Yayıncı Kuruluşun Hukuki Sorumluluğu ve Müdahale Yükümlülüğü
Yayını Türkiye'deki izleyiciye sunan kuruluşlar, aktardıkları içerik ve reklamların mevzuata uygunluğunu gözetmekle yükümlüdür. Bir canlı spor yayınında veya televizyon programında yasa dışı bahis reklamının belirmesi durumunda; yayının yurt dışı kaynaklı olduğu ya da reklam ögesinin bizzat kanal yönetimi tarafından eklenmediği savunması yargılama sürecinde incelenmekle birlikte tek başına sorumluluğu kaldırmaz. Burada asıl değerlendirilen husus; yayını ileten tarafın yasa dışı bahis tanıtımlarını engellemeye elverişli teknik donanımı oluşturup oluşturmadığı, içeriği fiilen kontrol edip etmediği ve beliren sakıncalı görüntülere vaktinde müdahalede bulunup bulunmadığıdır. Salt bir sinyal aktarıcısı olunduğu gerekçesiyle sorumluluktan muafiyet sağlanamaz; yayının hukuka uygun şekilde ulaştırılabilmesi için gerekli süzme, filtreleme ve denetim tedbirlerinin alınması icap eder.
7258 Sayılı Kanun Kapsamında Cezai Yaptırımlar ve İş Yeri Tedbirleri
Spor karşılaşmalarına dayalı şans ve bahis oyunlarında yetkisiz tanıtım faaliyetleri 7258 sayılı Kanun kapsamında suç sayılmıştır. Kanunun 5. maddesi uyarınca, yasal bir yetkiye dayanmaksızın kişileri reklam vermek suretiyle veya sair yollarla spor müsabakalarına dayalı bahis oynamaya özendirenler hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ve üç bin güne kadar adli para cezası hükmolunur. Müsabaka yayınlarında yer bulan internet sitesi isimleri, logolar, bağlantı adresleri, etiketler veya yönlendirme içeren görsel reklam unsurları olayın niteliğine göre bu teşvik fiilinin kapsamına girebilmektedir. Söz konusu suçların tüzel kişiler bünyesinde işlenmesi halinde ise bunlara özgü güvenlik tedbirleri uygulanır. Ayrıca bu suçların işlendiği iş yerleri mahallin en büyük mülki idare amiri tarafından ihtar yapılmaksızın üç ay süreyle mühürlenerek kapatılmakta ve iş yeri açma ile çalışma ruhsatları bildirimi izleyen beş iş günü içinde iptal edilmektedir.
7258 sayılı FUTBOL VE DİĞER SPOR MÜSABAKALARINDA BAHİS VE ŞANS OYUNLARI DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN m. 5Kaynağı aç
12/7/2013-6495/3 md.)
Kanunun
verdiği yetkiye dayalı olmaksızın;
a) Spor
müsabakalarına dayalı sabit ihtimalli ve müşterek bahis veya şans oyunlarını
oynatanlar ya da oynanmasına yer veya imkân sağlayanlar üç yıldan beş yıla
kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır.
b) Yurt
dışında oynatılan spor müsabakalarına dayalı sabit ihtimalli veya müşterek
bahis ya da şans oyunlarının internet yoluyla ve sair suretle erişim sağlayarak
Türkiye’den oynanmasına imkân sağlayan kişiler, dört yıldan altı yıla kadar
hapis cezasıyla cezalandırılır.
c) Spor
müsabakalarına dayalı sabit ihtimalli veya müşterek bahis ya da şans oyunlarıyla
bağlantılı olarak para nakline aracılık eden kişiler, üç yıldan beş yıla kadar
hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır.
ç) Kişileri
reklam vermek ve sair surette spor müsabakalarına dayalı sabit ihtimalli veya
müşterek bahis ya da şans oyunlarını oynamaya teşvik edenler, bir yıldan üç
yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır.
d) Spor
müsabakalarına dayalı sabit ihtimalli veya müşterek bahis veya şans oyunlarını
oynayanlar mahallin en büyük mülki idare amiri tarafından beş bin liradan yirmi
bin liraya kadar idari para cezası ile cezalandırılır.
Bu madde
kapsamına giren suçlarla bağlantılı olarak, spor müsabakalarına dayalı sabit
ihtimalli veya müşterek bahis veya şans oyunlarının oynanmasına tahsis edilen
veya oynanmasında kullanılan ya da suçun konusunu oluşturan eşya ile bu oyunların
oynanması için ortaya konulan veya oynanması suretiyle elde edilen her türlü
mal varlığı değeri, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun eşya
ve kazanç müsaderesine ilişkin hükümlerine göre müsadere edilir.
Bu madde
kapsamına giren suçlardan dolayı, tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik
tedbirlerine hükmolunur.
Bu madde
kapsamına giren suçlarla ilgili olarak, 4/5/2007 tarihli ve 5651 sayılı
İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla
İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanunun erişimin engellenmesine
ilişkin hükümleri uygulanır.
Bu madde
kapsamına giren suçların işlendiği işyerleri mahallin en büyük mülki idare amiri
tarafından ihtarda bulunmaksızın üç ay süreyle mühürlenerek kapatılır. İş yeri
açma ve çalışma ruhsatına sahip işyerlerinin ruhsatları mahallin en büyük mülki
idare amirinin bildirimi üzerine ruhsat vermeye yetkili idare tarafından beş iş
günü içinde iptal edilir.
(Ek fıkra:
15/8/2017-KHK-694/23 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/23 md.) Birinci fıkranın (a), (b), (c) ve (ç)
bentlerinde düzenlenen suçlar ile 5237 sayılı Kanunun 228 inci maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında düzenlenen suç bakımından 4/12/2004 tarihli ve
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun;
a) 128 inci maddesinde
yer alan taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma,
b) 135 inci maddesinde
yer alan iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması,
c) Örgüt faaliyeti
çerçevesinde işlenip işlenmediğine bakılmaksızın 139 uncu maddesinde yer alan
gizli soruşturmacı görevlendirilmesi,
ç) 140 ıncı maddesinde
yer alan teknik araçlarla izleme,
tedbirlerine ilişkin
hükümler uygulanabilir.
(Ek fıkra:22/4/2022-7405/48
md.) Bu Kanunda
tanımlanan suçlara ilişkin delil veya emarelerin tespiti hâlinde Spor Toto
Teşkilat Başkanlığı, doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına başvuruda bulunabilir.
Soruşturma sonunda verilecek kovuşturmaya yer olmadığı kararları Spor Toto Teşkilat
Başkanlığına tebliğ edilir ve Spor Toto Teşkilat Başkanlığı bu kararlara itiraz
edebilir.
(Ek
fıkra:22/4/2022-7405/48 md.) Bu Kanunda tanımlanan suçlar dolayısıyla açılan davalarda
mahkeme, iddianamenin bir örneğini Spor Toto Teşkilat Başkanlığına tebliğ eder.
Başvuru yapılması hâlinde Spor Toto Teşkilat Başkanlığı açılan davaya katılan
olarak kabul edilir.
Ceza Muhakemesi Tedbirleri, Müsadere ve İdari Süreçler
Yasa dışı bahis reklamı ve teşviki fiillerine yönelik soruşturmalarda geniş kapsamlı koruma önlemlerine başvurulabilmektedir. 7258 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri dairesinde şüphelilerin taşınmazlarına, hak ve alacaklarına el koyma işlemi yapılabilir; telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi ve kayda alınması, örgüt faaliyeti aranmaksızın gizli soruşturmacı görevlendirilmesi ile teknik araçlarla izleme tedbirleri uygulanabilir. Suça tahsis edilen, suçun işlenmesinde kullanılan veya bu yolla elde edilen her türlü mal varlığı değeri Türk Ceza Kanunu ilkelerine göre müsadereye tabi tutulur. İnternet ortamında gerçekleştirilen yayınlar bakımından ise 5651 sayılı Kanun uyarınca erişimin engellenmesi mekanizması devreye girer. Diğer yandan Spor Toto Teşkilat Başkanlığı, suç emarelerini tespit ettiğinde doğrudan cumhuriyet savcılığına müracaat etme, takipsizlik kararlarına itiraz etme ve açılan davalarda katılan sıfatı alma yetkisini haizdir.
Yayın Hizmet İlkeleri ve Uygulanması Gereken Teknik Önlemler
6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun uyarınca yayın hizmetleri; suç işlemeyi ve suçluyu övücü unsurlar taşıyamayacağı gibi haksız çıkarlara hizmet eden veya haksız rekabete yol açan nitelikte de olamaz. Bu çerçevede üçüncü kişilerce üretilen içerikler de dahil olmak üzere yayın hizmetinin içeriğinden ve sunumundan yayıncı kuruluş sorumlu tutulmaktadır. Yurt dışı kaynaklı spor karşılaşmalarının aktarımı sırasında karşılaşılabilen sanal reklam veya saha kenarı bahis reklamlarına karşı yayıncı kuruluşların çeşitli önlemleri devreye sokması beklenir. Bu kapsamda yayının belirli bir gecikmeyle aktarılmasını sağlayan geciktirme sistemlerinin kurulması, riskli reklam alanlarının bulanıklaştırılması, sanal reklam tespit yazılımlarının çalıştırılması veya yasa dışı reklam görülen anlarda yayının kesilmesi gündeme gelir. Müdahalenin teknik bakımdan mümkün olmadığı koşullarda ise yayının Türkiye'de dolaşıma sokulmaması kuralı geçerlidir.
6112 sayılı RADYO VE TELEVİZYONLARIN KURULUŞ VE YAYIN HİZMETLERİ HAKKINDA KANUN m. 8Kaynağı aç
hizmetlerini kamusal sorumluluk anlayışıyla bu fıkrada yer alan ilkelere uygun
olarak sunarlar. Yayın hizmetleri;
a) Türkiye Cumhuriyeti
Devletinin varlık ve bağımsızlığına, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez
bütünlüğüne, Atatürk ilke ve inkılâplarına aykırı olamaz.
b) Irk, dil, din,
cinsiyet, sınıf, bölge ve mezhep farkı gözeterek toplumu kin ve düşmanlığa
tahrik edemez veya toplumda nefret duyguları oluşturamaz.
c) Hukukun üstünlüğü,
adalet ve tarafsızlık esasına aykırı olamaz.
ç) İnsan onuruna ve özel
hayatın gizliliğine saygılı olma ilkesine aykırı olamaz, kişi ya da kuruluşları
eleştiri sınırları ötesinde küçük düşürücü, aşağılayıcı veya iftira niteliğinde
ifadeler içeremez.
d)
Terörü övemez ve teşvik edemez, terör örgütlerini güçlü veya haklı gösteremez,
terör örgütlerinin korkutucu ve yıldırıcı özelliklerini yansıtıcı nitelikte
olamaz. (Mülga ikinci
cümle: 2/1/2017-KHK-680/18 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/17 md.) (…)
e)
Irk, renk, dil, din, tabiiyet, cinsiyet, engellilik, siyasî ve felsefî düşünce,
mezhep ve benzeri nedenlerle ayrımcılık yapan ve bireyleri aşağılayan yayınları
içeremez ve teşvik edemez.[5]
f) Toplumun millî ve
manevî değerlerine, genel ahlaka ve ailenin korunması ilkesine aykırı olamaz.
g)
Suç işlemeyi, suçluyu ve suç örgütlerini övücü, suç tekniklerini öğretici
nitelikte olamaz.
ğ)
Çocuklara, güçsüzlere ve engellilere karşı istismar içeremez ve şiddeti teşvik
edemez.[6]
h) Alkol, tütün ürünleri
ve uyuşturucu gibi bağımlılık yapıcı madde kullanımı ile kumar oynamayı
özendirici nitelikte olamaz.
ı)
Tarafsızlık, gerçeklik ve doğruluk ilkelerini esas almak ve toplumda özgürce
kanaat oluşumuna engel olmamak zorundadır; soruşturulması basın meslek ilkeleri
çerçevesinde mümkün olan haberler, soruşturulmaksızın veya doğruluğundan emin
olunmaksızın yayınlanamaz; haberin verilişinde abartılı ses ve görüntüye, doğal
sesin dışında efekt ve müziğe yer verilemez; görüntülerin arşiv veya
canlandırma niteliği ile ajanslardan veya başka bir medya kaynağından alınan
haberlerin kaynağının belirtilmesi zorunludur.
i) Suçlu olduğu yargı
kararı ile kesinleşmedikçe hiç kimse suçlu ilân edilemez veya suçluymuş gibi
gösterilemez; yargıya intikal eden konularda yargılama süresince, haber
niteliği dışında yargılama sürecini ve tarafsızlığını etkiler nitelikte olamaz.
j) Haksız çıkarlara
hizmet eden ve haksız rekabete yol açan unsurlar içeremez.
k) Siyasî partiler ve
demokratik gruplar ile ilgili tek yönlü veya taraf tutar nitelikte olamaz.
l) Genel sağlığa,
çevrenin ve hayvanların korunmasına zarar verecek davranışları teşvik edemez.
m) Türkçenin, özellikleri
ve kuralları bozulmadan doğru, güzel ve anlaşılır şekilde kullanılmasını
sağlamak zorundadır; dilin düzeysiz, kaba ve argo kullanımına yer verilemez.
n) Müstehcen olamaz.
o) Kişi veya kuruluşların
cevap ve düzeltme hakkına saygılı olmak zorundadır.
ö) Bilgi iletişim
araçları yoluyla yarışma veya lotarya içeremez, dinleyici ve seyircilere
ikramiye verilemez veya ikramiye verilmesine aracılık edemez.
p)
Medya hizmet sağlayıcı tarafından yapılan veya yaptırılan anket ve kamuoyu
yoklamalarının, hazırlık aşamasından sonuçların ilânına kadar noter nezaretinde
gerçekleştirilmesi zorunludur.
r) Kişileri fal veya
batıl inançlar yoluyla istismar edemez.
s) Toplumsal cinsiyet
eşitliğine ters düşen, kadınlara yönelik baskıları teşvik eden ve kadını
istismar eden programlar içeremez.
ş) Şiddeti özendirici
veya kanıksatıcı olamaz.
t) (Ek:
2/1/2017-KHK-680/18 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/17 md.) Terör
eylemini, faillerini ve mağdurlarını terörün amaçlarına hizmet edecek sonuçlar
doğuracak şekilde sunamaz.
(2) Radyo ve televizyon
yayın hizmetlerinde, çocuk ve gençlerin fiziksel, zihinsel veya ahlakî
gelişimine zarar verebilecek türde içerik taşıyan programlar bunların
izleyebileceği zaman dilimlerinde ve koruyucu sembol kullanılsa dahi
yayınlanamaz.[7]
(3) İsteğe bağlı yayın
hizmeti sağlayıcıları, çocuk ve gençlerin fiziksel, zihinsel veya ahlakî
gelişimini olumsuz etkileyebilecek nitelikteki yayın hizmetlerinin, bunların bu
tür hizmetleri normal şartlar altında duymayacakları ve görmeyecekleri şekilde
sunulmasını sağlamakla yükümlüdür.
(4) (Ek: 17/4/2017-KHK-690/60 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7077/50 md.) Radyo
ve televizyon yayın hizmetlerinde, arkadaş bulma amacıyla kişilerin
tanıştırıldığı ve/veya buluşturulduğu türden programlara, takviye edici gıdalar
ve benzeri destekleyici ürünler de dâhil olmak üzere herhangi bir ürünün ilgili
mevzuatına aykırı olarak sağlık beyanıyla satışına, pazarlanmasına ve/veya
reklamına, sohbet, arkadaşlık ve eş bulma hatlarının ve hizmetlerinin
tanıtımına yer verilemez. Katma değerli elektronik haberleşme hizmet
numaraları, yerel aranır numaralar, benzeri özel içerikli hizmetlere ilişkin
numaralar ile özel ücrete tabi diğer sabit ve mobil numaralar kullanılmak
suretiyle, izleyici ve dinleyicileri yanıltıcı ve/veya haksız kazanca neden
olacak şekilde yarışma, çekiliş, lotarya ve benzeri adlar altında ödül ve
ikramiye taahhüt edilemez ve bu yöntemle ürün tanıtımı, satışı ve pazarlaması
yapılamaz.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Yayın Hizmetlerinde Ticarî İletişim
Genel esaslar
Sosyal Medyada Maç ve Ekran Görüntüsü Paylaşımları
Bahis reklamı barındıran spor karşılaşması kesitlerinin, capslerin veya ekran görüntülerinin sosyal medyada kullanıcılar tarafından yayımlanması her olayda kendiliğinden suç teşkil etmez. Yapılan paylaşımın yasa dışı bahse teşvik mahiyetinde olup olmadığı tayin edilirken paylaşımın içeriği, paylaşılma amacı, hesabın niteliği, ulaşılan takipçi çevresi, görseldeki reklamın belirginliği ve paylaşımın kullanıcıları bahse yönlendirip yönlendirmediği birlikte değerlendirilir. Bu nedenle spor görselleri aktarılmadan önce materyal üzerinde yasa dışı bahis sitesi adı, logosu, reklam panosu, bağlantı, etiket veya kullanıcı adı bulunup bulunmadığı, görüntünün sonradan manipüle edilip edilmediği ve sunumun yasa dışı bahse ilgi uyandıracak nitelikte olup olmadığı denetlenmelidir.
Yurt dışı kaynaklı maç yayınındaki bahis reklamından yayıncı sorumlu tutulabilir mi?
Yayının yurt dışından hazır gelmesi ya da reklam ögelerinin kanal tarafından yerleştirilmemiş olması tek başına sorumluluğu kaldırmaz; yayını Türkiye'deki izleyiciye sunan kuruluşun gerekli filtreleme, denetim ve teknik önleme tedbirlerini alması beklenir.
Yasa dışı bahis reklamı verme ve teşvik etme suçunun cezası nedir?
7258 sayılı Kanun m. 5 f. 1 (ç) gereğince kanuni yetki olmaksızın reklam vermek ya da benzer surette kişileri bahis oynamaya teşvik eden failler hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezası öngörülmektedir.
Bahis reklamı içeren spor görüntülerini sosyal medyada paylaşmak suç oluşturur mu?
Her paylaşım otomatik olarak suç teşkil etmez; paylaşımın maksadı, hesabın niteliği, reklam ögesinin görünürlüğü ve paylaşımın yasa dışı bahse ilgi uyandıracak ya da yönlendirecek şekilde sunulup sunulmadığı birlikte değerlendirilir.
Yasa dışı bahis suçlarının işlendiği iş yerleri hakkında hangi işlem yapılır?
7258 sayılı Kanun uyarınca bu suçların işlendiği iş yerleri mülki amirce ihtarda bulunulmaksızın üç ay süreyle mühürlenir ve ruhsatları bildirimi izleyen beş iş günü içinde iptal edilir.
Yasa dışı bahis teşvik soruşturmalarında hangi ceza muhakemesi tedbirleri uygulanabilir?
Soruşturma sürecinde Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uyarınca taşınmaz, hak ve alacaklara elkoyma, iletişimin tespiti ve dinlenmesi, gizli soruşturmacı tayini ile teknik takip tedbirlerine başvurulabilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy