Türkiye'de çalışma izni kısıtlaması bulunmayan yabancıların çalışmaya başlamadan önce çalışma izni almaları yasal zorunluluktur. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında çalışma izni başvuruları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü tarafından değerlendirilir.
Çalışma izni alma zorunluluğunun kanuni istisnaları mevcuttur. Diğer kanunlarda veya Türkiye'nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı uluslararası sözleşmelerde düzenlenen yabancılar, çalışma izni muafiyeti almak şartıyla ayrıca çalışma izni almaksızın Türkiye'de çalışma ve ikamet hakkı elde edebilirler. Bununla birlikte, çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığından ayrılan mavi kart sahipleri de çalışma izni almaksızın Türkiye'de çalışma hakkına sahiptir.
Başvuru Usulü ve İstihdam Kriterleri
Yabancının Türkiye içerisinden çalışma izni başvurusunda bulunabilmesi için kural olarak en az altı ay süreli geçerli bir ikamet iznine sahip olması şarttır. Bununla birlikte, Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen yabancıların ikamet izni bulunmasa dahi Türkiye'de yasal olarak bulunmaları hâlinde yurt içinden başvuru imkânı tanınabilmektedir. İstihdam sürecinde ise bir yabancı çalışan için en az beş Türk çalışan istihdam edilmesi şartı aranmakta olup bu kural bazı sektörlerde esnetilebilmektedir.
Yurt dışından yapılacak başvurularda yabancı bir işverene bağlı olarak çalışacaksa, ilk olarak Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilikleri veya başkonsolosluklarına çalışma vizesi başvurusu yapılması gerekir. Bu başvuruyu takip eden en geç otuz gün içinde işverenin istenen bilgi ve belgeleri sisteme yükleyerek başvuruyu onaylaması şarttır. Yabancının bir işverene bağlı olmaksızın çalışacağı hâllerde ise yabancı gerekli bilgi ve belgeleri bulunduğu bölgedeki dış temsilciliğe sunarak süreci yürütür. Yurt dışı başvurusu neticesinde çalışma izni verilen yabancının, iznin geçerlilik tarihinden itibaren altı ay içinde Türkiye'ye gelmesi zorunludur; bu süre içinde ülkeye gelmeyen yabancının çalışma izni iptal edilir.
Süreli Çalışma İzni ve Uzatma Koşulları
6735 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi uyarınca süreli çalışma izni, başvurunun olumlu değerlendirilmesi hâlinde yabancıya iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla, belirli bir işyerinde veya aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak şartıyla ilk başvuruda en çok bir yıl geçerli olarak verilir. Aynı işverene bağlı olarak yapılacak uzatma başvurusunun olumlu sonuçlanması hâlinde ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatma başvurularında ise en çok üç yıla kadar çalışma izni verilebilir. Buna karşılık farklı bir işveren nezdinde çalışmak üzere yapılan başvurular uzatma olarak değil, yeni başvuru hükümlerine göre değerlendirilir.
6735 sayılı ULUSLARARASI İŞGÜCÜ KANUNU m. 10Kaynağı aç
Süresiz Çalışma İzni Şartları ve Kapsamı
Türkiye'de uzun dönem ikameti bulunan veya asgari sekiz yıl kanuni çalışma iznine sahip yabancılar süresiz çalışma izni talebinde bulunabilir; ancak bu koşulların karşılanması yabancıya mutlak bir hak bahşetmez. İlgili mevzuat hükümlerine uyulması ve yeni işyerinde göreve başlamadan en geç on gün önce Bakanlığa bildirim yapılması kaydıyla süresiz izin, yabancıya bağımsız veya bir ya da birden fazla işverene bağlı çalışma yetkisi tanır. Bu statüdeki yabancılar uzun dönem ikametin tanıdığı haklardan yararlanır; özel kanunlardaki düzenlemeler hariç tutulmak ve sosyal güvenliğe dair kazanılmış haklar saklı kalarak mevzuata tabi olmak koşuluyla Türk vatandaşlarına tanınan hakları kullanabilirler. Bununla birlikte seçme, seçilme ve kamu görevlerine girme hakları bulunmadığı gibi askerlik hizmeti yapma yükümlülükleri de doğmaz.
Bağımsız Çalışma İzni Verilebilecek Haller
6735 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi uyarınca limited şirket ortağı olan müdürler, anonim şirket ortağı olan yönetim kurulu üyeleri ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin yönetici konumundaki komandite ortakları çalışma izni alarak faaliyet gösterebilirler. Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin 29 uncu maddesinde ise anılan yöneticilerin yanı sıra diğer şirketlerin yabancı ortak ve yöneticilerine, belirlenecek profesyonel meslek mensuplarına ve söz konusu Yönetmeliğin 48 inci maddesinin birinci fıkrasında öngörülen süreleri aşan sınırötesi hizmet sunucularına bağımsız çalışma izni verilebileceği düzenlenmiştir. Kanun uyarınca bağımsız çalışma izni, maddedeki süre kısıtlamalarına bağlı olmaksızın süreli olarak tanzim edilir. Bu izne ilişkin değerlendirmede yabancının öğrenim seviyesi, mesleki tecrübesi, bilim ve teknolojiye sunduğu katkı, faaliyetin ülke ekonomisine ve istihdama etkisi, sermaye ortaklık payı ile yetkili Danışma Kurulunun önerileri çerçevesinde Bakanlıkça belirlenecek hususlar esas alınır.
39337 sayılı ULUSLARARASI İŞGÜCÜ KANUNU UYGULAMA YÖNETMELİĞİ m. 29Kaynağı aç
Genel Müdürlükçe belirlenecek profesyonel meslek mensuplarından bağımsız çalışma izni alanlar, bu meslek grubunda belirtilenden başka bir mesleği icra edemez ve mesleğiyle uyumlu olmayan işleri yapamazlar. Bununla birlikte bağımsız çalışma izni verilen yabancılara, ilgili mevzuat hükümlerine uyulması ve sistem üzerinden başvuru yapılması koşuluyla birden fazla işyerinde çalışma hakkı tanınabilir.
İkamet İzni ile İlişki ve Öğrencilerin Çalışma Durumu
Geçerli bir çalışma izni aynı zamanda ikamet izni yerine geçer ve yabancıya ayrıca ikamet izni almaksızın ikamet etme hakkı sağlar. Yabancının ikamet izni çalışma iznine dayanmaktaysa, çalışma izninin sona erdiği tarihte ikamet hakkı da sona erer. Bu durumdaki yabancının, çalışma izninin sona erdiği tarihten itibaren en geç on gün içinde durumuna uygun bir ikamet izni alması gerekir; aksi takdirde ikamet izni ihlali nedeniyle sınır dışı etme kararı verilebilir ve ülkeyi terk etmeyen yabancı hakkında idari gözetim kararı uygulanabilir.
Yabancının ikamet izni çalışma iznine dayanmayıp öğrenci veya aile ikameti gibi başka bir yasal gerekçeye dayanmaktaysa, çalışma izninin sona ermesi bu ikamet izinlerinin geçerliliğini etkilemez. Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarında örgün eğitim alan yabancı öğrencilerin çalışabilmesi çalışma izni alınması koşuluna bağlıdır; ön lisans ve lisans öğrencilerinin öğrenimlerinin ilk yılını tamamlamalarının ardından çalışma iznine başvurabilmesi öngörülmektedir.
Başvurunun Reddi ve İptaline Karşı Başvuru Yolları
Çalışma izni başvurusunun reddi veya verilmiş bulunan iznin iptali kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtirazın reddedilmesi hâlinde ret kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde kararı veren idarenin bulunduğu yerdeki yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılması mümkündür.
Çalışma izni ikamet izni yerine geçer mi?
Geçerli bir çalışma izni ikamet izni yerine geçer; ancak ikameti çalışma iznine dayanan yabancının bu hakkı iznin bitimiyle son bulur ve yabancının en geç on gün içinde durumuna uygun yeni bir ikamet izni alması gerekir.
Süreli çalışma izni uzatma süreleri nasıldır?
Süreli çalışma izni ilk başvuruda en çok bir yıl için verilir; aynı işverene bağlı kalınması kaydıyla ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatmalarda ise en çok üç yıla kadar uzatılabilir.
Bağımsız çalışma izni kimlere verilebilir?
Genel Müdürlükçe belirlenecek profesyonel meslek mensuplarına, Yönetmeliğin 48 inci maddesinin birinci fıkrasında öngörülen süreleri aşacak sınırötesi hizmet sunucularına ve 6102 sayılı Kanun kapsamındaki limited şirket ortak müdürlerine, anonim şirket ortak yönetim kurulu üyelerine, komandite ortak yöneticilere veya diğer şirketlerin ortak ve yöneticilerine bağımsız çalışma izni verilebilir.
Çalışma izni reddedilirse hangi yollara başvurulur?
Çalışma izni başvurusunun reddi veya iptali hâlinde kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir; itirazın reddi hâlinde 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy