Yabancılar Hukuku

Yabancılar Hukukunda Vatandaşlık ve Koruma Statüleri

by Avukat Erdal Ersoy
Yabancılar Hukukunda Vatandaşlık ve Koruma Statüleri

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 9. maddesine göre sonradan kazanılan Türk vatandaşlığı, yetkili makam kararı, evlat edinilme ya da seçme hakkının kullanılması ile gerçekleşir.

5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 9Kaynağı aç
MADDE 9 – (1) Sonradan kazanılan Türk vatandaşlığı, yetkili makam kararı veya evlat edinilme ya da seçme hakkının kullanılması ile gerçekleşir. Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılması

Yetkili Makam Kararıyla Vatandaşlığın Kazanılması ve Şartları

5901 sayılı Kanun'un 11. maddesi kapsamında genel yolla vatandaşlık başvurusunda bulunan yabancıların kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücünü haiz olması aranır. Kişinin başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmesi, Türkiye'de yerleşme niyetini davranışlarıyla teyit etmesi, genel sağlık açısından tehlike doğuran bir hastalık taşımaması, iyi ahlak kurallarına uyması, yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmesi, kendisi ile bakmakla yükümlü olduğu kişileri geçindirecek meslek veya gelire sahip olması ve millî güvenlik ile kamu düzenini tehdit edecek bir engelinin bulunmaması şarttır.

5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 11Kaynağı aç
MADDE 11 – (1) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılarda; a) Kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak, b) Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmek, c) Türkiye'de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmek, ç) Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak, d) İyi ahlak sahibi olmak, e) Yeteri kadar Türkçe konuşabilmek, f) Türkiye'de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak, g) Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak, şartları aranır. (2) (Mülga: 19/10/2017-7039/34 md.) Türk vatandaşlığının kazanılmasında istisnai haller

5901 sayılı Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunabilir. Başvuru sahiplerinde aile birliği içinde yaşama, evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ile millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmama şartları aranır.

5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 16Kaynağı aç
MADDE 16 – (1) Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunabilir. Başvuru sahiplerinde; a) Aile birliği içinde yaşama, b) Evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama, c) Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmama, şartları aranır. (2) Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evliliğin sona ermesi halinde birinci fıkranın (a) bendindeki şart aranmaz. (3) Evlenme ile Türk vatandaşlığını kazanan yabancılar evlenmenin butlanına karar verilmesi halinde evlenmede iyiniyetli iseler Türk vatandaşlığını muhafaza ederler. Türk vatandaşlığının evlat edinilme ile kazanılması

5901 sayılı Kanun'un 16. maddesinin ikinci fıkrasına göre başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evliliğin sona ermesi halinde, aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz. Aynı maddenin üçüncü fıkrası doğrultusunda, evlenme ile Türk vatandaşlığını kazanan yabancılar evlenmenin butlanına karar verilmesi halinde evlenmede iyiniyetli iseler Türk vatandaşlığını muhafaza ederler.

Mülteci, Şartlı Mülteci ve Geçici Koruma Rejimi

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 61. maddesine göre Avrupa ülkelerinde meydana gelen hadiseler sebebiyle ırkı, dini, tabiiyeti, belirli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasal düşünceleri yüzünden zulüm göreceğine dair haklı bir korku taşıyan yabancılara mülteci statüsü verilir. Bu korku nedeniyle tabiiyetinde bulunduğu ülkenin dışında kalan ve ülkesinin himayesinden faydalanamayan ya da bu korkudan ötürü faydalanmak istemeyen yabancılar ile ikamet ülkesi dışında bulunup oraya dönemeyen ya da dönmek istemeyen vatansız kişiler statü belirleme sürecinin ardından bu haktan yararlanır.

6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 61Kaynağı aç
MADDE 61 – (1) Avrupa ülkelerinde meydana gelen olaylar nedeniyle; ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşüncelerinden dolayı zulme uğrayacağından haklı sebeplerle korktuğu için vatandaşı olduğu ülkenin dışında bulunan ve bu ülkenin korumasından yararlanamayan ya da söz konusu korku nedeniyle yararlanmak istemeyen yabancıya veya bu tür olaylar sonucu önceden yaşadığı ikamet ülkesinin dışında bulunan, oraya dönemeyen veya söz konusu korku nedeniyle dönmek istemeyen vatansız kişiye statü belirleme işlemleri sonrasında mülteci statüsü verilir. Şartlı mülteci

6458 sayılı Kanun'un 62. maddesi gereğince Avrupa ülkeleri dışında yaşanan hadiselerden dolayı aynı gerekçelerle haklı bir zulüm korkusu taşıyan yabancılara veya vatansız kişilere statü belirleme işlemleri tamamlandıktan sonra şartlı mülteci statüsü tanınır. Şartlı mültecilerin üçüncü bir ülkeye yerleştirilmeleri sağlanıncaya kadar Türkiye sınırları içinde ikamet etmelerine kanunen imkan tanınır.

6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 62Kaynağı aç
MADDE 62 – (1) Avrupa ülkeleri dışında meydana gelen olaylar sebebiyle; ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşüncelerinden dolayı zulme uğrayacağından haklı sebeplerle korktuğu için vatandaşı olduğu ülkenin dışında bulunan ve bu ülkenin korumasından yararlanamayan, ya da söz konusu korku nedeniyle yararlanmak istemeyen yabancıya veya bu tür olaylar sonucu önceden yaşadığı ikamet ülkesinin dışında bulunan, oraya dönemeyen veya söz konusu korku nedeniyle dönmek istemeyen vatansız kişiye statü belirleme işlemleri sonrasında şartlı mülteci statüsü verilir. Üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar, şartlı mültecinin Türkiye’de kalmasına izin verilir. İkincil koruma

6458 sayılı Kanun'un 91. maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde, kendi ülkesinden zorla ayrılmak zorunda kalan, ayrıldığı topraklara geri dönüş yapamayan ve acil nitelikli koruma arayışıyla Türkiye sınırlarına toplu halde gelen veya sınırları aşan yabancılara geçici koruma tedbirleri uygulanabilir.

6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 91Kaynağı aç
MADDE 91 – (1) Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil ve geçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olarak sınırlarımıza gelen veya sınırlarımızı geçen yabancılara geçici koruma sağlanabilir. (2) Bu kişilerin Türkiye’ye kabulü, Türkiye’de kalışı, hak ve yükümlülükleri, Türkiye’den çıkışlarında yapılacak işlemler, kitlesel hareketlere karşı alınacak tedbirlerle ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlar arasındaki iş birliği ve koordinasyon, merkez ve taşrada görev alacak kurum ve kuruluşların görev ve yetkilerinin belirlenmesi, Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Uluslararası koruma süreçlerinde iş birliği

Sınır Dışı Kararı ve İdari Gözetim Tedbirleri

6458 sayılı Kanun'un 57. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca sınır dışı etme kararı alınanlardan; kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye'ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye'den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayan, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafından idari gözetim kararı alınır ya da kanunun 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir.

6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 57Kaynağı aç
MADDE 57 – (1) 54 üncü madde kapsamındaki yabancılar, kolluk tarafından yakalanmaları hâlinde, haklarında karar verilmek üzere derhâl valiliğe bildirilir. Bu kişilerden, sınır dışı etme kararı alınması gerektiği değerlendirilenler hakkında, sınır dışı etme kararı valilik tarafından alınır. Değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez. (2) (Değişik:6/12/2019-7196/77 md.) Hakkında sınır dışı etme kararı alınanlardan; kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye’den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayan, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafından idari gözetim kararı alınır ya da 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir. Hakkında idari gözetim kararı alınan yabancılar, yakalamayı yapan kolluk birimince geri gönderme merkezlerine kırk sekiz saat içinde götürülür. (3) Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez. Ancak bu süre, sınır dışı etme işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde, en fazla altı ay daha uzatılabilir. (4) (Değişik:6/12/2019-7196/77 md.) İdari gözetimin devamında zaruret olup olmadığı, valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir. Gerek görüldüğünde, otuz günlük süre beklenmez. İdari gözetimin devamında zaruret görülmeyen yabancılar için idari gözetim derhâl sonlandırılır. Bu yabancılara, 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir. (5) İdari gözetim kararı, idari gözetim süresinin uzatılması ve her ay düzenli olarak yapılan değerlendirmelerin sonuçları, gerekçesiyle birlikte yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Aynı zamanda, idari gözetim altına alınan kişi bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa, kendisi veya yasal temsilcisi kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir. (6) İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir. (7) İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuranlardan, avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayanlara, talepleri hâlinde 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır. (8) (Ek:6/12/2019-7196/77 md.) İdari gözetim altına alınan yabancıların uyruklarının tespit edilmesi amacıyla elektronik ve iletişim cihazları incelenebilir. İnceleme sonucunda elde edilen veriler bu amaç dışında kullanılmaz. İdari gözetime alternatif yükümlülükler

Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi 6458 sayılı Kanun'un 57. maddesinin üçüncü fıkrasına göre altı ayı geçemez. Ancak bu süre, sınır dışı etme işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde, en fazla altı ay daha uzatılabilir. Kanunun 57. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca idari gözetimin devamında zaruret olup olmadığı valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir; idari gözetimin devamında zaruret görülmeyen yabancılar için idari gözetim derhâl sonlandırılır ve bu yabancılara idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir.

Türk vatandaşıyla evlenmek kendiliğinden Türk vatandaşlığı kazandırır mı?

Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. En az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar; aile birliği içinde yaşama, evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ile millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmama şartlarıyla vatandaşlık başvurusunda bulunabilir.

Başvurudan sonra Türk eşin vefat etmesi vatandaşlık sürecini nasıl etkiler?

Vatandaşlık başvurusunun yapılmasının ardından Türk vatandaşı eş vefat ederse, başvuru sahibinde aile birliği içinde birlikte yaşama şartı aranmaksızın süreç değerlendirilir.

Mülteci ile şartlı mülteci statüsü arasındaki temel fark nedir?

Mülteci statüsü Avrupa ülkelerindeki olaylar sonucu zulüm korkusu yaşayanlara verilirken, şartlı mülteci statüsü Avrupa haricindeki ülkelerde meydana gelen hadiseler nedeniyle zulüm korkusu taşıyanlara üçüncü bir ülkeye yerleştirilinceye kadar Türkiye'de kalma imkanı tanır.

Geri gönderme merkezinde idari gözetim en fazla ne kadar sürer?

İdari gözetim süresi azami altı aydır; ancak sınır dışı işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili gerçek bilgi ve belgeleri sunmaması yüzünden tamamlanamaması halinde bu süre en çok altı ay daha uzatılabilir.

İlgili makaleler

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Bu hukuk dalının sayfasına gidin
Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu