Yabancı Çalışma İzni Türleri ve Turkuaz Kart Şartları |

Yabancı İstihdamında Temel Hukuki Dayanak

Türkiye'de yabancıların işgücü piyasasına katılımı ve istihdam edilmeleri 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında düzenlenmektedir. Yabancı personelin yasal olarak çalışabilmesi, kanunda öngörülen izin türlerinden birinin usulüne uygun şekilde temin edilmesine bağlıdır.

Süreli Çalışma İzni ve İşveren Şartları

Süreli çalışma izni, ilk müracaatta hizmet veya iş akdinin vadesini geçmeyecek biçimde, kamuya yahut özel sektöre ait tayin edilmiş bir işyerinde ya da aynı sektör kolundaki işyerlerinde görev yapmak üzere en fazla bir seneliğine tahsis edilir. Başvurularda işverenin bünyesinde beş Türk vatandaşı istihdam etme yükümlülüğü aranmaktadır.

6735 sayılı ULUSLARARASI İŞGÜCÜ KANUNU m. 10Kaynağı aç

MADDE 10- (1) Başvurunun olumlu değerlendirilmesi
hâlinde yabancıya, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla, gerçek
veya tüzel kişiye ya da kamu kurum veya kuruluşuna ait belirli bir işyerinde veya
bunların aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak şartıyla ilk başvuruda
en çok bir yıl geçerli çalışma izni verilir.
(2) Bu Kanunun 7 nci maddesine
göre yapılacak uzatma başvurusunun olumlu değerlendirilmesi hâlinde yabancıya aynı
işverene bağlı olarak ilk uzatma başvurusunda en çok iki yıl, sonraki uzatma başvurularında
ise en çok üç yıla kadar çalışma izni verilir. Ancak, farklı bir işveren yanında
çalışmak üzere yapılan başvurular bu maddenin birinci fıkrası kapsamında değerlendirilir.
(3) Türkiye’de uzun dönem
ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan yabancılar süresiz çalışma
iznine başvurabilir. Ancak, yabancının başvuru şartlarını taşıması yabancıya mutlak
hak sağlamaz.
(4) Süresiz çalışma izni olan
yabancı, uzun dönem ikamet izninin sağladığı tüm haklardan yararlanır. Süresiz çalışma
izni olan yabancı, özel kanunlardaki düzenlemeler hariç, sosyal güvenliğe ilişkin
kazanılmış hakları saklı kalmak ve bu hakların kullanımında ilgili mevzuat hükümlerine
tabi olmak şartıyla, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Süresiz çalışma
izni olan yabancının seçme, seçilme ve kamu görevlerine girme hakkı ile askerlik
hizmeti yapma yükümlülüğü yoktur.
(5) 13/1/2011 tarihli ve 6102
sayılı Türk Ticaret Kanununa göre kurulmuş olan;
a) Limited şirketlerin şirket
ortağı olan müdürü,
b) Anonim şirketlerin şirket
ortağı olan yönetim kurulu üyesi,
c) Sermayesi paylara bölünmüş
komandit şirketlerin yönetici olan komandite ortağı,
olan yabancılar çalışma izni
alarak çalışabilirler.
(6) Profesyonel meslek mensubu
yabancılara, diğer kanunlarda belirtilen özel şartların sağlanması kaydıyla bağımsız
çalışma izni verilebilir.
(7) Bağımsız çalışma izninin
uluslararası işgücü politikası doğrultusunda değerlendirilmesinde, yabancının; eğitim
düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye’deki faaliyetinin
veya yatırımının ülke ekonomisine ve istihdama etkisi, yabancı şirket ortağı ise
sermaye payı ile Uluslararası İşgücü Politikası Danışma Kurulu önerileri doğrultusunda
Bakanlıkça belirlenecek diğer hususlar dikkate alınır.
(8) Bağımsız çalışma izni,
bu maddede yer alan süre sınırlamalarına tabi olmaksızın süreli olarak düzenlenir.
Turkuaz Kart

Çalışma izninin uzatılması talebi olumlu görüldüğünde, yabancı çalışana mevcut işvereni nezdinde kalması koşuluyla birinci uzatmada azami iki yıl, müteakip taleplerde ise üç yıla kadar ruhsat tanınır. Farklı bir işveren yanında çalışmak üzere yapılan müracaatlar ise ilk başvuru hükümleri kapsamında değerlendirilir.

Şirketlerde Görev Alan Yabancı Ortaklar

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde kurulmuş limited şirketlerde müdürlük görevini üstlenen şirket ortakları, anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde yöneticilik yapan komandite ortak yabancılar ancak çalışma izni temin ederek görev yapabilirler.

Bağımsız Çalışma İzni ve Değerlendirme Kriterleri

Yabancı kişilerin kendi ad ve hesaplarına ticari girişimde bulunabilmeleri bağımsız çalışma iznine tabidir. Özel meslek mensuplarının tabi oldukları mevzuattaki şartları sağlamaları halinde bu izin verilebilir. Kanundaki süreli izin süre sınırlarına bağlı kalınmaksızın, bağımsız çalışma izinleri süreli mahiyette tesis edilir.

Bağımsız izin taleplerinin incelenmesinde; ilgilinin öğrenim seviyesi, meslekteki tecrübesi, bilimsel ve teknolojik sahaya katkısı, yapacağı yatırım veya icraatın Türkiye ekonomisi ile istihdama sağlayacağı katma değer ve varsa ortaklık payı puanlama usulüyle tetkik edilir.

Süresiz Çalışma İzni ve Hukuki Kapsamı

Uzun dönem ikamet iznine sahip olanlar veya Türkiye'de en az sekiz yıl kanuni çalışma izni bulunan yabancılar süresiz izin talebinde bulunabilir. Buna karşın zikredilen yasal nitelikleri taşımak yabancıya mutlak bir izin hakkı sağlamaz.

Süresiz izne hak kazanan yabancı, uzun dönem ikametin tanıdığı yetkiler ile özel mevzuattaki hükümler hariç Türk vatandaşlarına tanınan imkanlardan istifade eder ve müktesep sosyal güvenlik hakları korunur. Süresiz çalışma izni bulunan kimselerin seçme, seçilme ile kamu görevinde yer alma hakkı ve askerlik mükellefiyeti bulunmamaktadır.

Nitelikli İşgücü ve Turkuaz Kart Statüsü

Milletlerarası işgücü politikası gereğince üstün eğitimi, mesleki birikimi, teknolojiye sağladığı yenilikler veya milli ekonomiye dönük yatırım ve istihdam potansiyeli uygun değerlendirilen yabancılara Turkuaz Kart tahsis edilir. Küresel ölçekte kabul gören akademik çalışmaları bulunanlar veya sanayi ve stratejik alanlarda öne çıkmış kişiler nitelikli yabancı vasfıyla karttan yararlanır.

6735 sayılı ULUSLARARASI İŞGÜCÜ KANUNU m. 11Kaynağı aç

MADDE 11- (1) Uluslararası işgücü politikası doğrultusunda;
eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye’deki faaliyetinin
veya yatırımının ülke ekonomisine ve istihdama etkisi ile Uluslararası İşgücü Politikası
Danışma Kurulu önerileri ve Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara göre başvurusu
uygun görülen yabancılara Turkuaz Kart verilir.
(2) Turkuaz Kart, ilk üç yılı
geçiş süresi olmak kaydıyla verilir. Bakanlık, geçiş süresi içinde işveren veya
yabancıdan yürütülen faaliyetlere ilişkin bilgi ve belge talep edebilir. Geçiş süresi
içinde 15 inci madde uyarınca iptal edilmeyen Turkuaz Kartta yer alan geçiş süresi
kaydı, yabancının başvurusu hâlinde kaldırılır ve süresiz Turkuaz Kart verilir.
Bu başvuru, geçiş süresinin dolmasına yüz seksen gün kalmasından itibaren, her durumda
geçiş süresi dolmadan yapılır. Bu süre dolduktan sonra geçiş süresi kaydının kaldırılmasına
ilişkin yapılan başvuru reddedilir ve Turkuaz Kart geçersiz hale gelir.
(3) Turkuaz Kart sahibi yabancının,
mevzuat hükümlerine göre eş ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına Turkuaz Kart
sahibi yakını olduğunu gösteren ve ikamet izni yerine geçen belge verilir.
(4) Turkuaz Kart sahibi yabancı
bu Kanunda düzenlenen süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlanır.
(5) Turkuaz Kart uygulamasında;
akademik alanda uluslararası kabul görmüş çalışmaları bulunanlar ile bilim, sanayi
ve teknolojide ülkemiz bakımından stratejik kabul edilen bir alanda öne çıkmış olanlar
ya da ihracat, istihdam veya yatırım kapasitesi olarak ulusal ekonomiye önemli katkı
sağlayan ya da sağlaması öngörülenler nitelikli yabancı olarak değerlendirilir.
(6) Geçici koruma sağlanan
yabancılara bu madde hükümleri uygulanmaz.
Çalışma izninin mahiyeti

Turkuaz Kart alan yabancı, mevzuatta süresiz çalışma iznine bağlanan tüm haklara sahip kılınır ve süresiz çalışma serbestisi kazanır. Kart hamilinin eşine ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına da ikamet hakkı yerine geçen Turkuaz Kart sahibi yakını belgesi verilir.

Turkuaz Kart Geçiş Süresi ve Yasal İstisnalar

Turkuaz Kart ilk üç yıllık dönemi intibak ve geçiş evresi olarak verilmektedir. Bu evrede yabancının taahhütleri ve faaliyetleri takip edilir. İptal edilmeyen kartlarda süresiz nitelik, geçiş süresinin tamamlanmasına yüz seksen gün kalmasından itibaren süresi bitmeden yapılacak başvuruyla kesinleşir; müddetinde yapılmayan başvurular reddedilerek kart geçersiz kalır.

Geçici koruma rejimine tabi tutulan yabancılar, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 11. maddesinin 6. fıkrası uyarınca Turkuaz Kart düzenlemelerinin tamamen dışında bırakılmıştır.

Yabancıların Sosyal Güvenlik Yükümlülükleri

Türkiye'de hizmet sözleşmesiyle istihdam edilen tüm yabancı personelin yasal sosyal sigorta sistemine dahil edilmesi emredicidir. Yabancı işçiyi kayıtsız ve sigortasız çalıştıran işverenler idari para cezasıyla karşılaşacağı gibi muhtemel bir iş kazasında ortaya çıkan zararlardan dolayı rücu sorumluluğu altına girer.

Akit devletlerle akdedilen ikili sosyal güvenlik anlaşmaları tahtında, kendi ülkesinde sigortası bulunan ve geçici görevlendirmeyle gelen çalışanlar belirli bir süre Türk sigorta sisteminden muaf tutulabilir. Prim şartını tamamlayan yabancılar emeklilik aylığı alabileceği gibi ikili sözleşmeler sayesinde primlerini memleketlerindeki hizmetlerle birleştirebilirler.

Süreli çalışma izni ilk müracaatta en fazla ne kadar süre için düzenlenir?

Süreli çalışma izni, iş sözleşmesinin süresini geçmemek kaydıyla belirli bir işyeri veya aynı işkolundaki işyerlerinde görev yapmak üzere ilk başvuruda en çok bir yıl süreyle verilir.

Çalışma izni uzatma süreleri nasıl hesaplanır?

Aynı işverene bağlı kalınması şartıyla ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatma taleplerinde ise en çok üç yıla kadar çalışma izni verilmektedir. Farklı bir işverene geçilmesi halinde başvuru ilk başvuru hükümlerine göre ele alınır.

Süresiz çalışma izni için hangi temel koşullar aranır?

Türkiye'de uzun dönem ikamet iznine sahip olunması veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni bulunması gerekmektedir; ancak bu şartların varlığı izin verilmesi yönünde mutlak hak bahşetmez.

Turkuaz Kart geçiş süresinin kaldırılması başvurusu ne zaman yapılmalıdır?

Üç yıllık geçiş süresi kaydının kaldırılması başvurusu, sürenin dolmasına yüz seksen gün kalmasından itibaren ve süre tamamlanmadan yapılmalıdır; süresi geçirildikten sonra yapılan başvurular reddedilir ve kart geçersiz sayılır.

Geçici koruma altındaki yabancılara Turkuaz Kart verilebilir mi?

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 11. maddesinin 6. fıkrası gereğince geçici koruma sağlanan yabancılar Turkuaz Kart hükümlerinden yararlanamaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Çalışma izni Yabancılar hukuku