Yapı Denetiminde Fenni Mesuliyet ve Cezai Sorumluluğun Kapsamı
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun uyarınca yapı denetim kuruluşları ile denetçi mimar ve mühendisler, eylem ve işlemlerinden dolayı 3194 sayılı İmar Kanunu'nun fenni mesul için öngördüğü hükümlere tabidir ve imar mevzuatında düzenlenen fenni mesuliyeti ilgili idareye karşı üstlenirler. Kanunun 9. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen görevi kötüye kullanma suçu, fiilin yapının statik projesini etkilediği ve yeni iş almaktan men cezasını gerektirdiği hallerde gündeme gelir. Statik projeyi etkilemeyen ve yalnızca idari para cezası gerektiren fiiller ise bu ceza kapsamı dışındadır.
4708 sayılı YAPI DENETİMİ HAKKINDA KANUN m. 9Kaynağı aç
23/1/2008 – 5728/497 md.)
(Değişik
fıkra:5/12/2024-7534/14 md.) Bu Kanun hükümlerinin uygulanması sırasında,
yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunun icraî veya ihmalî davranışla yeni iş
almaktan men cezası uygulanmasını gerektiren veya 8 inci maddenin birinci
fıkrasının (h) bendinin (2) numaralı alt bendinde veya 8 inci maddenin onuncu
fıkrasının (e) bendinin (2) numaralı alt bendinde yer verilen fiillerine
ilişkin görevini kötüye kullanan ortakları, yöneticileri, mimar ve mühendisleri
ve diğer teknik personeli, yapı müteahhidi, şantiye şefi, proje müellifi gerçek
kişiler ile laboratuvar görevlileri, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Yapı denetim kuruluşunun ortak
ve yöneticileri, mimar ve mühendisleri ile laboratuvar görevlileri bu Kanun
hükümleri çerçevesinde yapmaları gereken denetimi yapmadıkları hâlde yapmış gibi
veya yapmalarına rağmen gerçeğe aykırı olarak belge düzenlemeleri hâlinde Türk
Ceza Kanununun resmi belgede sahtecilik suçuna ilişkin hükümlerine göre
cezalandırılır.
Yapı
denetim kuruluşunun izin belgesi alma aşamasında gerçeğe aykırı belge düzenlendiğinin
izin belgesi verildikten sonra anlaşılması hâlinde, izin belgesi derhal iptal
edilir.
Bu Kanuna aykırı fiillerden
dolayı hükmolunan kesinleşmiş mahkeme kararları, Cumhuriyet başsavcılıklarınca
Bakanlığa ve mimar ve mühendislerin bağlı olduğu meslek odalarına bildirilir.
Yapı denetim kuruluşu ile denetçi mimar ve mühendisleri; eylem ve
işlemlerinden 3194 sayılı İmar Kanununun fenni mesul için öngörülen hükümlerine
tabidirler.
Bakanlığın denetim yetkisi
Suçun Failleri, İcrası ve Yargılama Usulü
4708 sayılı Kanun'un 9. maddesinin birinci fıkrasına göre, denetim veya laboratuvar kuruluşlarında yeni iş almaktan men cezasını ya da 8. maddede gösterilen ilgili fiilleri icrai veya ihmali hareketlerle işleyerek görevini kötüye kullanan ilgililer cezalandırılır. Bu kapsamda kuruluş ortakları, yöneticiler, mühendis ve mimarlar, teknik personel, şantiye şefleri, yapı müteahhitleri, proje müellifleri ve laboratuvar personeli hakkında altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmedilir. Görevi kötüye kullanma eylemi icrai yahut ihmali hareketlerle gerçekleştirilebilir. Suç genel kastla işlenir, takibatı şikâyete bağlı olmaksızın re'sen yürütülür ve yargılamada Asliye Ceza Mahkemesi görevlidir.
Görevi Kötüye Kullanma Suçunda Netice Şartı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 257. maddesi uyarınca görevi kötüye kullanma suçunun sübut bulabilmesi için görevin gereklerine aykırı hareket edilmesi yahut görevin gereklerini yerine getirmede ihmal veya gecikme gösterilmesi aranır. Suç bir zarar suçu niteliğinde olduğundan, fiilin kişilerin mağduriyetine neden olması, kamu zararına yol açması veya kişilere haksız bir yarar sağlaması neticelerinden en az birinin gerçekleşmiş olması zorunludur.
Resmî Belgede Sahtecilik ve İzin Belgesinin İptali
4708 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca; denetim görevini fiilen yerine getirmediği halde yapmış gibi gösteren veya denetim yapılmasına karşın gerçeğe aykırı evrak tanzim eden denetim kuruluşu ortakları, yöneticileri, mimar, mühendis ve laboratuvar personeli hakkında Türk Ceza Kanunu'nun resmî belgede sahtecilik hükümleri tatbik edilir. Bununla birlikte, izin belgesinin temini evresinde gerçeğe aykırı evrak sunulduğunun izin belgesi verildikten sonra anlaşılması durumunda, ilgili kuruluşa tahsis edilen izin belgesi derhal iptal edilir.
Dava Zamanaşımı Süresi ve Sürenin Başlangıcı
Dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde suçun kanunda düzenlenen cezasının yukarı sınırı esas alınır. 5237 sayılı Kanun'un 66. maddesi gereğince, beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlarda kamu davası sekiz yılın geçmesiyle düşmektedir. Dava zamanaşımı süresi tamamlanmış suçlarda fiilin işlendiği günden, teşebbüs aşamasında kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği andan, zincirleme biçimde işlenen suçlarda ise en son suçun işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 66Kaynağı aç
kamu davası;
a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl,
b) Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmibeş yıl,
c) Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda
yirmi yıl,
d) Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda
onbeş yıl,
e) Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını
gerektiren suçlarda sekiz yıl,
geçmesiyle düşer.
(2) Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını
doldurmamış olanlar hakkında, bu sürelerin yarısının; onbeş yaşını doldurmuş olup
da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında ise, üçte ikisinin
geçmesiyle kamu davası düşer.
(3) Dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller
itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de göz önünde bulundurulur.
(4) Yukarıdaki fıkralarda yer alan sürelerin belirlenmesinde suçun
kanunda yer alan cezasının yukarı sınırı göz önünde bulundurulur; seçimlik cezaları
gerektiren suçlarda zamanaşımı bakımından hapis cezası esas alınır.
(5) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/8
md.) Aynı fiilden dolayı tekrar yargılamayı gerektiren hallerde, mahkemece
bu husustaki talebin kabul edildiği tarihten itibaren fiile ilişkin zamanaşımı
süresi yeni baştan işlemeye başlar.
(6) Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs
halinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda
kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden, çocuklara
karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından
işlenen suçlarda çocuğun onsekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye
başlar.
(7) Bu Kanunun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı ağırlaştırılmış
müebbet veya müebbet veya on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçların
yurt dışında işlenmesi halinde dava zamanaşımı uygulanmaz.
Dava zamanaşımı süresinin durması veya kesilmesi
Fenni Mesullerin Bildirim Süreleri ve İdari Süreç
Fenni mesuller; yapıda yetki belgesi bulunmayan usta çalıştırılması, şantiye şefi görevlendirilmeksizin inşai faaliyetin yürütülmesi, yapının mevzuata aykırı inşa edilmesi yahut görevden istifa edilmesi hallerinde durumu altı iş günü içinde ilgili idareye yazılı olarak bildirmek zorundadır; aksi takdirde kanuni sorumluluktan muafiyet sağlanamaz. Yapılan yazılı bildirim üzerine ilgili idare en geç üç iş günü içinde 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesine göre işlem tesis eder. 4708 sayılı Kanun kapsamında verilen idari para cezası kararlarına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz yoluna başvurulabilir ve cezalar tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde ödenir. Bu Kanuna aykırı eylemler dolayısıyla verilen kesinleşmiş mahkeme kararları ise Cumhuriyet başsavcılıklarınca Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına ve personelin kayıtlı olduğu meslek odalarına bildirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yapı denetiminde görevi kötüye kullanma suçunun cezası nedir?
4708 sayılı Kanun m. 9/1 uyarınca, yeni iş almaktan men cezasını gerektiren fiiller çerçevesinde görevini kötüye kullanan görevli ve ilgililer altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Statik projeyi etkilemeyen aykırılıklarda hapis cezası uygulanır mı?
Hayır, görevi kötüye kullanma suçunun adli yargılamaya konu olabilmesi için aykırılığın onaylı statik projeye ilişkin olması ve yeni iş almaktan men cezasını gerektirmesi şart olup yalnızca idari para cezası gerektiren fiiller adli ceza kapsamına dahil edilmez.
Yapı denetimi suçunda dava zamanaşımı süresi kaç yıldır?
Suçun ceza üst sınırı dikkate alındığında 5237 sayılı TCK m. 66/1-e uyarınca dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır ve bu süre suçun tamamlandığı andan itibaren hesaplanır.
Gerçeğe aykırı denetim belgesi düzenlenmesinin cezai sonucu nedir?
Denetimin yapılmadığı halde yapılmış gibi gösterilmesi veya gerçeğe aykırı belge düzenlenmesi durumunda Türk Ceza Kanunu'nun resmî belgede sahtecilik suçuna ilişkin yaptırımları uygulanır.
Yapı denetimi idari para cezalarına karşı hangi sürede itiraz edilir?
İdari para cezası işlemlerine karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir; tahakkuk eden idari para cezalarının 1 ay içinde ödenmesi zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy