Yabancı Çalışma İzni Nedir ve Şartları Nelerdir?

Yabancı Çalışma İzni Kavramı ve Hukuki Niteliği

Yabancı çalışma izni, yabancı uyruklu bir kişinin Türkiye'de belirli bir işveren nezdinde ve belirlenen koşullar dairesinde yasal olarak çalışmasına olanak sağlayan resmi idari izin belgesidir. İzin, yabancı çalışanın mesleki yeterliliği ile işverenin istihdam talebi yetkili makamlarca birlikte değerlendirilerek verilir ve iş ilişkisinin hukuka uygun şekilde kurulmasını temin eder.

Türkiye'de ikamet izni ile çalışma izni birbirinden farklı hukuki nitelik taşır. Oturma izni yabancıya yalnızca Türkiye sınırları içerisinde ikamet etme hakkı sağlar; tek başına çalışma hakkı tanımaz. Bir yabancının istihdam edilebilmesi için mevzuata uygun biçimde ayrıca çalışma izni alınması zorunludur.

Çalışma İzni Başvuru Şartları ve İstihdam Kriterleri

Yabancı çalışan istihdam etmek isteyen işyerlerinin belirli istihdam ve mali yeterlilik ölçütlerini sağlaması beklenir. Genel kural olarak, çalışma izni talep edilen her bir yabancı çalışan için işyerinde en az 5 Türk vatandaşı istihdam edilmesi şartı aranır. Bununla birlikte, başvuruda bulunan işletmenin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL olması gerekmektedir.

İşletmenin ödenmiş sermaye koşulunu karşılayamadığı hallerde idari değerlendirme kapsamında alternatif mali ölçütler gündeme gelebilir. Son bir yıl içerisinde en az 150.000 ABD Doları tutarında ihracat gerçekleştirilmiş olması veya yıllık cironun 8.000.000 TL'nin üzerinde bulunması alternatif başvuru kriteri olarak değerlendirilebilmektedir.

İstihdam edilecek yabancı personele ödenecek ücret düzeyinin yürütülecek işin niteliğiyle uyumlu olması ve yürürlükteki yasal asgari ücretin üzerinde belirlenmesi zorunludur.

Türk Ticaret Kanununa göre kurulan limited şirketlerin ortak müdürü, anonim şirketlerin ortak yönetim kurulu üyesi ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin yönetici komandite ortağı olan yabancılar çalışma izni alarak çalışabilmektedir. Şirket ortağı yabancılar adına yapılacak başvurularda yabancı ortağın sermaye payının en az yüzde 20 olması ve bu payın değerinin en az 500.000 TL tutarında bulunması şartı aranır.

6735 sayılı ULUSLARARASI İŞGÜCÜ KANUNU m. 10Kaynağı aç

MADDE 10- (1) Başvurunun olumlu değerlendirilmesi
hâlinde yabancıya, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla, gerçek
veya tüzel kişiye ya da kamu kurum veya kuruluşuna ait belirli bir işyerinde veya
bunların aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak şartıyla ilk başvuruda
en çok bir yıl geçerli çalışma izni verilir.
(2) Bu Kanunun 7 nci maddesine
göre yapılacak uzatma başvurusunun olumlu değerlendirilmesi hâlinde yabancıya aynı
işverene bağlı olarak ilk uzatma başvurusunda en çok iki yıl, sonraki uzatma başvurularında
ise en çok üç yıla kadar çalışma izni verilir. Ancak, farklı bir işveren yanında
çalışmak üzere yapılan başvurular bu maddenin birinci fıkrası kapsamında değerlendirilir.
(3) Türkiye’de uzun dönem
ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan yabancılar süresiz çalışma
iznine başvurabilir. Ancak, yabancının başvuru şartlarını taşıması yabancıya mutlak
hak sağlamaz.
(4) Süresiz çalışma izni olan
yabancı, uzun dönem ikamet izninin sağladığı tüm haklardan yararlanır. Süresiz çalışma
izni olan yabancı, özel kanunlardaki düzenlemeler hariç, sosyal güvenliğe ilişkin
kazanılmış hakları saklı kalmak ve bu hakların kullanımında ilgili mevzuat hükümlerine
tabi olmak şartıyla, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Süresiz çalışma
izni olan yabancının seçme, seçilme ve kamu görevlerine girme hakkı ile askerlik
hizmeti yapma yükümlülüğü yoktur.
(5) 13/1/2011 tarihli ve 6102
sayılı Türk Ticaret Kanununa göre kurulmuş olan;
a) Limited şirketlerin şirket
ortağı olan müdürü,
b) Anonim şirketlerin şirket
ortağı olan yönetim kurulu üyesi,
c) Sermayesi paylara bölünmüş
komandit şirketlerin yönetici olan komandite ortağı,
olan yabancılar çalışma izni
alarak çalışabilirler.
(6) Profesyonel meslek mensubu
yabancılara, diğer kanunlarda belirtilen özel şartların sağlanması kaydıyla bağımsız
çalışma izni verilebilir.
(7) Bağımsız çalışma izninin
uluslararası işgücü politikası doğrultusunda değerlendirilmesinde, yabancının; eğitim
düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye’deki faaliyetinin
veya yatırımının ülke ekonomisine ve istihdama etkisi, yabancı şirket ortağı ise
sermaye payı ile Uluslararası İşgücü Politikası Danışma Kurulu önerileri doğrultusunda
Bakanlıkça belirlenecek diğer hususlar dikkate alınır.
(8) Bağımsız çalışma izni,
bu maddede yer alan süre sınırlamalarına tabi olmaksızın süreli olarak düzenlenir.
Turkuaz Kart

İstihdam kuralı her sektör bakımından mutlak uygulanmamakta, faaliyet alanına göre esneklikler tanınabilmektedir. Özellikle eğlence, turizm ve seyahat acentaları gibi alanlarda bünyesinde 10 Türk vatandaşı çalışan işletmelerde her yabancı için ayrıca 5 Türk vatandaşı istihdam etme koşulu aranmayabilmektedir.

Yabancı Çalışma İzni Türleri ve Kanuni Süreler

Yabancı çalışma izinleri süreli, süresiz, bağımsız ve istisnai çalışma izni olmak üzere sınıflandırılır. Süreli izin belirli bir işveren ve dönem için verilirken, süresiz izin daha güçlü yerleşiklik ve çalışma geçmişine, bağımsız izin ise yabancının kendi adına çalışmasına dayanır.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m. 10/1 uyarınca, değerlendirmenin olumlu sonuçlanması halinde yabancı çalışana, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak şartıyla belirli bir işyerinde veya aynı işkolundaki işyerlerinde çalışmak üzere ilk başvuruda en çok bir yıl geçerli çalışma izni düzenlenir. Aynı işverene bağlı ilk uzatma müracaatında en çok iki yıl, sonraki uzatmalarda ise en çok üç yıla kadar çalışma izni verilebilir; farklı bir işveren nezdinde çalışmak için yapılan başvurular ise ilk başvuru esaslarına göre karara bağlanır.

6735 sayılı Kanun m. 10/3 hükmü gereğince, Türkiye'de uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni bulunan yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir; ancak başvuru şartlarının taşınması mutlak hak sağlamaz. Süresiz çalışma iznine sahip yabancı, uzun dönem ikamet izninin tüm haklarından ve Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır; ancak seçme, seçilme, kamu görevlerine girme hakkı ile askerlik hizmeti yapma yükümlülüğü bulunmamaktadır.

Profesyonel meslek mensubu yabancılara, ilgili mevzuattaki özel şartları sağlamaları kaydıyla bağımsız çalışma izni verilebilir. Değerlendirmede yabancının eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, faaliyetinin veya yatırımının ülke ekonomisine ve istihdama etkisi ile sermaye payı dikkate alınır. Bağımsız çalışma izni kanundaki süre sınırlamalarına bağlı olmaksızın süreli olarak tanzim edilir.

İstisnai çalışma izni; genel başvuru koşulları aranmaksızın veya farklı değerlendirme standartları uygulanarak belirli kişisel, mesleki ya da kamusal yarar gerekçeleri bulunan yabancılara tanınan özel nitelikli bir izin türüdür.

Başvuru Usulü ve İznin Yenilenmesi

Çalışma izni müracaatları elektronik sistem üzerinden işveren tarafından yürütülür. Başvuru türü yabancının yasal kalış statüsüne göre tespit edilir: Türkiye'de geçerli ikamet statüsü bulunanlar için yurt içi başvuru, geçerli ikameti bulunmayanlar için ise dış temsilcilikler ve konsolosluklar bağlantılı yurt dışı başvuru prosedürü tatbik edilir.

Süreli çalışma izinlerinde yabancının kesintisiz çalışabilmesi adına yenileme müracaatının mevcut izin süresi dolmadan önce yapılması şarttır. Başvuru sırasında çalışma ilişkisinin sürmesi ve izin şartlarının mevcudiyetini koruması gerekir; süresinde yenilenmeyen izinler geçerliliğini yitirerek çalışma hakkının kesintiye uğramasına sebebiyet verir.

Başvurunun Reddi ve İtiraz Yolu

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m. 21/1 uyarınca, çalışma izni veya muafiyeti başvurusunun reddi ile düzenlenen belgelerin iptali kararları Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Bakanlığın bu kapsamda verdiği kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir; itirazın reddedilmesi halinde idari yargı yoluna başvurulabilir.

6735 sayılı ULUSLARARASI İŞGÜCÜ KANUNU m. 21Kaynağı aç

MADDE 21- (1) Çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti
başvurusunun reddi ve düzenlenen belgelerin iptali kararları, yabancı çalıştıran
işverene veya bağımsız çalışma izni, süresiz çalışma izni ya da Turkuaz Kart sahibi
yabancıya 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ
edilir.
(2) Bakanlığın bu Kanun kapsamında
verdiği kararlara karşı ilgililer tarafından tebliğ tarihinden itibaren otuz gün
içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtirazın reddedilmesi hâlinde idari yargı yoluna
başvurulabilir.
Bildirim ve sosyal güvenlik
yükümlülüğü

Başvurusu reddedilen ilgililer, dosyanın niteliğine göre itiraz yoluna başvurabileceği gibi eksiklikleri giderip başvuru verilerini güncelleyerek yeniden başvuru da yapabilirler.

İzinsiz Çalışmanın Hukuki Yaptırımları ve Denetim

Yabancıların ve işverenlerin yükümlülükleri Bakanlık iş müfettişleri ile Sosyal Güvenlik Kurumu müfettiş ve denetmenlerince denetlenir; kanunda öngörülen idari yaptırımlar Çalışma ve İş Kurumu il müdürünce uygulanır.

6735 sayılı ULUSLARARASI İŞGÜCÜ KANUNU m. 23Kaynağı aç

MADDE 23- (1) Bu Kanun kapsamındaki yabancıların
ve işverenlerin bu Kanundan doğan yükümlülüklerini yerine getirip getirmedikleri
Bakanlık iş müfettişleri ile Sosyal Güvenlik Kurumu müfettişleri ve sosyal güvenlik
denetmenleri tarafından denetlenir. Bu Kanun gereğince yapılacak teftiş, denetim
ve soruşturmalar, uygulamakla yükümlü olunan mevzuatın teftiş, denetim ve soruşturma
hükümlerine göre yapılır ve bu hükümlere göre ilgili yaptırımlar uygulanır.
(2) Kamu idarelerinin denetim
elemanları ile kolluk kuvvetlerinin, kendi mevzuatları gereğince işyerlerinde yapacakları
her türlü denetim, inceleme ve kontrol sırasında yabancı çalıştıran işverenler ile
yabancıların bu Kanundan doğan yükümlülüklerini yerine getirmediklerini tespit etmeleri
hâlinde, durum Bakanlığa bildirilir.
(3) Birinci fıkraya göre yapılan
denetimler ve ikinci fıkraya göre yapılan bildirimler üzerine, gönderilen tutanaklara
ve denetim raporlarına göre, bu Kanunda yer alan idari yaptırımlar Çalışma ve İş
Kurumu il müdürünce uygulanır.
(4) Bu Kanuna göre verilen
idari para cezaları, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.
(5) Bu Kanuna göre;
a) Bildirim yükümlülüğünü
yerine getirmeksizin,
1) Bağımsız veya süresiz çalışma
izni ile çalışan yabancıya dört yüz Türk lirası,
2) Yabancı çalıştıran işverene
her bir yabancı için dört yüz Türk lirası,
b) Çalışma izni olmaksızın,
1) Bir işverene bağlı olarak
çalışan yabancıya iki bin dört yüz Türk lirası,
2) Bağımsız çalışan yabancıya
dört bin sekiz yüz Türk lirası,
3) Yabancı çalıştıran işverene
veya işveren vekiline her bir yabancı için altı bin Türk lirası,
tutarında idari para cezası
verilir.
(6) Beşinci fıkrada sayılan
fiillerin tekrarı hâlinde idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır.
(7) Bu Kanuna göre verilen
idari para cezaları genel bütçeye gelir kaydedilir.
(8) Çalışma izni bulunmadan
çalıştığı tespit edilen yabancılar sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına
bildirilir.
(9) İşveren veya işveren vekili,
çalışma izni bulunmayan yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini,
ülkelerine dönmeleri için gerekli masrafları ve gerektiğinde sağlık harcamalarını
karşılamak zorundadır. Bu gider, masraf ve harcamaların Göç İdaresi Genel Müdürlüğü
bütçesinden karşılanması hâlinde, bu madde gereğince ödenen tutarlar, 21/7/1953
tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca işveren
veya işveren vekilinden tahsil edilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve
esaslar İçişleri Bakanlığı ve Bakanlıkça müştereken belirlenir.
ALTINCI BÖLÜM
Çeşitli Hükümler
Çalışma izni ve çalışma
izni muafiyetinin düzenlenmesi ve şekli

Çalışma izni bulunmaksızın yabancı çalıştırılması halinde hem işveren hem de çalışan aleyhine idari para cezası tatbik edilir ve kurulan yetkisiz çalışma ilişkisi sona erdirilir. 6735 sayılı Kanun m. 23/4 gereğince verilen idari para cezalarının tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi zorunludur.

6735 sayılı Kanun m. 23/8 uyarınca çalışma izni bulunmaksızın çalıştığı belirlenen yabancılar sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir. Kanunun 23/9 maddesi kapsamında işveren veya işveren vekili, izinsiz çalışan yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine dönüş masraflarını ve gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamakla yükümlüdür.

Oturma izni bulunan yabancı Türkiye'de doğrudan çalışabilir mi?

Oturma izni yabancıya tek başına çalışma hakkı tanımaz; Türkiye'de yasal olarak çalışabilmek için yetkili makamlardan ayrıca çalışma izni alınması şarttır.

İlk başvuruda çalışma izni en fazla ne kadar süre için verilir?

6735 sayılı Kanun uyarınca ilk başvuruda, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla belirli bir işyerinde çalışmak üzere en çok bir yıl geçerli çalışma izni düzenlenir.

Süresiz çalışma iznine kimler başvurabilir?

Türkiye'de uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni bulunan yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir, ancak şartların sağlanması mutlak bir hak doğurmaz.

Çalışma izni başvurusunun reddine karşı itiraz süresi ne kadardır?

Çalışma izni başvurusunun reddi kararına karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir; itirazın reddi halinde idari yargı yolu açıktır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Çalışma izni Yabancılar hukuku