Yargıtay bünyesinde yer alan hukuk ve ceza daireleri arasındaki işleyiş, 2797 sayılı Yargıtay Kanunu m. 14 uyarınca iş bölümü kurallarına göre yürütülür. Özel kanunlarda başkaca hüküm bulunmadıkça dairelerin görev alanlarını belirleyen iş bölümü kararları kanuni usullere göre hazırlanıp onaylanarak Resmî Gazete'de yayımlanır ve yayımını izleyen ay başından itibaren uygulamaya konulur.
2797 sayılı YARGITAY KANUNU m. 14Kaynağı aç
İş Bölümü Karar Tasarısının Hazırlanması ve Kabul Usulü
2797 sayılı Yargıtay Kanunu m. 14 gereğince, özel kanunlarda başkaca hüküm yer almadıkça hukuk ve ceza dairelerinin aralarındaki iş bölümü karar tasarısı Başkanlar Kurulu tarafından hazırlanır. Hazırlanan karar tasarısı, toplantı tarihinden yedi gün önce ilan edilmek kaydıyla Yargıtay Büyük Genel Kurulunun onayına sunulur. Büyük Genel Kurul, karar tasarısını aynen onaylayabileceği gibi üye tam sayısının en az onda birinin teklifi üzerine değiştirerek de onaylayabilir.
Söz konusu tasarının karara bağlanacağı Büyük Genel Kurul görüşmelerine Yargıtay Birinci Başkanı, başkanvekilleri, daire başkanları, Yargıtay üyeleri ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve vekili iştirak edebilir. Kurulun toplanabilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğunun hazır bulunması gerekirken kararlar toplantıda yer alanların salt çoğunluğuyla verilir. Oyların eşit çıkması durumunda ise Başkanın yer aldığı tarafın görüşü doğrultusunda çoğunluk oluşmuş sayılır.
Hukuk Dairelerinde İş Bölümü Ölçütleri
Hukuk daireleri arasındaki iş bölümünün belirlenmesinde, mahkeme kararındaki nitelendirme de gözetilerek temyizin kapsamı esas alınır. Uyuşmazlık konusu taraflar arasındaki hukuki ilişkinin aslına değil de bu ilişkiden doğan diğer isteklere ilişkinse, temyiz incelemesi asıl hukuki ilişkiye ait hüküm ve kararları incelemekle görevli dairece yerine getirilir. Bir davada birden fazla hukuk dairesinin görevine giren uyuşmazlık söz konusu olduğunda ise temyiz incelemesi uyuşmazlığı doğuran asıl hukuki ilişkiye ait kararları inceleyen dairece yapılır.
Davaya konu hukuki ilişkinin birden fazla dairenin görev alanına giren karma sözleşmeye yahut birden ziyade sözleşme türüne ayrı ayrı dayanması halinde temyiz incelemesi, bunlardan 818 sayılı Borçlar Kanunundaki özel sözleşme türüne ilişkin davalara ait hükümleri incelemekle görevli dairece yürütülür. Ayrıca belirli bir sözleşme türüne ilişkin alacak ve tazminat davalarının temyiz incelemesini yapmakla görevlendirilen daire, aynı sözleşme türüne ait tespit davalarının temyiz denetimini yapmakla da yetkilidir.
Özel kanunlardan doğan ve ayın davası açılması imkânı bulunmayan durumlarda açılan tazminat davaları ile 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 186 ncı maddesi hükmünden yararlanılarak tazminata dönüştürülen davalara ait kararların temyiz incelemesi ayın uyuşmazlığını inceleyecek dairece yapılır. Bir dava dosyasının eksikliklerinin tamamlanması için mahalline geri çevrilmesi veya duruşmasının bulunması, dosyanın görevli daireye gönderilmesine engel oluşturmaz. İş bölümünde hukuk dairelerinden herhangi birinin görevinde olduğu belirlenmemiş davalara bakmak üzere ise ayrıca bir daire görevlendirilir.
Ceza Dairelerinde Görev Dağılımı Kuralları
Ceza daireleri arasındaki iş bölümünün tayininde mahkeme kararındaki nitelendirme, mahkûmiyet dışındaki kararlarda ise iddianamede veya iddianame yerine geçen belgedeki hukuki nitelendirme esas kabul edilir. Çeşitli suçlara ait ceza davalarında temyiz incelemesini yürütecek görevli daire, bu suçlardan cezası en ağır olanını incelemeye yetkili olan ceza dairesidir.
Temyiz davasına bakmakla görevli olan ceza dairesi, Yargıtayın ilk derece mahkemesi olarak bakmakla görevli bulunduğu davalar ile olağanüstü kanun yollarına ilişkin davalara bakmakla da görevlidir. Hüküm veren ceza dairesinin Ceza Genel Kurulu kararına uymayarak kendi kararında direnmesi halinde, Ceza Genel Kurulunca verilecek ikinci karar kesin nitelik taşır ve ilgili dairece bu karara uyulması zorunludur. İş bölümünde herhangi bir ceza dairesinin görevinde olduğu belirlenmemiş işlere bakmak üzere de ayrıca bir daire yetkilendirilir.
İş Yoğunluğu ve Daireler Arasında İş Devri
İlk derece mahkemesi sıfatıyla bakılan işlerdeki yoğunluğun gerektirmesi halinde Birinci Başkanlık Kurulu, bir ya da birden fazla daireyi münhasıran bu uyuşmazlıkları incelemek üzere görevlendirebilir. Bu usulle görevlendirilen dairenin bakmakta olduğu işler, bir sonraki takvim yılı beklenmeksizin anılan kurul tarafından diğer dairelere tevzi edilebilir.
Yıl içerisinde dairelerden birinin gelen işleri normal çalışma ile karşılanamayacak oranda artmış ve daireler arasında iş bakımından dengesizlik meydana gelmişse, takvim yılı başında kanunda belirlenen usule uyularak bir kısım işler başka daireye devredilebilir.
Hukuk davalarında temyiz incelemesini yapacak daire neye göre belirlenir?
Hukuk daireleri arasındaki iş bölümü belirlenirken mahkeme kararındaki nitelendirme gözetilerek temyizin kapsamı ve uyuşmazlığı doğuran asıl hukuki ilişki esas alınır.
Birden fazla suçun bulunduğu ceza davalarında görevli daire nasıl tespit edilir?
Birden çok suça ilişkin ceza davalarında görevli daire, dava konusu suçlar içerisinde cezası kanunen en ağır olanını incelemekle yetkili olan ceza dairesidir.
İş bölümünde açıkça gösterilmeyen davalara hangi daire bakar?
Yargıtay iş bölümü düzenlemesinde herhangi bir hukuk veya ceza dairesinin görevinde olduğu açıkça gösterilmemiş işlere bakmak üzere münhasıran bir daire görevlendirilir.
Yargıtay iş bölümü kararları ne zaman yürürlüğe girer?
2797 sayılı Kanun uyarınca kabul edilen Yargıtay iş bölümü kararları Resmî Gazete'de yayımlanır ve yayım tarihini izleyen ay başından itibaren uygulanmaya başlar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy