Yabancı Çalışma İzninin Niteliği ve İdari Yaptırımlar
Çalışma izni, bir bireyin belirli bir ülkede resmi olarak çalışmasına imkan tanıyan yetkili makamlarca düzenlenen resmi bir belgedir. Göçmenlik ve iş gücü düzenlemelerinin bir parçası niteliğindeki bu izin, yabancı uyruklu kişilerin mevzuata uygun biçimde istihdam edilmesini sağlar.
Çalışma izni bulunmaksızın yabancı işçi istihdam edilmesi idari yaptırımlara bağlanmıştır. İzin belgesi olmaksızın yabancı çalıştıran işletmelere idari para cezası tatbik edilirken, izinsiz çalışan yabancı hakkında da sınır dışı kararı tesis edilebilir.
Başvuru Mercii ve Yürütülen Usul
Çalışma izni müracaatları elektronik sistem üzerinden gerçekleştirilir. Başvuruların yapılacağı idari yetkili makam Ankara'da bulunan Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğüdür. Bu müdürlüğün Ankara haricindeki illerde herhangi bir şubesi veya taşra temsilciliği bulunmamaktadır.
Süreli Çalışma İzni ve Uzatma Başvuruları
6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 10. maddesinin birinci fıkrası gereğince, ilk başvurunun olumlu değerlendirilmesi halinde yabancıya, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak kaydıyla izin verilir. Bu izin, gerçek veya tüzel kişiye yahut kamu kurum veya kuruluşuna ait belirli bir işyerinde ya da bunların aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak üzere en çok bir yıl geçerli olmak üzere düzenlenir.
6735 sayılı ULUSLARARASI İŞGÜCÜ KANUNU m. 10Kaynağı aç
6735 sayılı Kanun'un 10. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, uzatma başvurusunun olumlu sonuçlanması durumunda yabancıya aynı işverene bağlı olarak ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatma başvurularında ise en çok üç yıla kadar çalışma izni verilir. Ancak yabancının farklı bir işveren nezdinde çalışmak üzere yaptığı başvurular, ilk başvuru hükümleri dairesinde ele alınır.
Şirket Ortakları ve Bağımsız Çalışma İzni
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri dairesinde kurulmuş limited şirketlerin şirket ortağı olan müdürü, anonim şirketlerin şirket ortağı olan yönetim kurulu üyesi ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin yönetici sıfatını haiz komandite ortağı olan yabancılar, mevzuata uygun şekilde çalışma izni alarak çalışabilirler.
Profesyonel meslek mensubu yabancılara, özel kanunlardaki koşulları sağlamaları şartıyla bağımsız çalışma izni verilebilir. Bu iznin uluslararası işgücü politikası çerçevesinde değerlendirilmesinde; yabancının eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye'deki yatırım veya faaliyetinin ülke ekonomisi ve istihdama etkisi, şirket ortaklığındaki sermaye payı ve yetkili kurulların önerileri dikkate alınır. Kanunun 10. maddesinin sekizinci fıkrası gereğince bağımsız çalışma izni, süreli izinlere uygulanan genel süre sınırlamalarına bağlı olmaksızın süreli olarak tanzim edilir.
Süresiz Çalışma İzni Şartları ve Tanınan Haklar
6735 sayılı Kanun'un 10. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, Türkiye'de uzun dönem ikamet izni bulunan ya da en az sekiz yıl kanuni çalışma iznine sahip yabancılar süresiz çalışma izni talebinde bulunabilirler. Ancak kanuni başvuru şartlarının sağlanmış olması, yabancı kişiye kendiliğinden süresiz izin verilmesi yönünde mutlak bir hak bahşetmez.
Süresiz çalışma izni düzenlenen yabancı, uzun dönem ikamet izninin bahşettiği tüm haklardan yararlanır. Ayrıca özel kanuni istisnalar saklı kalmak ve sosyal güvenlik haklarına dair ilgili mevzuata tabi olmak kaydıyla Türk vatandaşlarına tanınan hakları kullanabilir. Buna karşın süresiz çalışma iznine sahip yabancıların askerlik hizmeti yapma yükümlülüğü bulunmadığı gibi seçme, seçilme ve kamu görevlerine tayin edilme hakları da yoktur.
Geçici ve Uluslararası Koruma Kapsamındaki Yabancıların Durumu
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 91. maddesi gereğince, ülkesinden ayrılmaya zorlanan, ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil ve geçici koruma amacıyla kitlesel olarak sınırlara gelen veya geçen yabancılara geçici koruma sağlanabilir. Bu kişilerin Türkiye'deki kabulü, kalışı ile hak ve yükümlülüklerine dair işlemler Cumhurbaşkanı tarafından yürürlüğe konulacak yönetmelikle tayin edilir.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 91Kaynağı aç
Geçici koruma altındaki yabancıların çalışma izni alabilmesi için geçici koruma kimlik belgesi veya yabancı tanıtma belgesi ile yabancı kimlik numarasının bulunması şarttır. Ön izin alınması öngörülen meslek kollarında görev yapacak yabancıların ilgili bakanlıklardan ön izin belgesi temin etmesi zorunludur. Ayrıca geçici koruma kapsamındaki yabancı çalışanlara yasal asgari ücretin altında bir ödeme yapılması yasaktır.
İşyerlerinde geçici koruma altındaki işçiler için istihdam kotası öngörülmüştür. İşyerinde çalışan geçici koruma statüsündeki yabancı sayısı, aynı yerdeki Türk çalışan sayısının kural olarak yüzde onunu geçemez; fakat icra edilecek işi yerine getirecek Türk vatandaşı bulunamadığı hallerde bu sınırlama uygulanmayabilir.
6458 sayılı Kanun kapsamında mülteciler ile ikincil koruma sahiplerinin çalışma izni alması gerekmez. Buna karşılık şartlı mülteciler ile uluslararası koruma başvuru sahiplerinin bir işte çalışabilmesi için çalışma izni alma zorunluluğu bulunmaktadır.
Ev Hizmetleri ve Mevsimlik Tarımda İstihdam
Yabancıların ev hizmetlerinde çalışması genellikle çocuk bakımı ile yaşlı bakıcılığı gibi görevleri kapsar. Yabancı bir bireyin ev temizliği statüsünde çalıştırılması mümkün değildir; bu statü üzerinden yapılacak müracaatlar idarece reddedilir.
Karadeniz Bölgesi'nde yer alan Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon, Rize ve Artvin illerinde mevsimlik tarım işlerinde istihdam edilecek Gürcistan vatandaşlarının çalışma izni muafiyeti alması zorunludur. Bu muafiyet başvurusu ilgili ilçe kaymakamlıklarına iletilir. Gürcistan vatandaşları muafiyet kapsamında çay ve fındık tarımı işlerinde bir takvim yılı içerisinde en fazla doksan gün çalışabilir ve bu süre yabancının Türkiye'deki vize veya ikamet izni gibi yasal kalış süresiyle sınırlıdır.
İlk çalışma izni başvurusu en fazla ne kadar süreyle düzenlenir?
6735 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca ilk çalışma izni başvurusu, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak şartıyla belirli bir işyeri veya aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak üzere en çok bir yıl geçerli olarak verilir.
Süresiz çalışma izni yabancıya mutlak bir hak kazandırır mı?
Hayır, Türkiye'de uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni bulunması başvuru imkanı tanısa da kanun gereği bu şartların taşınması süresiz izin verilmesi bakımından mutlak bir hak sağlamaz.
Uluslararası koruma başvuru sahibi yabancının çalışma izni alması gerekir mi?
Evet, şartlı mülteciler ile uluslararası koruma başvuru sahipleri çalışabilmek için çalışma izni almak zorundadır. Ancak mülteci ve ikincil koruma sahiplerinin ayrıca çalışma izni alması gerekmez.
Ev hizmetlerinde yabancı çalışan ev temizliği statüsünde çalıştırılabilir mi?
Hayır, yabancı çalışanlar ev temizliği statüsünde istihdam edilemez. Ev hizmetlerinde yabancı istihdamı genellikle çocuk bakımı ve yaşlı bakıcılığı gibi görevleri kapsamaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy