Türk vatandaşlığı doğumla soybağı veya doğum yeri esasına dayalı olarak kendiliğinden ya da sonradan yetkili makam kararı, evlat edinilme veya seçme hakkının kullanılması suretiyle kazanılır. Vatandaşlığın doğumla veya sonradan kazanılmasına ilişkin usul ve esaslar 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu çerçevesinde düzenlenir.
Doğum Yoluyla Türk Vatandaşlığının Kazanılması
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca doğumla kazanılan Türk vatandaşlığı, soy bağı veya doğum yeri esasına dayalı olarak kendiliğinden kazanılır ve doğum anından itibaren hüküm ifade eder. Kanun'un 8. maddesi gereğince de Türkiye'de doğan ve yabancı ana ile babasından ötürü doğumla herhangi bir devletin vatandaşlığını elde edemeyen çocuk, doğum anından itibaren Türk vatandaşı kabul edilir. Ayrıca Türkiye'de bulunmuş çocuk, aksi kanıtlanmadıkça Türkiye'de doğmuş sayılır.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 6Kaynağı aç
Genel ve İstisnai Başvuru Yolları
Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancıların Kanun'un 11. maddesinde belirtilen genel şartları sağlamaları gerekir. Bu doğrultuda başvuran kişinin kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması, başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş bulunması ve Türkiye'de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmesi zorunludur. Ayrıca genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığının bulunmaması, iyi ahlak sahibi olması, yeteri kadar Türkçe konuşabilmesi, kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini temin edecek gelire veya mesleğe sahip bulunması ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel oluşturacak bir halinin bulunmaması aranır.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 11Kaynağı aç
5901 sayılı Kanun'un 12. maddesi kapsamında, millî güvenlik ve kamu düzeni yönünden engel teşkil edecek bir hali bulunmamak kaydıyla belirli yabancılar Cumhurbaşkanı kararı ile istisnai yoldan Türk vatandaşlığını kazanabilir. Bu kapsamda Türkiye'ye sanayi tesisi getiren ya da bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel ve sanatsal sahalarda olağanüstü hizmeti geçen veya geçeceği öngörülen kişiler; ilgili ikamet iznine sahip olanlar ile Turkuaz Kart sahipleri ve bunların yabancı eşi ile bağımlı veya ergin olmayan çocukları; vatandaşlığa alınması zaruri görülenler ve göçmen kabul edilenler yer alır. Millî güvenlik ve kamu düzenine engel hali bulunanların başvuruları ise Bakanlıkça reddedilir. Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılması, diğer eşin vatandaşlığına tesir etmez.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 12Kaynağı aç
Evlilik ve Evlat Edinilme Yoluyla Vatandaşlık
Bir Türk vatandaşı ile evlenmek doğrudan vatandaşlık hakkı kazandırmaz. Kanun'un 16. maddesi uyarınca, en az üç yıldan beri bir Türk vatandaşı ile evli olan ve evliliği devam eden yabancılar vatandaşlık kazanmak üzere başvuruda bulunabilirler. Başvuran yabancıların aile birliği içinde yaşama, evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmama koşullarını sağlamaları zorunludur.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 16Kaynağı aç
Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen kişilerin vatandaşlık kazanabilmesi ergin olmamalarına bağlıdır. Ergin olmayan kişinin vatandaşlığa alınıp alınmayacağına ilişkin karar yetkisi İçişleri Bakanlığına aittir.
Vatandaşlığın Yeniden Kazanılması, İptali ve Geri Alınması
Çıkma izni almak suretiyle vatandaşlığı kaybedenler ile ana veya babalarına bağlı olarak vatandaşlıktan ayrılıp ergin olduktan itibaren 3 yıl içinde seçme hakkını kullanmayanlar, Türkiye'de ikamet süresine bakılmaksızın Bakanlık kararıyla Türk vatandaşlığını yeniden kazanabilirler. Cumhurbaşkanı kararı ile vatandaşlığı kaybettirilen kişiler ile seçme hakkını kullanarak ayrılanlar ise Türkiye'de 3 yıl ikamet etmek şartıyla yeniden vatandaşlığa alınabilirler.
Türk vatandaşlığına kabul edilen yabancının işlemler sırasında aldatma kastı ile hareket ettiğinin tespiti halinde vatandaşlık kararı iptal edilir. Kusurlu olan tarafın başvuru sahibi değil idare olması halinde ise vatandaşlık geri alınır.
İkamet İzni, Çalışma İzni ve Geçici Koruma
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında çalışma izni, ikamet izninin yerine geçer; buna karşın ikamet izni çalışma izni yerine geçmez. Süresiz çalışma izni ise yalnızca uzun dönem ikamet izni sahiplerine veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni almış bulunan yabancılara verilebilir.
6458 sayılı Kanun gereğince mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma ve insani ikamet izni sahipleri ile geçici koruma altındaki yabancıların uzun dönem ikamet izni almaları mümkün değildir. Kanun'un 91. maddesinde düzenlenen geçici koruma kimlik belgesi Türkiye'de yasal kalış hakkı tanısa da ikamet izni ya da eşdeğer belgelere denk kabul edilmez. Geçici koruma statüsünde geçirilen süreler Türk vatandaşlığı başvurusu için kanunda öngörülen zorunlu ikamet süresi hesabında dikkate alınmaz.
Uluslararası Koruma Statüleri
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 61. maddesi uyarınca, Avrupa ülkelerinde cereyan eden olaylar nedeniyle ırkı, dini, tabiiyeti, belirli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşüncelerinden ötürü zulme uğrayacağından haklı sebeplerle korkan yabancılara statü belirleme işlemleri neticesinde mülteci statüsü tanınır. Bu hak, anılan korku sebebiyle vatandaşı olduğu ülkenin korumasından faydalanamayan ya da yararlanmak istemeyen kişileri ve benzer olaylar sonucu önceden ikamet ettiği ülkenin dışında bulunup oraya dönemeyen veya dönmek istemeyen vatansızları kapsar.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 61Kaynağı aç
Kanun'un 62. maddesi gereğince, Avrupa ülkeleri dışında meydana gelen olaylar sebebiyle aynı koşullarla sığınan yabancı veya vatansız kişilere statü belirleme işlemlerinin ardından şartlı mülteci statüsü tanınır. Şartlı mültecilerin üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar Türkiye'de kalmalarına izin verilir.
Sınır Dışı Etme ve İdari Gözetim İşlemleri
Sınır dışı etme kararı valiliklerce resen veya Genel Müdürlüğün talimatı üzerine alınır. Karar verilen yabancılara Türkiye'yi terk edebilmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 53Kaynağı aç
Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, yasal temsilcisi ya da avukatı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir ve bu başvuruyu kararı veren makama bildirir. İdare mahkemesine yapılan başvurularda dosyanın tekemmül etmesinden veya ara karar yahut duruşma yapılması gereken hallerde bunların tamamlanmasından itibaren karar on beş gün içinde verilir; verilen bu karar kesindir. Yabancının açık rızası bulunmadıkça, dava açma süresince veya mahkemeye müracaat edilmesi durumunda yargılama sonuçlanana kadar sınır dışı etme işlemi tatbik edilmez.
Valilikçe tesis edilen idari gözetim kararına karşı idari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi sulh ceza hâkimine başvurabilir. Bu başvuru idari gözetimi durdurmaz. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve hâkimin verdiği karar kesindir.
Yabancı Makamlarca Verilen Boşanma Kararlarının Tescili
5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 27/A maddesi uyarınca, yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca evliliğin sona ermesine, butlanına, iptaline yahut mevcudiyetinin tespitine yönelik verilen kararlar nüfus kütüğüne tescil edilebilir. Tescil işleminin gerçekleştirilebilmesi için tarafların bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte müracaat etmesi ya da taraflardan birinin vefatı veya yabancı olması durumunda Türk vatandaşı olan tarafın ya da vekilinin tek başına başvuruda bulunması aranır. Bununla birlikte ilgili kararın, tanzim edildiği devletin mevzuatına göre yetkili mercice verilmiş olması, usulünce kesinleşmesi ve Türk kamu düzenine açıkça aykırılık teşkil etmemesi şarttır.
5490 sayılı NÜFUS HİZMETLERİ KANUNU m. 27/AKaynağı aç
Nüfus kütüğüne yapılacak tescil işlemleri yurt dışında kararın verildiği ülkedeki dış temsilcilikler, yurt içinde ise Bakanlık tarafından belirlenen nüfus müdürlükleri tarafından yerine getirilir. İlgili yasal düzenlemenin tatbikine dair usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Kanundaki şartların gerçekleşmemesi sebebiyle tescil talebi reddedilen kararların Türkiye'de tanınması ise 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümlerine tabidir.
Türk vatandaşı ile evlenmek doğrudan vatandaşlık kazandırır mı?
Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığı kazandırmaz. En az üç yıldan beri bir Türk vatandaşı ile evli olan ve evliliği devam eden yabancılar kanunda düzenlenen koşulları taşımaları halinde vatandaşlık başvurusunda bulunabilirler.
Çalışma izni ikamet izni yerine geçer mi?
Kanun gereğince çalışma izni ikamet izninin yerine geçer; ancak ikamet izni çalışma izni yerine geçmez.
Sınır dışı etme kararına karşı hangi sürede dava açılmalıdır?
Sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Yargı yoluna başvurulması halinde rıza saklı kalmak kaydıyla yabancı yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez.
Yurt dışındaki boşanma kararı Türkiye'de dava açılmadan nüfusa tescil edilebilir mi?
5490 sayılı Kanun'un 27/A maddesi uyarınca yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca verilen kesinleşmiş boşanma kararları, yetki, kesinleşme ve kamu düzenine aykırı olmama gibi kanuni şartların bulunması kaydıyla yetkili nüfus müdürlükleri ya da dış temsilcilikler aracılığıyla nüfus kütüğüne tescil edilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy