İzaha davet, vergi incelemesine başlanmadan veya takdir komisyonuna sevk edilmeden önce gündeme gelebilen bir işlemdir. Verginin ziyaa uğradığına delalet eden emareler bulunduğuna dair yetkili merciler ön tespit yapmışsa ve tespit tarihine kadar ihbar yapılmamışsa mükellef izaha davet edilebilir. Kanun, bu kayıtlar varken daveti her olayda kurulması zorunlu bir işlem olarak düzenlemez.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 370Kaynağı aç
Maddenin yeniden düzenlenmesi
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 370. maddesi, başındaki notta mülga, yeniden düzenlenmiş ve değiştirilmiş olarak yer alır. Not, mülgayı 30/12/1980-2365/89, yeniden düzenlemeyi 15/7/2016-6728/22 ve değişikliği 5/12/2019-7194/25 şeklinde gösterir.
Davet yazısından sonra izah
İzaha davet yazısı tebliğ edildikten sonra otuz gün içinde izah sunulursa, sunulan izah değerlendirilir ve değerlendirme sonucunu içeren yazı mükellefe tebliğ edilir. Otuz gün, izahın yapıldığı durumda işleyen süredir. Hüküm, bu süre dolmadan izah verilmesini her hâlde zorunlu bir yük hâline getirmez.
Mükellefin izahı üzerine vergi ziyaına sebebiyet verilmediği idarece anlaşılırsa, mükellef söz konusu tespitle ilgili olarak vergi incelemesine tabi tutulmaz veya takdir komisyonuna sevk edilmez. Sonuç, ilgili tespit ile sınırlıdır.
Kendisine izaha davet yazısı tebliğ edilen mükellef, davet konusu tespitle sınırlı olarak 213 sayılı Kanun'un 371. maddesindeki pişmanlık hükümlerinden yararlanamaz.
İzah yeterli bulunmazsa yüzde 20
İzah yeterli bulunmazsa, değerlendirme sonucunu içeren yazının tebliğinden itibaren otuz gün içinde beyanname ve ödeme şartları aranır. Hiç verilmemiş vergi beyannamesi bu sürede verilir. Eksik veya yanlış beyan tamamlanır ya da düzeltilir. Ödeme süresi geçmiş vergiler, geciken her ay ve kesri için 6183 sayılı Kanunun 51. maddesindeki nispet esas alınarak gecikme zammı oranında bir zamla aynı sürede ödenir. Şartlar gerçekleşirse vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan vergi üzerinden yüzde 20 oranında kesilir.
Bu durum, vergi incelemesi yapılmasına ve gerekirse tarhiyatın ikmaline engel teşkil etmez. Hüküm, incelemeyi her olayda açılacak bir işlem saymaz. Yüzde 20 uygulamasına yol açan durumun, incelemeye ve gerekli görülen tarhiyatın tamamlanmasına engel olmadığını belirtir.
Ön tespit yazısına bağlanan yüzde 20
370. maddenin (b) fıkrasında yüzde 20, ön tespite ilişkin yazının tebliğ edildiği tarihten itibaren otuz güne bağlanır. Bu sürede hiç verilmemiş vergi beyannamesi verilir. Eksik veya yanlış beyan tamamlanır ya da düzeltilir. Ödeme süresi geçmiş vergiler, geciken her ay ve kesri için 6183 sayılı Kanunun 51. maddesindeki nispet esas alınarak gecikme zammı oranında bir zamla aynı sürede ödenir. Şartlar gerçekleşirse vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan vergi üzerinden yüzde 20 oranında kesilir.
(b) fıkrasında yüzde 20 uygulamasına ilişkin durum da vergi incelemesi yapılmasına ve gerekirse tarhiyatın ikmaline engel teşkil etmez. Hüküm, incelemenin her hâlde yapılacağını söylemez.
Bu fıkra kapsamında kendisine ön tespite ilişkin yazı tebliğ edilen mükellef, tespitle sınırlı olarak 371. maddedeki pişmanlık hükümlerinden yararlanamaz.
Bu fıkrada yer alan tutar, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Kanun uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.
359. maddedeki fiil ihtimalinde davet edilmeme
(a) fıkrası uyarınca yapılmış ön tespit, verginin 359. maddedeki fiillerle ziyaa uğratılmış olabileceğine ilişkinse, bu kapsamdaki mükellefler izaha davet edilmez. Davet edilmeme, fiilin sabit kabul edilmesine değil, ön tespitin bu olasılığa dair olmasına bağlıdır.
359. maddenin (a) bendi, iki kümedeki fiiller için on sekiz aydan beş yıla kadar hapis cezası öngörür. İlk kümede defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hilesi yapanlar, gerçek olmayan veya kayda konu işlemlerle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap açanlar ve kaydı gereken hesap ile işlemleri vergi matrahı azalacak şekilde tamamen veya kısmen başka defter, belge ya da kayıt ortamına kaydedenler vardır. İkinci kümede defter, kayıt ve belgeleri tahrif edenler veya gizleyenler ile muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleyenler ve bu belgeleri kullananlar hakkında aynı hapis cezasına hükmolunur.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 359Kaynağı aç
Defter ve belgenin varlığı noter tasdik kayıtları veya sair suretlerle sabit olduğu hâlde, inceleme sırasında vergi incelemesine yetkili kimselere bu defter ve belgeler ibraz edilmezse, ilgili fıkra uygulanırken fiil gizleme kabul edilir. Gerçek bir muamele veya duruma dayandığı hâlde bunu mahiyet veya miktar itibarıyla gerçeğe aykırı yansıtan belge, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgedir.
Bu bentteki hapis cezasının alt sınırı üç yıl, üst sınırı sekiz yıldır. Cezaya bağlanan davranışlar arasında defter, kayıt ve belgenin yok edilmesi vardır. Defter yaprağının yok edilip yerine başka yaprak konulması veya hiç yaprak konulmaması da aynı aralıktadır. Belgenin aslı ya da sureti bütünüyle veya kısmen sahte düzenlenirse ve bu belge kullanılırsa ceza yine bu sınırlar içindedir. Gerçekte bir işlem veya durum yokken bunlar varmış gibi düzenlenen belge sahte belgedir.
213 sayılı Kanun hükümlerine göre ancak Maliye Bakanlığı ile anlaşması bulunan kişilerin basabileceği belgeleri, Bakanlıkla anlaşması olmaksızın basan veya bu belgeleri bilerek kullanan kişi iki yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
359. maddenin (ç) bendi, ödeme kaydedici cihaza yönelik bazı müdahaleleri fiil olarak düzenler. Hazine ve Maliye Bakanlığınca yetkilendirilmeyen kişinin cihazın mührünü kaldırması veya donanımını ya da yazılımını değiştirmesi bu kapsamda yer alır. Ayrıca, kişinin yetkilendirilmiş olması aranmaksızın, cihazın hafıza birimlerine, elektronik devre elemanlarına veya harici donanım ve yazılım bağlantısına müdahale edilmesi de bentte anlatılır. Kayıt dışı satışı önlemek için kurulan elektronik kontrol ve denetim sistemleri ile ilgili diğer sistemlere fiziki veya bilişim yoluyla müdahale aynı düzenlemenin içindedir. Bu müdahaleler, yapılan satışa ait mali belge veya bilginin cihazda kayda alınmasının engellenmesiyle bağlantılıdır.
Aynı bent, cihazda kayıt altına alınan bilgileri değiştiren veya silen kişileri de kapsar. Ödeme kaydedici cihaz, bağlantılı donanım ve sistemler ya da kayıt dışı satışı önlemek üzere kurulan elektronik kontrol ve denetim sistemleri veya ilgili diğer sistemler eliyle Hazine ve Maliye Bakanlığına veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarına elektronik ortamda iletilmesi gereken belge, bilgi veya verilerin iletilmesini önleyenler ile bunların gerçeğe uygun olmayan şekilde iletilmesine sebebiyet verenler üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
359. maddenin (d) bendi, 3/1/2002 tarihli ve 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun kapsamındaki piyasalarla bağlantılıdır. Bağlantı, Hazine ve Maliye Bakanlığınca yetki verilip verilmediğine bakılmaksızın kurulur. Konu, mükerrer 257. maddenin birinci fıkrasının (6) numaralı bendi kapsamında vergi güvenliği amacıyla kullanılması zorunlu tutulan özel etiket ve işaretlerle ürünlerin etiketlenmesi veya işaretlenmesidir. Etiket veya işaret konulan ürüne ait bilgilerin veri merkezine aktarıldığı sisteme fiziki ya da bilişim yoluyla müdahale edilmesi de bentte yer alır. Bu müdahaleyle Hazine ve Maliye Bakanlığına elektronik ortamda iletilmesi gereken belge, bilgi veya verinin iletilmesini önleyen ya da bunların gerçeğe uygun olmayan biçimde iletilmesine yol açan kişi hakkında hapis cezası üç yıldan sekiz yıla kadardır.
Pişmanlık bildirimi ve kaçakçılık cezası
Beyana dayanan vergilerde vergi ziyaı cezasını gerektiren fiilleri işleyen mükellefler ile bu fiillerin işlenişine iştirak eden diğer kişiler, kanuna aykırı hareketlerini ilgili makamlara kendiliğinden dilekçe ile haber verirlerse, 371. maddede yazılı kayıt ve şartlarla haklarında vergi ziyaı cezası kesilmez.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 371Kaynağı aç
371. maddedeki pişmanlık şartlarına uygun olarak durumu ilgili makamlara bildirenler hakkında 359. madde hükmü uygulanmaz.
371. madde hükümleri emlak vergisi ile ilgili olarak uygulanmaz. İstisna emlak vergisine ilişkindir.
Kaçakçılık suçlarını işleyenler hakkında 359. maddede yazılı cezaların uygulanması, 344. maddede yazılı vergi ziyaı cezasının ayrıca uygulanmasına engel teşkil etmez.
Usul ve esasları belirleme yetkisi
Hazine ve Maliye Bakanlığı, ön tespiti veya izaha daveti yapacak mercii ile yapılan izahı değerlendirecek mercii belirlemeye yetkilidir. Yetki, ön tespitin ve izaha davetin şeklini ve kapsamını, davet yapılacakları, izahın değerlendirme süresini, izahta kullanılacak bilgi ve belgeleri ve uygulamaya ilişkin usul ve esasları kapsar.
Hazine ve Maliye Bakanlığı, 371. maddenin uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir. Yetki, maddeye 14/10/2021-7338/42 notuyla eklenen fıkrada yer alır.
Sık sorulan sorular
İzaha davet her olayda zorunlu mudur?
Hayır. İnceleme başlamadan veya takdir komisyonuna sevk edilmeden önce, ziya emareleri hakkında yetkili mercilerce ön tespit yapılmış ve tespit tarihine kadar ihbar bulunmamışsa mükellef izaha davet edilebilir. Davet, her olayda yapılması zorunlu bir işlem olarak düzenlenmez.
İzah için otuz gün ne zaman işler?
Otuz gün, izaha davet yazısının tebliğ tarihinden itibaren işler. Bu süre içinde izah yapılırsa izah değerlendirilir ve sonucu içeren yazı mükellefe tebliğ edilir. Hüküm, süre içinde izah verilmesini her hâlde zorunlu kılmaz.
İzah üzerine inceleme ve takdire sevk olur mu?
Vergi ziyaına sebebiyet verilmediği idarece anlaşılırsa mükellef, o tespitle ilgili olarak vergi incelemesine tabi tutulmaz veya takdir komisyonuna sevk edilmez. Sonuç, söz konusu tespit ile sınırlıdır.
Yetersiz izahta ceza hangi oranda kesilir?
Vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan vergi üzerinden yüzde 20 oranında kesilir. Sonuç yazısının tebliğinden itibaren otuz gün içinde beyanname verilmesi, eksik veya yanlış beyanın tamamlanması ya da düzeltilmesi ve süresi geçmiş vergilerin ödenmesi gerekir. Ödeme, geciken her ay ve kesri için 6183 sayılı Kanunun 51. maddesindeki nispet esas alınarak gecikme zammı oranında bir zamla aynı sürede yapılır.
Ön tespit yazısında yüzde 20 neye bağlıdır?
Vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan vergi üzerinden yüzde 20 oranında kesilir. Ön tespite ilişkin yazının tebliğinden itibaren otuz gün içinde beyanname verilmesi, beyanın tamamlanması veya düzeltilmesi gerekir. Süresi geçmiş vergiler de, geciken her ay ve kesri için 6183 sayılı Kanunun 51. maddesindeki nispet esas alınarak gecikme zammı oranında bir zamla aynı sürede ödenir.
359. madde ihtimalinde izaha davet yapılır mı?
Hayır. (a) fıkrasına göre yapılan ön tespit, verginin 359. maddedeki fiillerle ziyaa uğratılmış olabileceğine ilişkinse bu kapsamdaki mükellefler izaha davet edilmez.
Davet yazısı alan kişi pişmanlıktan yararlanır mı?
Hayır. İzaha davet yazısı tebliğ edilen mükellef, davet konusu tespitle sınırlı olarak 371. maddedeki pişmanlık hükümlerinden yararlanamaz.
Ön tespit yazısı pişmanlığı kapatır mı?
(b) fıkrası kapsamında ön tespite ilişkin yazı tebliğ edilen mükellef, tespitle sınırlı olarak 371. maddedeki pişmanlık hükümlerinden yararlanamaz.
Yüzde 20 uygulaması incelemeyi engeller mi?
Hayır. Bu durum vergi incelemesi yapılmasına ve gerekirse tarhiyatın ikmaline engel teşkil etmez. Hüküm, incelemenin her olayda yapılacağını söylemez.
Emlak vergisinde pişmanlık hükümleri uygulanır mı?
Hayır. 371. madde hükümleri emlak vergisi ile ilgili olarak uygulanmaz. İstisna emlak vergisine ilişkindir.
Sahte belge ile yanıltıcı belge aynı mıdır?
Hayır. Gerçek bir muamele veya durum olmadığı hâlde bunlar varmış gibi düzenlenen belge sahte belgedir. Gerçek bir muamele veya duruma dayandığı hâlde bunu mahiyet ya da miktar itibarıyla gerçeğe aykırı yansıtan belge ise muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy