7. Yargı Paketi ile Kanunlarda Yapılan Temel Düzenlemeler

Konutta Haciz Denetimi ve Haczedilemezlik Kapsamı

7445 sayılı Kanun ile 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na dahil edilen 79/a maddesi gereğince, icra memuru haciz icra edilecek mahallin konut niteliğinde olduğunu belirlerse öncelikle konutta haciz kararı alır ve dosyayı onay için derhal icra mahkemesine iletir. İcra mahkemesi, tevdi edilen dosya üzerinden en geç üç gün zarfında inceleme yaparak yerin mesken vasfını taşıdığını saptaması durumunda kararın onaylanmasına kesin şekilde hükmeder. Bu denetim mekanizması ihtiyati haciz uygulamalarını kapsamaz. Kanun'un geçici 19. maddesi gereğince de kuralın yürürlüğe girmesinden evvel verilmiş olan konutta haciz kararlarına ilişkin eski usul tatbik edilmeye devam eder.

İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesindeki tadille, borçlunun kendisi ile beraber barınan aile üyelerinin kişisel kullanımındaki eşyaları ve ailenin ortak gereksinimine ayrılmış ev eşyalarının tamamı haczedilemeyecek mallar statüsüne alınmıştır. Hükmün yürürlüğünden evvel muhafaza altına alınan eşyalar bakımından ise evvelki yasa kuralları geçerliliğini muhafaza eder. Aynı Kanun'un 85. maddesinin birinci fıkrasına eklenen açık düzenlemeyle, borcun tahsili amacıyla haczedilecek menkul ve gayrimenkul malların miktarının toplam alacak tutarını aşacak boyuta ulaşması kesin bir biçimde yasaklanmıştır.

Yediemin Mallarının Tasfiyesi ve İhtilafların Çözümü

İcra ve İflas Kanunu'nun 88/a maddesi doğrultusunda, muhafaza altına alınmasına sebebiyet veren haczin ortadan kalkmasına rağmen yedieminde muhafaza edilmeye devam edilen mallar, icra takibini yürüten mahalli icra dairesince kendiliğinden tasfiye edilir. Süreç içerisinde malik borçlunun yahut rehin hakkı sahibinin malı geri almaması ve diğer yasal usullerle tasfiyenin sonuçsuz kalması durumunda; tebliğin tebellüğünden itibaren on gün içinde son iki yıllık değer ya da icra dairesinin takdir ettiği bedelin yüzde kırkı esas alınarak, resmi tarifedeki saklama gideri düşüldükten sonra kalan tutarı yatırdığı takdirde mülkiyetin devredilebileceği yediemine ihtar edilir.

İlgili aşamaların tüketilmesine rağmen tasfiyesi sağlanamayan malların mülkiyetinin karşılıksız olarak Türkiye Kızılay Derneğine devri amacıyla icra müdürlüğü dosyayı icra mahkemesine gönderir. Gerçekleştirilen mülkiyet intikali muamelelerinde yedieminlik alacağına istinaden hapis hakkı ileri sürülemez; muhafaza ve yediemin ücretinin ödenmemiş olması mülkiyet devir işlemlerinin icrasına engel meydana getirmez.

Dava Şartı Arabuluculuk Kurumunun Genişletilmesi

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesinde yapılan düzenlemeyle, konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat taleplerinin yanı sıra bu istemlerle bağlantılı itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da ticari uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk sürecine dahil edilmiştir. Benzer şekilde 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca işçi veya işveren alacağı ve tazminatıyla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında da arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Singapur Sözleşmesi çerçevesinde icra edilen arabuluculuk görüşmeleri neticesinde düzenlenen uluslararası sulh belgelerinin infaz kabiliyeti kazanması için icra edilebilirlik şerhinin asliye ticaret mahkemesinden temini mecburidir.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na eklenen 18/B maddesi tahtında; kiralanan taşınmazların ilamsız icra takibi yoluyla tahliyesi haricindeki kira mukavelesinden doğan uyuşmazlıklar, menkul ve gayrimenkullerin paylaştırılması ile paydaşlığın giderilmesine matuf davalar, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu tatbikatından doğan anlaşmazlıklar ve komşuluk hukukundan neşet eden uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuğa tabi tutulmuştur.

Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukukundaki Temel Değişiklikler

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 79. maddesinde yapılan tanzimle göçmen kaçakçılığı suçunun temel hapis cezasının asgari sınırı üç yıldan beş yıla yükseltilmiştir. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti fiillerini düzenleyen 188. maddenin dördüncü fıkrasının (a) bendine; sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri ile amfetamin ve türevleri eklenerek cezayı artıran nitelikli unsurlar tahkim edilmiştir. 2313 sayılı Kanun'un 20. maddesi doğrultusunda da kesin tahlil raporlarının temin edilmesini müteakip lüzumlu numunelerin saklanması kaidesiyle uyuşturucu maddelerin müsaderesine soruşturma evresinin her basamağında sulh ceza hâkimliği tarafından karar verilir.

Kullanmak amacıyla uyuşturucu ya da uyarıcı madde temin etme, kabul etme veya bulundurma suçlarında savcılıkça verilen kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı kolluk mercilerine bildirilir. Erteleme devresinde şüpheliye yönelik en az bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır; bu süre denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen Cumhuriyet savcısının kararı ile altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Bu evrede şüpheli gereğinde tedavi yükümlülüğüne tabi tutulur ve madde kullanımı olup olmadığının tespiti gayesiyle erteleme süresince senede en az iki defa resmi kuruma sevki icra edilir.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 139. maddesi gereğince hâkim, belirli katalog uyuşturucu suçları bağlamında görevlendirilen gizli soruşturmacının kamusal alanlar ile işyeri mahallerinde delil toplama amacıyla ses ve görüntü kaydı almasına onay verebilir. 193. maddede tesis edilen kaide uyarınca, mevcut delil durumuna göre sanık yönünden mahkûmiyet kararı, ceza verilmesine yer olmadığı kararı ve güvenlik tedbiri dışındaki bir karara varılması gerekiyorsa, şahsın sorgusu henüz yapılmamış bulunsa dahi muhakeme yokluğunda neticelendirilebilir.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinde yapılan değişiklik uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına yöneltilen itirazlarda denetim mercii, kararı ve hükmü hem usul kuralları hem de maddi esas cihetinden etraflıca tetkik eder; hukuka aykırılık tespit etmesi halinde gerekçeli olarak kararı kaldırıp dosyayı mahkemesine iade eder. Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığının kesinleşmiş ceza dairesi kararlarına karşı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 308/A maddesi kapsamında sanık zararına itirazda bulunabilmesi için kararın neticesini değiştirecek ağırlıkta temel bir yanılgının mevcudiyeti şart koşulmuş olup ilgililere tebliğden sonra yedi gün içerisinde yazılı cevap hakkı tanınmıştır.

5275 sayılı Kanun'un 16/A maddesi gereği, toplam on yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan yahut adli para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilen kadın hükümlünün; engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç olan veya ağır bir hastalığa maruz kalan on sekiz yaşını doldurmamış çocuğunun bulunması ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağının değerlendirilmesi hâlinde, cezasının infazı Cumhuriyet Başsavcılığınca bir yıla kadar ertelenebilir. Erteleme süresi her defasında altı ayı geçmemek üzere en çok dört kez uzatılabilir; erteleme süresi içinde zamanaşımı işlemez ve hükümlüye yurt dışına çıkamama yükümlülüğü konulur.

Yargılama Süreçleri, Tazminat Komisyonu ve Mesleki Güvenceler

4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 437. maddesi kapsamında koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması yargılamasında basit yargılama usulü uygulanır; hâkim ilgili şahsı dinler, tahkikat aşamasını tamamlar ve gecikmeye meydan vermeden en geç iki gün içinde hükmünü kurar. Lüzumu halinde ilgili süjeye adli yardım temin edilir. Asliye ticaret mahkemelerindeki tek hâkimli yargılama alanında ise parayla değerlendirilebilen davalardaki parasal sınır bir milyon Türk lirasına yükseltilmiş olup tutarın yıllık değerleme oranı nispetinde artırılacağı öngörülmüştür.

6384 sayılı Kanun çerçevesindeki Tazminat Komisyonu, Adalet Bakanlığı merkez teşkilatı ile bağlı ve ilgili kuruluşlarında çalışan hâkim ve savcılar arasından Adalet Bakanı tarafından atanacak dokuz üyeden teşekkül eder. Heyetlerin başkanları Adalet Bakanı tarafından, heyetlerin kuruluşu ve iş bölümü ise Başkan tarafından belirlenir; Komisyon asgari yedi üyeyle, heyetler üye tam sayısıyla toplanır ve kararlar üye tam sayılarının salt çoğunluğuyla verilir. Kanun'un geçici 2. maddesi gereğince, soruşturma, kovuşturma veya yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmaması ile kararların geç, eksik veya hiç icra edilmemesi gerekçesiyle 9/3/2023 tarihi itibarıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan bireysel başvurulardan başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik kararlarının tebliğinden itibaren üç ay içinde Komisyona müracaat edilebilir.

1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 43. maddesine eklenen norm uyarınca avukatların mesleki ofis edinme ve tefriş harcamalarının karşılanabilmesi adına kredi kuruluşları ve kamu kurumlarınca elverişli finansman imkânı sağlanması; bu usullerin ilgili kurumların görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca tanzimi kabul edilmiştir. Yine Avukatlık Kanunu'nun 65. maddesindeki düzenlemeyle mesleğin ilk beş senesinde avukatlardan baro keseneği tahsil edilmesi kuralına son verilmiştir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy