İkamet İzni Reddine Karşı İptal Davası ve Yetkili Mahkeme

İkamet İzni Başvurusunun Reddi ve Dava Açma Süresi

İkamet izni başvurusu reddedilen yabancılar, ret kararına karşı 60 gün içerisinde idari yargıda iptal davası açabilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde genel dava açma süresi altmış gündür. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan durumlarda ise dava açma süresi, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar.

Yetkili ve Görevli İdare Mahkemesinin Belirlenmesi

İkamet izni başvurusunun reddine ilişkin işlemlere karşı açılacak iptal davalarında görevli yargı yeri idare mahkemeleridir. 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin 1. fıkrasına göre, göreve ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla ilgili kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması hâlinde yetkili mahkeme, dava konusu olan idari işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Aynı maddenin 2. fıkrası gereğince idari yargılama usulünde yetki kuralları kamu düzenine ilişkindir.

Terk Süresi, Yasal Kalış Durumu ve Sınır Dışı Riski

Oturma izni başvurusu reddedilen yabancıya idare tarafından ülkeyi terk etmesi için 10 günlük süre tanınmaktadır. İkamet izni başvurusu reddedilen yabancı verilen 10 günlük süre içerisinde ülkeyi terk etmezse hakkında sınır dışı edilme kararı alınabilir. Göç idaresi tarafından hakkında sınır dışı kararı alınan ve ülkeyi terk etmeyen yabancı kolluk denetiminde tespit edildiğinde geri gönderme merkezine götürülerek sınır dışı işlemleri başlatılır.

Terk süresi içinde dava açılması hâlinde yabancının mahkeme süresince yasal olarak ülkede kalabileceği yönünde değerlendirmeler bulunsa da, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 27. maddesinin 1. fıkrası gereğince idari mahkemelerde dava açılması dava edilen idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Dolayısıyla ret kararına karşı iptal davası açılması sınır dışı işlemlerini durdurmaya yetmemekte, sınır dışı edilme tehlikesine karşı mahkemeden ayrıca yürütmenin durdurulması kararı alınması gerekmektedir.

Kısa Dönem İkamet İzninin Kanuni Şartları ve Ret Nedenleri

Kısa dönem ikamet izinlerinin verilmesinde 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 32. maddesinde öngörülen yasal şartlar aranır. Buna göre 31. maddenin birinci fıkrasında sayılan gerekçelerden biri veya birkaçı ileri sürülerek talepte bulunulması ve bu talebe ilişkin bilgi ve belgelerin ibraz edilmesi, Kanun'un 7. maddesi kapsamına girilmemesi, genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartlarına sahip olunması ve Türkiye'de kalacağı adres bilgilerinin verilmesi şarttır; ayrıca istenilmesi hâlinde yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak ikamet ettiği ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenmiş adli sicil kaydı belgesi sunulmalıdır.

6458 sayılı Kanun'un 33. maddesi uyarınca, 32. maddede aranan şartlardan birinin veya birkaçının yerine getirilmemesi ya da ortadan kalkması, ikamet izninin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi veya yabancı hakkında geçerli sınır dışı etme ya da Türkiye'ye giriş yasağı kararı bulunması hâllerinde kısa dönem ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir ve süresi bitenlerin izinleri uzatılmaz. İkamet izninin yurt dışında kalış süresi bakımından iptaline ilişkin usul ve esasların ise yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.

Turistik ikamet izni almasına rağmen Türkiye'de çalışmaya başlayan yabancılar turist kapsamında değerlendirilmemekte ve ikamet izinleri reddedilmektedir. Bunun yanı sıra Türk vatandaşlığına geçiş başvurusu bulunan bir yabancının ikamet izninin reddedilmesi ve bu nedenle ülkede yasa dışı kalış durumuna düşmesi, devam eden vatandaşlık talebinin iptal edilmesine yol açabilmektedir.

İdari Yargıda Yürütmenin Durdurulması Şartları ve İtiraz Usulü

2577 sayılı Kanun'un 27. maddesinin 2. fıkrası uyarınca idare mahkemelerince yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için, dava konusu işlemin açıkça hukuka aykırı bulunması ve uygulanması durumunda telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. Mahkeme bu kararı kural olarak davalı idarenin cevabı alındıktan ya da belirlenen savunma süresi geçtikten sonra gerekçeli olarak tesis eder; buna karşın uygulanmakla etkisi tükenecek işlemler bakımından, idarenin savunması alınmaksızın da savunma sonrasında yeniden karara bağlanmak üzere yürütme durdurulabilir. Verilecek kararlarda hukuka aykırılığın ve doğacak zararların neler olduğunun açıkça belirtilmesi zorunlu olup, yalnızca kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine karşı Anayasa Mahkemesine iptal başvurusunda bulunulduğu gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilemez.

Dava dilekçesi ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı anlaşılırsa davalı idarenin savunması alınmaksızın istem reddedilebilir. Yürütmenin durdurulması istemli davalarda tebligat ve savunma süreleri kısaltılabileceği gibi tebliğin memur eliyle yapılmasına karar verilebilir. Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir; idareden ve adli yardımdan faydalanan kimselerden ise teminat alınmaz.

İdare mahkemeleri veya tek hâkim tarafından yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara karşı bölge idare mahkemesine kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir. İtiraz mercileri dosyanın gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır ve itiraz üzerine verilen kararlar kesindir. Yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenip karara bağlanır; kararlar on beş gün içinde yazılıp imzalanır ve aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy