Yabancı tahdit kodu, yabancıların Türkiye'ye giriş ve çıkışları hususunda kontrol mekanizması oluşturan, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı gibi sebeplerle tesis edilen idari koddur. Bu kodlar ile yabancılar hakkında ülkeye giriş yasağı ve ön izin şartı getirilebilmekte; vize iptali, ikamet veya çalışma izninin iptali ile yabancıların sınır dışı edilmesi gibi sonuçlar doğabilmektedir. Yabancılar hakkında konulan tahdit kodları idareye başvuru ve iptal davası yoluyla kaldırılabileceği gibi meşruhatlı vize yolu ile de ülkeye giriş sağlanabilmektedir.
Türkiye'ye Giriş Yasaklarının Kanuni Çerçevesi
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 9. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından Türkiye'ye girmesinde sakınca görülen yabancıların ülkeye girişi, gerektiğinde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alınarak Genel Müdürlükçe yasaklanabilmektedir. Aynı maddenin 2. fıkrası gereğince Türkiye'den sınır dışı edilen yabancıların ülkeye girişi Genel Müdürlük veya valilikler tarafından yasaklanır. Kanunun 9. maddesinin 3. fıkrasına göre giriş yasağının süresi kural olarak en fazla beş yıldır; ancak kamu düzeni veya kamu güvenliği yönünden ciddi tehdit bulunması halinde bu süre Genel Müdürlükçe en fazla on yıl daha artırılabilir.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 9Kaynağı aç
6458 sayılı Kanun'un 9. maddesinin 4. ve 5. fıkralarında giriş yasağının uygulanmayabileceği istisnai haller öngörülmüştür. Vize veya ikamet izni süresi sona eren ve durumları yetkili makamlarca tespit edilmeden önce ülkeden çıkmak üzere valiliklere başvuruda bulunan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınsa dahi, idari para cezalarının ödenmesi ve belirlenen ihlal sürelerinin aşılmaması kaydıyla Türkiye'ye giriş yasağı konulmayabilir. Benzer şekilde, 56. madde uyarınca Türkiye'yi terke davet edilen yabancılardan verilen süre içinde ülkeyi terk edenler hakkında da giriş yasağı tesis edilmeyebilir.
Kanunun 9. maddesinin 6. ve 7. fıkraları doğrultusunda, Genel Müdürlük giriş yasağını bütünüyle kaldırabileceği gibi bu yasak saklı kalmak koşuluyla yabancının belirli bir süre için Türkiye'ye girişine izin verebilmektedir. Diğer yandan yabancıların ülkeye kabulü; kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı gerekçesiyle Genel Müdürlükçe, ödenmemiş idari para cezaları ve kamu alacakları nedeniyle ise valiliklerce ön izin şartına bağlanabilir. Bu kuralların tatbikine dair usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.
İhlal Türlerine Göre Düzenlenen Tahdit Kodları ve Süreleri
İkamet izni, çalışma izni, vize veya vize muafiyeti süresini 3 ay dahil olmak üzere 6 aya kadar (6 ay hariç) ihlal eden yabancılara Ç-102 tahdit kodu tesis edilir. Bu kod kapsamında yabancıya 6 ay süreyle Türkiye'ye giriş yasağı, sınır dışı etme kararı ve idari para cezası tatbik edilir. Söz konusu 3 ila 6 aylık süre aralığında ihlali bulunup uygulanan idari para cezasını rızaen ödeyen yabancılara ise Ç-167 kodu konularak giriş yasağı süresi 1 ay olarak uygulanır.
Türkiye'ye yasa dışı yollarla giriş veya çıkış yaptığı tespit edilen ya da bu fiillere dair şüphe barındıran yabancılar hakkında Ç-113 tahdit kodu düzenlenir ve yabancının ülkeye girişi 2 yıl süreyle yasaklanır. Yabancının ülkeye girişinin ihtiyaten veya tedbir mahiyetinde sınırlandırılması gereken hallerde Ç-152 tahdit kodu tesis edilerek 1 yıllık giriş engeli getirilir. Kamu güvenliği kapsamında Risk Analiz Birimleri değerlendirmesiyle hudut personeli marifetiyle konulan Ç-149 tahdit kodunda ise ülkeye giriş yasağı süresi 5 yıldır.
Kamu sağlığı bakımından tehlike oluşturan bulaşıcı hastalığı bulunduğu doktor raporuyla belgelenen yabancılara Ç-118 tahdit kodu tesis edilir; yabancı sınır dışı edilerek 5 yıl süreyle ülkeye girişi yasaklanır. Göçmen kaçakçılığı veya insan ticareti suçlarından mahkûm olan yabancılar hakkında Ç-151 tahdit kodu uygulanarak 5 yıl süreyle Türkiye'ye giriş engellenir. Kendisine tanınan 15 ila 30 günlük terke davet süresi içinde Türkiye'den rızasıyla çıkış yapmayan yabancılara ise Ç-137 tahdit kodu verilir ve 5 yıl süreli giriş yasağı uygulanır.
Güvenlik, Kaçakçılık ve Adres Bildirim İhlallerine Dayalı Kodlar
Kaçakçılık suçunu işlediği iddiasıyla aranan yabancıların Türkiye'ye girişini önlemek veya yurt içindelerse çıkışlarını engellemek üzere K tahdit kodları tesis edilir. Uluslararası düzeyde suçlu olan veya suç şüphesi taşıyan ve hakkında Interpol marifetiyle yeşil bülten düzenlenmiş bulunan yabancılara ise Y tahdit kodları tatbik edilir.
Sınır dışı kararına binaen idari gözetim altında tutulduğu sırada, geri gönderme merkezindeyken veya sınır dışı kararının yerine getirilmesi esnasında kaçan yabancılara tatbik edilen idari para cezası yaptırımına uyulmaması durumunda ilgililer hakkında N-168 tahdit kodu tesis edilir.
İkamet izni başvurusu yapan yabancıların, başvuru tarihinden itibaren en fazla 20 gün içinde yetkili mercilere adres bildiriminde bulunması şarttır. Kolluk birimlerince gerçekleştirilen kontrollerde beyan ettiği adreste bulunmadığı tespit edilen yabancılara V-71 tahdit kodu konulur; bu halde ilgilinin ikamet izni başvurusu reddedilir ve hakkında ülkeye giriş yasağı tesis edilir.
İnsani Nedenler ve Sınır Dışı Davalarına Özgü Tahdit Kodları
Türkiye'den sınır dışı edilmesi durumunda menşe ülkesinde veya gönderileceği yerde ölüm cezası, işkence ya da insanlık dışı muamele tehlikesi bulunan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı verilmez. 6458 sayılı Kanun'un 57/A maddesi uyarınca bu yabancılara insani ikamet izni sağlanarak serbest bırakılır ve haklarında V-144 tahdit kodu tesis edilir.
Sınır dışı etme kararına karşı iptal davası açan yabancı hakkında V-154 tahdit kodu tesis edilir; davanın açılmasıyla sınır dışı işlemleri durur ve yabancı iptal davası sonuçlanıncaya dek sınır dışı edilemez. Sınır dışı kararının iptali davasında bu yönde bir talep bulunmadıkça deport kararının kalkması tahdit kodunu kendiliğinden kaldırmaz; tahdit kodunun kaldırılmasının mahkemeden ayrıca talep edilmesi gerekir.
Tahdit Kodunun Kaldırılmasında İdari Başvuru ve Yargı Yolu
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan dava açma süresi içinde talep edilebilir; uygulamada tahdit kodunun kaldırılması için kodun tesis edilmesini izleyen günden itibaren altmış gün içinde gerekçeli dilekçeyle Göç İdaresi Başkanlığına başvuru usulü de işletilmektedir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur. İdarenin otuz gün içinde cevap vermemesi halinde istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması durumunda dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 11Kaynağı aç
Tahdit kodunun iptali amacıyla açılan davalarda görevli ve yetkili mahkeme Ankara idare mahkemeleridir. Buna karşılık valilik tarafından tesis edilen sınır dışı etme kararının iptali istemiyle açılacak davalarda yetkili mahkeme, işlemi tesis eden valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.
2577 sayılı Kanun'un 27. maddesinin 1. fıkrası uyarınca idare mahkemelerinde dava açılması, dava konusu edilen idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulabilmesi için idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi aranır; bu şartların bulunması halinde mahkemeler, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir ve bu hususun mahkemeden talep edilmesi gerekir. Yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara karşı tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir; itiraz mercileri dosyanın gelişinden itibaren yedi gün içinde kesin karar verir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 27Kaynağı aç
Hakkında Türkiye'ye giriş yasağı veya tahdit kodu bulunan yabancıların ülkeye girişi meşruhatlı vize temin edilmesi yoluyla da mümkün olabilmektedir. Bununla birlikte meşruhatlı vize her durumda verilmemekte olup özellikle milli güvenlik ve kamu düzeni açısından sakınca oluşturan yabancılara meşruhatlı vize imkânı sağlanmaz.
Tahdit kodunun kaldırılması davasında hangi idare mahkemesi yetkilidir?
Tahdit kodunun kaldırılması istemiyle açılacak iptal davalarında Ankara idare mahkemeleri görevli ve yetkilidir; buna karşılık valilik tarafından tesis edilen sınır dışı etme kararlarına karşı açılacak iptal davalarında işlemi tesis eden valiliğin bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir.
Tahdit kodu için dava açıldığında giriş yasağı kendiliğinden durur mu?
Tahdit kodunun kaldırılması talebiyle iptal davası açılması yürütmeyi kendiliğinden durdurmaz; işlemin yürütülmesinin durdurulabilmesi için telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ile idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi ve mahkemeden bu yönde talepte bulunulması gerekir.
Sınır dışı etme davası açıldığında tahdit kodu kendiliğinden kalkar mı?
Sınır dışı etme kararının iptali davasının açılmasıyla sınır dışı işlemleri durur; ancak deport kararının kalkması tahdit kodunu kendiliğinden kaldırmaz. Tahdit kodunun kaldırılmasının mahkemeden ayrıca talep edilmesi gerekir.
Tahdit kodu bulunan yabancı meşruhatlı vize alarak Türkiye'ye gelebilir mi?
Giriş yasağı veya tahdit kodu bulunan yabancılar meşruhatlı vize alarak ülkeye giriş yapabilir; ancak milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından sakınca görülen kişilere meşruhatlı vize verilmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy