Yabancı Tahdit Kodu Kavramı ve Yasal Dayanağı
Yabancı tahdit kodu, Türkiye sınırlarına giriş veya ülkede kalış bakımından yabancılar hakkında kamu düzeni, kamu güvenliği, kamu sağlığı ya da göç politikaları gerekçesiyle idare tarafından tek taraflı uygulanan teknik bir idari kısıtlama işlemidir. Söz konusu idari işlemlerin temel kanuni dayanağını 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu oluşturmaktadır.
Tahdit kodları genel olarak Göç İdaresi Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü veya sınır birimleri tarafından tesis edilmektedir. Anayasa'nın 40. maddesi uyarınca kişilerin kendileriyle ilgili tesis edilen idari işlemlerden haberdar edilmesi anayasal bir güvencedir.
Yurda giriş yasaklarının uygulama alanına ilişkin olarak Danıştay 10. Dairesinin 2016/2309 esas ve 2021/2311 sayılı kararında belirtildiği üzere, 6458 sayılı Kanun'un 9. maddesinin 1. fıkrasında Türkiye dışında bulunma koşuluna değinilmiş olsa dahi, kamu düzeni ve kamu güvenliği açısından sakınca oluşturan yabancılar hakkında ülke içinde bulundukları sırada da kısıtlama hükmü tatbik edilebilmektedir.
Danıştay 10. Daire, E. 2016/2309, K. 2021/2311Kaynağı aç
Uygulamada Karşılaşılan Tahdit Kodu Türleri
İdari uygulamada yabancılar hakkında farklı sebeplerle tahdit kodları konulmaktadır. Yaygın olarak tatbik edilen kayıtlar arasında Ç-114, Ç-115, Ç-116, G-87 ve N-82 kodları bulunmaktadır. Ç serisi kodlar kural olarak vize ihlali, ikamet izni süresinin aşılması veya sınır dışı etme kararlarıyla bağlantılı şekilde tesis edilmektedir. Kamu güvenliği gerekçesiyle uygulanan G-87 tahdit koduna ilişkin olarak davalı idare savunmasında, bu kaydın çatışma bölgelerine geçiş amacıyla Türkiye'yi güzergah olarak kullanan yabancıların ülkeye girişini önleme gayesi taşıdığı ileri sürülmektedir.
Danıştay 10. Daire, E. 2016/16059, K. 2021/3251Kaynağı aç
Uygulamada yer alan diğer kısıtlamalar arasında V serisi kodlar bulunmaktadır. V-69, V-71, V-74 ve V-77 bu kapsamdaki kodlara örnektir. Bunlardan V-69 kodu kamu güvenliği gerekçesiyle tesis edilirken, V-71 kodu terör örgütleriyle iltisak veya irtibat iddialarına dayanılarak konulmaktadır.
Tahdit Koduna Karşı İptal Davası ve Yargısal Denetim
Tahdit kodları tek taraflı idari işlem niteliğinde olduğundan, Anayasa'nın 125. maddesinde yer alan idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu hükmü uyarınca yargısal denetime tabidir. Hukuka aykırı şekilde tesis edilen kodların kaldırılması amacıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında idare mahkemelerinde iptal davası açılır. Bu davalarda görevli mahkeme idare mahkemesi olup, yetkili mahkeme işlemi tesis eden idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.
2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI m. 125Kaynağı aç
İdari yargı yetkisi, Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca idari işlem ve eylemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlı olup yerindelik denetimi şeklinde kullanılamaz; yürütme görevinin kanunlara uygun icrasını engelleyecek veya idarenin takdir yetkisini ortadan kaldıracak biçimde karar verilemez. Aynı madde uyarınca, idari işlemin uygulanması durumunda telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi halinde yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir.
İptal davası açma süresi, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca özel kanunlarında ayrı bir süre belirtilmemişse idare mahkemelerinde altmış gün olup, idari uyuşmazlıklarda bu süre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Tahdit kodlarına ilişkin tasarruflarda ve yargısal incelemelerde Anayasa'nın 41. maddesi ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesinde güvence altına alınan aile hayatının korunması ilkesi de gözetilmek durumundadır.
İspat Yükü ve Somut Delil İlkesi
İdari yargılama usulünde tahdit kodunun hukuka uygun olduğunu ispatlama yükü kural olarak davalı idareye aittir; yabancının masum olduğunu kanıtlama mecburiyeti bulunmamaktadır. Danıştay 10. Dairesinin 2021/1714 esas ve 2023/1215 sayılı kararında vurgulandığı üzere, kamu düzeni veya güvenliği yönünden yabancıların yurda girişinin yasaklanmasında idareye takdir yetkisi tanınmış olsa da bu yetki kullanılırken yasağı gerektiren sebeplerin yeterli ve ciddi bilgilerle ortaya konulması zorunludur.
Danıştay 10. Daire, E. 2021/1714, K. 2023/1215Kaynağı aç
Danıştay 10. Dairesinin 2021/1714 esas ve 2023/1215 sayılı kararında; yabancıya isnat edilen suçlamalara dair somut bilgi ve belge sunulmaması, kamu güvenliği yönünden sakıncanın ortaya konulamaması ve kişi hakkında ceza soruşturması veya kovuşturmasının yer almaması hususları somut olayda birlikte değerlendirilerek işlem hukuka aykırı bulunmuştur. Bununla birlikte millî güvenlik gerekçeli kısıtlamalarda idareden ceza mahkûmiyeti veya gizli nitelikteki tüm bilgi ve belgelerin sunulması gibi yüksek bir ispat standardı beklenemeyeceği, ancak soyut tehlike iddialarının da yeterli sayılmayarak yeterli ve ciddi bilgilerin yargı mercilerine sunulmasının zorunlu olduğu kabul edilmektedir.
İptal Kararının Sonuçları ve Tam Yargı Davası
İptal kararıyla birlikte tahdit kodu hukuken ortadan kalkar ve yabancı Türkiye'ye giriş ile ikamet hakkını yeniden kazanır. İptal kararları idare bakımından bağlayıcı olup idarenin yeni ve somut gerekçeler olmaksızın aynı gerekçeyle yeniden işlem tesis etmesi mümkün değildir.
Hukuka aykırı tahdit kodu tesisi sebebiyle yabancının uğradığı iş kaybı, aile birliğinden uzak kalma ve manevi yıpranmalar tazminat talebine konu edilebilir. Söz konusu zararların telafisi için iptal davasının ardından idari yargıda tam yargı davası açılması mümkündür.
Tahdit koduna karşı dava açma süresi ne kadardır?
2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca idare mahkemelerinde dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı bir süre gösterilmemişse altmış gün olup bu süre idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren hesaplanır.
Tahdit kodu işleminde idarenin takdir yetkisi sınırsız mıdır?
İdareye kamu düzeni ve güvenliği gerekçesiyle takdir yetkisi tanınmış olmakla birlikte bu yetki sınırsız değildir; kısıtlama sebebinin yeterli, somut ve ciddi bilgi ve belgelerle ortaya konulması zorunludur.
Tahdit kodu davasında ispat yükü kime aittir?
İdari yargılama usulünde tahdit kodunun hukuka uygun olduğunu ispat yükü kural olarak davalı idareye ait olup yabancının masumiyetini kanıtlama yükümlülüğü bulunmamaktadır; ancak millî güvenlik gerekçeli işlemlerde ceza mahkûmiyeti aranmasa dahi idarenin somut ve ciddi veriler sunması zorunludur.
Tahdit kodu sebebiyle uğranılan zararlar talep edilebilir mi?
Hukuka aykırı tahdit kodu sebebiyle meydana gelen iş kaybı veya manevi zararlar gibi kayıplar için iptal davasının ardından tam yargı davası açılarak tazminat talep edilebilir.
Tahdit koduna karşı yürütmenin durdurulması istenebilir mi?
Anayasa'nın 125. maddesi gereğince, dava konusu işlemin icrası halinde telafisi imkansız veya güç zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı bulunması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda mahkeme gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

