Eğitim ve sağlık tedbirinden yararlanma; kaçak olma, uluslararası koruma başvurusunun reddedilmiş olması, ikamet izninin bulunmaması veya insani ikamet başvurusunun reddedilmiş olması bakımından bu statülere bağlı tutulmamıştır. Kimliği olmayan mülteci ve sığınmacı çocuklar, devlet tarafından sağlanan sağlık sigortasından yararlanamamaktadır. Göç müdürlüklerinin kimlik vermemesi ve okulların kimlik olmadığına dayanarak kayıt yapmaması da bu alanda karşılaşılan durumlardandır.
5395 Sayılı Çocuk Koruma Kanunu Kapsamındaki Tedbirler
Tedbir talebi ve mahkeme kararı süreci 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında yürütülür. Bu kanunun 5. maddesi, koruyucu ve destekleyici tedbirleri; danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma konularında alınacak önlemler olarak düzenler. Söz konusu tedbirler, çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını sağlamaya yöneliktir.
5395 sayılı ÇOCUK KORUMA KANUNU m. 5Kaynağı aç
Kanunun 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca eğitim tedbiri; çocuğun bir eğitim kurumuna gündüzlü veya yatılı olarak devamını, iş ve meslek edinmesi amacıyla bir meslek veya sanat edinme kursuna gitmesini ya da meslek sahibi bir ustanın yanına yahut kamuya veya özel sektöre ait işyerlerine yerleştirilmesini kapsar. (d) bendi uyarınca sağlık tedbiri ise çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması ve tedavisi için gerekli geçici veya sürekli tıbbi bakım ve rehabilitasyonu ile bağımlılık yapan madde kullananların tedavisini kapsar. Bu hükümler, yabancı çocuklar ile vatandaş çocuklar arasında bir ayrım yapmamaktadır.
Kanunun 5. maddesinin üçüncü fıkrasına göre çocuğun tehlike altında olmadığının tespit edilmesi ya da veli, vasi veya bakım ve gözetimden sorumlu kişinin desteklenmesi suretiyle tehlikenin giderilebileceğinin anlaşılması hâlinde çocuk bu kişilere teslim edilir; bu uygulamada birinci fıkrada sayılan tedbirlerden birine de karar verilebilir. Ek tedbir kararının 'verilebilir' şeklinde düzenlenmesi, bu kararın zorunlu olduğu anlamına gelmez.
Eğitime Erişim ve Okul Kaydı
Mülteci ve sığınmacı çocuklar bakımından devlet okullarında ücretsiz eğitim imkânı bulunabilir. Mahkeme kararının ardından Millî Eğitim Müdürlüğüne başvurulması, çocuğun bir okulda öğrenim görmesinin sağlanabilmesiyle bağlantılıdır.
Kimlik verilmemesi ve kimlik bulunmadığı gerekçesiyle okul kaydının yapılmaması, eğitime erişimde karşılaşılan bir durumdur. Mülteci ve sığınmacı çocuklar devlet okullarında ücretsiz eğitim alabilir.
Sağlık Hizmetine Erişim ve Sigorta Engeli
Mahkeme kararının hastanede sunulması, çocuğun sağlık hizmetlerinden yararlanmasını mümkün kılabilir. Bu hâlde çocuk kayda alınabilir ve ücret ödemeden hastanedeki sağlık hizmetinden yararlanabilir.
Kimliği olmayan mülteci ve sığınmacı çocuklar, devlet tarafından sağlanan sağlık sigortasından yararlanamamaktadır. Mahkeme kararının hastanede sunulması, sağlık hizmetinden yararlanmayı mümkün kılabilir; çocuk kayda alınabilir ve ücret ödemeden hizmetten yararlanabilir.
Sık Sorulan Sorular
İkamet izni olmayan yabancı çocuk eğitim ve sağlık tedbirinden yararlanabilir mi?
İkamet izninin bulunmaması, kaçak olma, uluslararası koruma başvurusunun reddedilmesi ve insani ikamet başvurusunun reddedilmesi, eğitim ve sağlık tedbirinden yararlanmanın bu statülere bağlı tutulmadığı hâller arasındadır.
Okul kaydı için hangi yol izlenir?
Mahkeme kararının ardından Millî Eğitim Müdürlüğüne başvuru, çocuğun bir okulda öğrenim görmesinin sağlanabilmesiyle bağlantılıdır. Okullar, kimlik olmadığına dayanarak kayıt yapmamaktadır.
Kimliği olmayan çocuk sağlık sigortasından yararlanabilir mi?
Kimliği olmayan mülteci ve sığınmacı çocuklar, devlet tarafından sağlanan sağlık sigortasından yararlanamaz. Hastanede mahkeme kararının sunulması, çocuğun kayda alınarak ücret ödemeden sağlık hizmetinden yararlanabilmesini mümkün kılabilir.
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu hangi tedbirleri düzenler?
Kanunun 5. maddesi; danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma konularında koruyucu ve destekleyici tedbirleri düzenler. Eğitim tedbiri çocuğun bir eğitim kurumuna devamını veya mesleki bir kursa ya da işyerine yerleştirilmesini; sağlık tedbiri ise gerekli tıbbi bakım, rehabilitasyon ve bağımlılık tedavisini kapsar. Madde, vatandaş ile yabancı çocuk arasında bir ayrım yapmamaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy