Vergi mahkemeleri, vergi uyuşmazlıklarında ilk derece yargılamasının yürütüldüğü özel nitelikli mahkemelerdir. Bu mahkemelerin görev alanı 2576 sayılı Kanun hükümleriyle belirli uyuşmazlıklarla sınırlandırılmış olup yalnızca kanunun açıkça yetki tanıdığı işler vergi mahkemelerinde çözümlenir.
Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görev Kapsamı
Vergi mahkemeleri, bölgelerin coğrafi durumu ile vergi uyuşmazlıklarına ilişkin iş yoğunluğu göz önünde tutularak Adalet Bakanlığı tarafından kurulur. Mahkemelerin yargı çevresinin tespit edilmesinde İçişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Gümrük ve Ticaret Bakanlığının görüşü alınır. Bu mahkemelerin kaldırılmasına veya yargı çevrelerinin değiştirilmesine ise yine bahsi geçen bakanlıkların görüşü alındıktan sonra Adalet Bakanlığının önerisiyle Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından karar verilir.
2576 sayılı Kanun'un 6. maddesi uyarınca vergi mahkemelerinin görev alanı; merkezi idare, il özel idaresi, belediye ve köylere ait mali yükümler, bunlara ilişkin zam ve cezalar ile tarifelerden kaynaklanan davaları kapsar. Ayrıca bu konularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un tatbikine ilişkin uyuşmazlıklar ile kanunların mahkemeye tevdi ettiği işler vergi mahkemelerinde çözümlenir.
2576 sayılı BÖLGE İDARE MAHKEMELERİ, İDARE MAHKEMELERİ VE VERGİ MAHKEMELERİNİN KURULUŞU VE GÖREVLERİ HAKKINDA KANUN m. 6Kaynağı aç
Mahkemenin Oluşumu, Tek Hâkim Sınırı ve Re'sen İnceleme İlkesi
Vergi mahkemelerinde dava konusu uyuşmazlığın parasal değerine göre yargılama tek hâkimle veya heyet halinde yürütülür. 2576 sayılı Kanun'un 7. maddesi gereğince mahkemenin görev alanına giren ve toplam değeri kanunda öngörülen parasal sınırı aşmayan davalar vergi mahkemesi hâkimlerinden biri tarafından tek hâkimle karara bağlanır. Kanun metninde yirmi beş bin Türk Lirası olarak belirlenen bu sınır, 2020 yılı uygulamasında 53.000 TL olarak yer almıştır. Belirlenen parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar ise üç kişilik heyet tarafından karara bağlanır.
2576 sayılı BÖLGE İDARE MAHKEMELERİ, İDARE MAHKEMELERİ VE VERGİ MAHKEMELERİNİN KURULUŞU VE GÖREVLERİ HAKKINDA KANUN m. 7Kaynağı aç
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Ek 1. maddesi gereğince yargılama usulünde öngörülen parasal sınırlar her yıl Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılmaktadır. Vergi mahkemeleri baktıkları davalarda re'sen inceleme yetkisini haizdir. Mahkeme uyuşmazlığın çözümü için gerekli gördüğü her türlü bilgi ve belgenin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. Ek Madde 1Kaynağı aç
Dava Açma Ehliyeti ve Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi
Vergi Usul Kanunu uyarınca vergi mahkemesinde dava açma ehliyeti sınırlandırılmıştır. İlgili düzenlemeye göre vergi mahkemelerinde yalnızca vergi mükellefleri, kendilerine vergi cezası kesilenler ve vergi sorumluları dava açmaya yetkilidir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 37. maddesi uyarınca Gümrük Kanunu gereğince alınması gereken vergiler ile Vergi Usul Kanunu kapsamında şikayet yoluyla yapılan vergi düzeltme taleplerinin reddine dair işlemlerde, mali yükümlülüğü tarh ve tahakkuk ettiren vergi dairesinin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesi yetkilidir. Ayrıca 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un tatbikinde düzenlenen ödeme emirlerine karşı açılacak davalarda da ödeme emrini düzenleyen vergi dairesinin bulunduğu yer vergi mahkemesi yetkili kılınmıştır.
Dava Açma Süresi ve Sürelerin Başlangıcı
2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca özel kanunlarında ayrı bir süre öngörülmeyen hallerde vergi mahkemelerinde genel dava açma süresi otuz gündür. Bu otuz günlük dava açma süresi; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin yapıldığı tarihi, tahakkuku tahsile bağlı vergilerde tahsilatın gerçekleştiği tarihi, tevkif yani kesinti yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin yapıldığı tarihi ve tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Vergi idaresinin dava açması gereken durumlarda ise yetkili merci veya komisyon kararının idareye intikal ettiği tarihi izleyen gün esas alınır.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Adresleri tespit edilemeyen kişilere ilgili mevzuat uyarınca ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde dava açma süresi, özel kanununda aksine bir kural bulunmadıkça son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra başlar. İlanı zorunlu olan düzenleyici işlemlerde ise dava süresi ilan tarihini izleyen günden itibaren hesaplanır. Düzenleyici işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer; düzenleyici işlem aleyhine, yalnızca uygulanan işlem aleyhine veya her ikisine karşı birlikte dava açabilir. Düzenleyici işlemin daha önce iptal edilmemiş olması, söz konusu düzenlemeye dayanılarak tesis edilen uygulama işleminin iptaline engel teşkil etmez.
Duruşma Usulü ve Parasal Ölçütler
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesi uyarınca vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler ile bunların zam ve cezaları toplam tutarının kanuni parasal sınırı aştığı uyuşmazlıklarda, taraflardan birinin talep etmesi halinde davanın duruşmalı olarak incelenmesi zorunludur. Bu parasal sınır 2020 yılı uygulaması için 53.000 TL olarak öngörülmüştür. Kanunun Ek 1. maddesi gereğince duruşma yapılmasının zorunlu olduğu davaların belirlenmesinde davanın açıldığı tarihteki parasal sınır dikkate alınır.
İstinaf İncelemesi ve Temyiz Kanun Yolu
Vergi mahkemesi kararlarına karşı, başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa dahi mahkemenin yargı çevresinde bulunduğu bölge idare mahkemesine kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen vergi davaları hakkında vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin nitelikte olup bu kararlara karşı istinaf yoluna gidilemez.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 45Kaynağı aç
İstinaf incelemesinde ilk derece mahkemesi kararı hukuka uygun görüldüğü takdirde başvuru esastan reddedilir; kararda düzeltilebilir maddi hatalar mevcutsa gerekli tashih yapılarak aynı doğrultuda hüküm verilir. Mahkeme kararının hukuka uygun bulunmaması halinde ise istinaf başvurusu kabul edilerek ilk derece hükmü kaldırılır ve uyuşmazlığın esası hakkında yeniden karar tesis edilir. İlk inceleme kararlarına karşı başvurunun haklı görülmesi yahut davanın görevsiz veya yetkisiz mahkemece ya da reddedilmiş veya yasaklı hâkim tarafından incelenmiş olması hallerinde ise bölge idare mahkemesi kararı kaldırarak dosyayı yetkili ve görevli mahkemeye gönderir; bu gönderme kararları kesin nitelik taşır.
İstinaf başvurusuna konu edilen ilk derece mahkemesi kararını veren veya bu karara iştirak eden hâkim, aynı uyuşmazlığın istinaf incelemesinde yer alamaz. Ayrıca ivedi yargılama usulüne tabi davalarda istinaf kanun yoluna başvurulması kanunen mümkün değildir. Bölge idare mahkemesinin vergi uyuşmazlıklarına ilişkin kararlarına karşı Danıştay nezdinde temyiz yoluna başvurulabilmesi belirli bir parasal sınırın aşılmasına bağlıdır. Bu parasal sınır 2020 yılı için 176.000 TL olarak öngörülmüş olup bu değerin altında kalan uyuşmazlıklara ilişkin kararlar kesin nitelik taşır. Kanun yollarına başvuruda uygulanacak parasal sınırların tespitinde davanın açıldığı tarihteki sınırlar esas alınır.
Vergi mahkemesinde dava açma süresi kaç gündür?
Özel kanunlarında ayrı bir süre gösterilmedikçe vergi mahkemelerinde genel dava açma süresi otuz gündür. Süre kural olarak tebliğin, tahakkuku tahsile bağlı vergilerde tahsilatın, kesinti yoluyla alınan vergilerde ödemenin veya tescilin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
Vergi mahkemesinde kimler dava açabilir?
Vergi Usul Kanunu düzenlemelerine göre vergi mahkemelerinde vergi mükellefleri, kendilerine vergi cezası kesilen kişiler ve vergi sorumluları dava açma ehliyetine sahiptir.
Vergi davalarında duruşma yapılması zorunlu mudur?
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler ile bunların zam ve cezaları toplamının kanunda belirlenen parasal sınırı (2020 yılı için 53.000 TL) aşması ve taraflardan birinin talep etmesi durumunda duruşma yapılması zorunludur.
Vergi mahkemesi kararlarına karşı istinaf süresi ne kadardır?
Vergi mahkemesi kararlarına karşı kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde yetkili bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir; ancak konusu kanuni kesinlik sınırını aşmayan davalara ilişkin kararlar kesindir.
Vergi mahkemesinde re'sen inceleme ilkesi nasıl uygulanır?
Vergi mahkemeleri baktıkları davalarda re'sen araştırma yetkisine sahiptir; uyuşmazlığın çözümü için gerekli görülen her türlü evrakın sunulmasını ve bilginin verilmesini taraflardan veya ilgili mercilerden isteyebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy