlar, Türkiye'de resmi dairelere ibraz edildiği, üzerine devir veya ciro işlemleri yürütüldüğü veya herhangi bir suretle hükümlerinden faydalanıldığı takdirde vergiye tabi tutulur. Şümul:

Damga vergisinden istisna edilen kağıtlara ilişkin düzenlemelerde; her türlü gemi, yat ve diğer su araçlarının inşası, yenilenmesi, dönüşümü ile bakım ve onarımına dair düzenlenen belgeler istisna tutulmuştur. Ancak bu yasal muafiyet yalnızca tersane, bakım ve imalat işlemlerini kapsamakta olup yat mülkiyetinin devrini amaçlayan satış sözleşmeleri söz konusu istisnanın kapsamı dışındadır.

Gemi Sicili ve Bağlama Kütüğü Harçlarının Paylaşımı

Yatın milli gemi siciline kayıtlı olması durumunda devir sürecinde gemi tasdiknamesi harcı, gemi sicilinde yapılan kayıt düzeltmeleri harcı ve gemi sicili satış/devir harcı gündeme gelir. Bu harç kalemlerine ilişkin başvuru ve işlemler Umurbey ve e-Devlet altyapısı üzerinden yürütülmektedir.

Bağlama kütüğüne kayıtlı 5 metre ve üzeri özel teknelerin satışında ise alıcının 1 ila 5 yıl arasında seçeceği geçerlilik süresine göre tahakkuk eden ruhsatname harcının yatırılması ve alıcı adına düzenlenen harç makbuzunun liman başkanlığına ibrazı aranır. İdari prosedür uyarınca makbuzun alıcı adına düzenlenmesi zorunlu tutulsa ve harç uygulamada çoğunlukla alıcı bütçesine dahil edilse de taraflar bu tutarın nihai ekonomik paylaşımını sözleşme serbestisi çerçevesinde farklı biçimde kararlaştırabilir.

İşlem Güvenliği Masrafları ve Sözleşme Serbestisi

Survey tetkiki, karaya çekek bedeli, deneme seyri yakıtı, broker komisyonu, tercüme, apostil işlemleri ve önceki dönemlere ait marina bağlama borçları gibi özel giderler doğrudan kamu alacağı mahiyeti taşımamaktadır. Kanun bu kalemleri kendiliğinden belirli bir tarafa yüklemediğinden, masrafların kim tarafından üstlenileceği tarafların sözleşmede kararlaştıracağı paylaşım esaslarına tabidir.

İkinci el yat satışında KDV ve ÖTV doğar mı?

Vergisel rejimi tamamlanmış yurt içi ikinci el yat devirlerinde ÖTV yeniden alınmaz; Katma Değer Vergisi ise satıcının arızi faaliyeti kapsamındaki şahsi devirlerde kural olarak uygulanmazken, ticari işletme teslimlerinde yasal bir istisna veya indirimli oran yoksa genel oranda uygulanır.

Yat satış sözleşmesinde damga vergisi ne zaman doğar?

Belli bir parayı ihtiva eden yazılı yat satış sözleşmeleri binde 9,48 oranında damga vergisine tabidir. Kanun kapsamında kağıt mahiyetindeki belgeler ile yabancı memleketlerde tanzim edilip Türkiye'de resmi dairelere sunulan, üzerine devir veya ciro işlemi yürütülen ya da hükmünden yararlanılan kağıtlar vergiye tabi tutulur; gemi ve yatların inşası ile bakımına tanınan damga vergisi muafiyeti ise mülkiyet devir sözleşmelerini kapsamaz.

Bağlama kütüğü ruhsatname harcını hangi taraf öder?

Bağlama kütüğüne tabi 5 metre ve üzeri teknelerde ruhsatname harç makbuzunun idareye alıcı adına sunulması gerekse de bu harcın nihai ekonomik yükünün hangi tarafça üstlenileceği taraflarca sözleşmede serbestçe kararlaştırılabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu