Veri Yasası, 11 Ocak 2024 tarihinde yürürlüğe girmiş olup kullanıcıların veriye erişimi, veri paylaşımı, ticari sırların korunması, haksız sözleşme koşulları ve kamu sektörü erişimine ilişkin maddi hükümlerinin büyük bölümü 12 Eylül 2025 tarihi itibarıyla tamamen uygulanabilir hale gelmiştir. Düzenleme; ilgili ürün veya hizmetlerin Avrupa Birliği pazarında sunulması halinde, tarafların kuruluş yerlerine bakılmaksızın bağlantılı ürün üreticilerini, ilgili dijital hizmet sağlayıcılarını, veri sahiplerini, bulut ile kenar bilişim hizmeti sunucularını, kamu sektörü kuruluşlarını ve Birlik sınırları içerisindeki kullanıcılar ile veri alıcılarını kapsamaktadır. Yeni ürünlere yönelik tasarım yükümlülükleri ile bulut geçiş ücretlerine ilişkin düzenlemelerin tamamı ise kademeli bir takvim dahilinde uygulanmaktadır.
Bağlantılı Ürünler ve İlgili Dijital Hizmetlerin Tanımı
Düzenleme çerçevesinde bağlantılı ürünler; performanslarına, kullanım biçimlerine veya bulundukları çevreye ilişkin verileri toplayabilen, üretebilen ya da elde edebilen ve bu verileri elektronik iletişim hizmetleri, fiziksel bağlantılar ya da cihaz üzerindeki erişim noktaları vasıtasıyla iletebilen araçları ifade eder. İlgili dijital hizmetler ise söz konusu bağlantılı ürünün çalışması için gerekli olan veya ürünün ürettiği verilerin işlenmesini sağlayan yazılım arayüzlerini, uygulamaları ya da kontrol panellerini kapsamaktadır.
Kullanıcıların veri erişim hakkı bütün veri türlerini kapsamaz. Çıkarılan veya türetilen veriler, analitik olarak zenginleştirilmiş bilgi çıktıları ve görsel-işitsel nitelikteki içerikler bu hakkın sınırları dışında bırakılmıştır. Bununla birlikte veri sahipleri, kullanıcıların erişim haklarını kullanabilmelerini temin etmek adına, satın alma aşamasından önce veya sözleşmenin akdedilmesinden evvel üretilecek verinin türü, hacmi, niteliği ve bu verilere nasıl erişilebileceği hususunda kullanıcıları bilgilendirmekle yükümlüdür.
Ticari Sırların Korunması ve Pazarda Rekabet Sınırları
Kullanıcı erişimi kapsamında elde edilen verilerin, rakip bağlantılı ürünler geliştirmek amacıyla kullanılması yasaklanmıştır. Buna karşın, satış sonrası ve yardımcı hizmetlerde rekabete izin verilmektedir. Veri paylaşım süreçlerinde ticari sırların korunması için uygun önlemlerin alınması zorunludur. Veri paylaşımı, yalnızca ticari sırların ciddi ekonomik zarara yol açması veya güvenliği tehlikeye atması ihtimalinin yüksek olması durumunda askıya alınabilir ya da reddedilebilir.
İşletmeler Arası Veri Paylaşımı ve Sözleşme Şartları
Mevzuatın işletmeler arası veri paylaşımını zorunlu tuttuğu durumlarda, taraflar arasındaki paylaşım şartlarının adil, makul, ayrımcı olmayan ve şeffaf ilkeler altında yürütülmesi emredilmektedir. Bu kapsamda veri sahibi makul maliyetleri ve kâr marjını içerebilen bir tazminat talep edebilir; ancak küçük ve orta büyüklükteki işletmeler ile kâr amacı gütmeyen araştırma kuruluşları daha sınırlı bir maliyet rejiminden yararlanır.
Tek taraflı dayatılan veri paylaşımı sözleşmelerinde yer alan kast veya ağır ihmale ilişkin sorumsuzluk şartları, diğer tarafın başvuru yollarını kısıtlayan ya da koşulları yorumlama yetkisini tek tarafa tanıyan hükümler haksız sayılarak bağlayıcı kabul edilmez; sözleşmenin geri kalanı ise ayakta kalmaya devam eder. Bununla birlikte bir tarafın kendi verilerine erişimini sınırlayan, makul feshi engelleyen veya temel şartlarda tek taraflı değişiklik yapılmasına imkân tanıyan müzakere edilmemiş sözleşme maddelerinin de haksız olduğu varsayılır.
Kamu Kurumlarının Erişimi ve Bulut Sağlayıcı Değiştirme Kuralları
Kamu sektörü kuruluşları, istisnai gereksinim hallerinde özel sektörün elindeki verilere ulaşmayı talep edebilir. Acil durumlarda yetkili merciler, kişisel nitelik taşımayan bilgilerin haricinde, yalnızca mutlak bir gereklilik bulunması kaydıyla ve imkanlar elverdiğince anonim kılınarak kişisel verileri de isteyebilir. Acil nitelik taşımayan hallerde ise bu talep sırf kişisel olmayan verileri kapsamakta olup ilgili bilgiye alternatif yöntemlerle ulaşılamaması koşuluna bağlı tutulur.
Bulut ve veri işleme hizmet sağlayıcıları, müşterilerin başka bir hizmet sağlayıcıya geçişini kolaylaştırmak amacıyla şeffaf koşullar sunmak ve verileri makine tarafından okunabilir formatta dışa aktarmak zorundadır. Hizmet Olarak Altyapı sunumlarında işlevsel eşdeğerlik ilkesine riayet edilmelidir. Düzenleme, veri çıkış ücretleri dahil geçiş bedellerini kademeli olarak kaldırmakta; veri taşınabilirliğini veya çoklu bulut kullanımını engelleyen uygulamaların ortadan kaldırılmasını zorunlu kılmaktadır.
Avrupa Birliği sınırları içinde depolanan kişisel olmayan veriler, geçerli bir uluslararası anlaşma bulunmadığı takdirde yabancı ülke makamlarına yalnızca talebin gereklilik ve orantılılık kriterlerini karşılaması ve temel haklara yönelik korumanın Birlik standartlarına uygun olması halinde açıklanabilir. Hizmet sağlayıcıları yetkisiz yabancı erişimleri önlemek amacıyla uyguladıkları teknik ve idari tedbirleri kamuya açıklamakla ve mümkün olan durumlarda müşterileri verilerin ifşa edilmesinden önce bilgilendirmekle mükelleftir.
Veri Yasası hangi tarihten itibaren uygulanmaktadır?
Veri Yasası 11 Ocak 2024 tarihinde yürürlüğe girmiş olup kullanıcı verilerine erişim, veri paylaşımı, ticari sırların korunması, haksız sözleşme koşulları ve kamu sektörü erişimine dair maddi hükümlerinin büyük bölümü 12 Eylül 2025 itibarıyla uygulanabilir hale gelmiştir. Yeni ürün tasarımları ve bulut geçiş ücretlerine dair düzenlemeler ise kademeli bir takvime bağlıdır.
Kullanıcı verileriyle rakip ürünler geliştirilebilir mi?
Veri Yasası kapsamında elde edilen veriler rakip bağlantılı ürünler geliştirmek amacıyla kullanılamaz. Ancak satış sonrası ve yardımcı hizmetlerde rekabet serbesttir.
Bulut sağlayıcıları veri taşıma ve geçiş ücreti alabilir mi?
Bulut sağlayıcılarının uyguladığı veri çıkış ücretleri dahil olmak üzere sağlayıcı değiştirmeye ilişkin bedeller kademeli olarak kaldırılmaktadır. Sağlayıcılar ayrıca taşınabilirliği kısıtlayan uygulamaları ortadan kaldırmak ve altyapı hizmetlerinde işlevsel eşdeğerlik ilkesine uymakla yükümlüdür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy