İnsani İkamet İzni Başvurusu ve Değerlendirme Şartları

İnsani ikamet izni, Türkiye'de geçici olarak kalması gereken ancak diğer ikamet izinlerini alma imkânı bulunmayan yabancılara tanınan özel bir hukuki statüdür. Bu düzenleme bilhassa sınır dışı edilmesi halinde ölüm ya da işkence gibi ağır tehlikelerle karşılaşma riski taşıyan kişilerin korunmasını amaçlar. İdari işlemler bakımından insani ikamet izni talepleri bağımsız bir hukuki zemin oluşturduğundan, idarenin her başvuruyu ilgilinin somut durumunu ve özel koşullarını dikkate alarak münferit biçimde incelemesi zorunludur.

İnsani İkamet İzninin Hukuki Niteliği ve Verilme Usulü

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 46. maddesi uyarınca, kanunda tahdidi olarak sayılan zorunlu ve istisnai hâllerde insani ikamet izni düzenlenebilir. Bu iznin verilmesinde diğer standart ikamet izinlerinde aranan genel şartlar aranmaz. İzin, Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlı olmak kaydıyla ve Genel Müdürlüğün onayı alınarak valiliklerce verilebilir ve aynı usulle uzatılabilir.

İnsani İkamet İzni Verilebilecek Kanuni Hâller

Kanunun 46. maddesinin birinci fıkrası uyarınca insani ikamet izninin verilebileceği durumlar şunlardır: Çocuğun yüksek yararının korunması gereken hallerde veya haklarında sınır dışı etme ya da Türkiye'ye giriş yasağı kararı alınmış olmasına rağmen çıkışları yaptırılamayan veya ayrılmaları makul yahut mümkün görülmeyen yabancılara bu izin sağlanabilir. Ayrıca 6458 sayılı Kanun'un 55. maddesi gereğince hakkında sınır dışı etme kararı alınamayacak yabancılar da bu kapsamdadır.

Bunun yanı sıra, Kanun'un 53., 72. ve 77. maddeleri kapsamındaki idari işlemlere karşı yargı yoluna başvurulduğunda veya başvuru sahibinin ilk iltica ülkesi ya da güvenli üçüncü ülkeye geri gönderilmesine dair işlemler devam ettiği sürece insani ikamet izni verilebilir. Son olarak; acil nedenlerle yahut ülke menfaatleri, kamu düzeni ve kamu güvenliği açısından Türkiye'de kalması gereken ancak engelleri nedeniyle diğer ikamet izinlerinden birini alamayan yabancılar ile olağanüstü şartların varlığı halinde de bu izne hükmedilebilir.

Sınır Dışı Etme Yasağı Kapsamındaki Kişiler ve Değerlendirme Yükümlülüğü

6458 sayılı Kanun'un 55. maddesi uyarınca sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı muameleye maruz kalacağına ilişkin ciddi emare bulunan kişiler hakkında sınır dışı etme kararı alınamaz. Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik nedeniyle seyahati riskli görülenler ile hayati tehlike arz eden hastalıklarının tedavisi sürerken menşe ülkede tedavi olanağı bulunmayanlar da sınır dışı yasağından yararlanır.

Aynı koruma mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurlarını ve tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurlarını da kapsar. 55. madde kapsamındaki tüm değerlendirmelerin her bir yabancı için ayrı yapılması kanuni bir zorunluluktur. İdare, sınır dışı edilemeyen bu yabancılardan belirli bir adreste ikamet etmelerini ve istenen şekil ile sürelerde bildirimde bulunmalarını talep edebilir. Dolayısıyla bu kişilerin insani ikamet izni talepleri genel geçer gerekçelerle değil, bireysel güvenlik ve sağlık koşulları gözetilerek karara bağlanmalıdır.

İnsani İkamet İzninde Adres Kayıt Zorunluluğu

İnsani ikamet izni talebi kabul edilen yabancılar açısından kanunda açık bir bildirim yükümlülüğü düzenlenmiştir. 6458 sayılı Kanun'un 46. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, insani ikamet izni alan yabancıların iznin veriliş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine tescillerini yaptırmaları yasal bir zorunluluktur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy