Veraset İlamı Nedir ve Hangi Bilgileri İçerir
Veraset ilamı veya Türk Medeni Kanunundaki adıyla mirasçılık belgesi, mirasbırakanın vefatı üzerine mirasçıların sıfatlarını ve tereke üzerindeki yasal ya da atanmış miras payı oranlarını gösteren resmi bir belgedir. Bu belge kimlerin mirasçı olduğunu açıkça ortaya koyar ve tereke işlemlerinin yürütülmesine hukuki dayanak oluşturur.
Mirasçılık belgesi verilmesi talebi Türk Medeni Kanunu uyarınca yasal mirasçı oldukları belirlenen kişilerin başvurusu üzerine sulh mahkemesi veya noterlik tarafından karşılanır. Mirasbırakanın birinci derece mirasçıları onun altsoyu olup çocuklar eşit olarak mirasçıdır; mirasbırakandan önce vefat etmiş çocukların payı ise halefiyet yoluyla kendi altsoylarına geçer.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 495Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 598Kaynağı aç
Ölümden Sonra Veraset İlamı Alma Süresi
Mirasbırakanın vefatının ardından mirasçılık belgesinin çıkartılması kanunen herhangi bir hak düşürücü süreye veya zamanaşımına tabi tutulmamıştır. Hak sahipleri mirasbırakanın ölümünden sonra diledikleri zaman yetkili mercilere başvurarak mirasçılık belgesi düzenlenmesini talep edebilir.
Bununla birlikte terekenin açılması ve hakların belirlenmesi için mirasbırakanın hukuki durumunun netleşmesi gerekir. Ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolan kimse, cesedi bulunamamış olsa dahi Türk Medeni Kanunu uyarınca gerçekten ölmüş sayılır. Benzer şekilde ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun süredir haber alınamayan bir kimsenin ölümü hakkında kuvvetli olasılık bulunuyorsa, hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkemece gaipliğine karar verilebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 31Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 32Kaynağı aç
Veraset İlamı Nereden Alınır ve Noterlerin Yetki Sınırı
Yasal mirasçılar mirasçılık belgesini almak için kural olarak noterliklere veya sulh hukuk mahkemesine başvurabilir. Noterlik başvuruları hızlı bir usul sağlasa da kanuni sınırlamalara tabidir. Başvuruda yabancılık unsuru bulunması, mirasbırakan ile mirasçılar arasındaki soybağının yeterli düzeyde tespit edilememesi ya da tanık ve bilirkişi gibi delillerin toplanmasını gerektiren durumların mevcudiyeti halinde noterler mirasçılık belgesi düzenleyemez. Bu tür durumlarda belgenin temini için sulh hukuk mahkemesine başvurulması gerekir.
Öte yandan mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufların varlığı halinde farklı bir işleyiş öngörülmüştür. Mirasçı atamaya veya vasiyete dair ölüme bağlı tasarrufa mirasçılar ya da diğer vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmezse, lehine tasarruf yapılan kimseye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belge verilir.
Veraset İlamının Hukuki Niteliği ve İptal Usulü
Sulh hukuk mahkemesince çekişmesiz yargı kapsamında düzenlenen mirasçılık belgesi kesin hüküm teşkil etmez; bu belge mirasçılık sıfatına dair adi bir karine oluşturur. Türk Medeni Kanunu uyarınca mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir ve ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava açma hakkı saklı kalır.
Mirasçılık belgesinin iptali davası çekişmeli yargı usulüne tabidir. Bu davada hasım olarak ilamda mirasçı gösterilen tüm hak sahiplerinin davalı sıfatıyla yer alması zorunludur. İptal istemi idari işlem niteliği taşımadığından noterliğe veya tapu sicil müdürlüğüne karşı bu dava açılamaz.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca mirasçılık belgesinin iptali ve yeni mirasçılık belgesi verilmesine ilişkin açılacak davalarda, mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkili kılınmıştır. Bu düzenleme mirasçılara dava açma yeri bakımından seçimlik bir yetki tanır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 11Kaynağı aç
Belgenin Kaybolması ve Sorgulanması
Mirasçılık belgesinin fiziken kaybedilmesi hak sahiplerinin mirasçılık sıfatını ortadan kaldırmaz. Belgenin zayi olması halinde daha önce işlemi yapan noterlikten yeniden örnek temin edilmesi veya kararı veren mahkeme dosyasından yeni bir onaylı suret çıkarılması mümkündür.
Geçmişte alınmış belgelerin sorgulanması dijital sistemler üzerinden kısmen yapılabilmektedir. E-Devlet sistemi üzerinden arama yapılarak daha önce sulh hukuk mahkemelerinden talep edilmiş veraset ilamlarına ulaşılabilir; ancak noterlikler tarafından tanzim edilen mirasçılık belgeleri bu sorgulama kapsamında görüntülenemez.
Ölümden sonra veraset ilamı çıkarmak için kanuni bir süre var mıdır?
Mirasçılık belgesinin talep edilmesi herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı değildir; mirasbırakanın ölümünden sonra her zaman sulh mahkemesinden veya noterlikten istenebilir.
Noterden veraset ilamı alınamayacak haller nelerdir?
Yabancılık unsuru bulunması, soybağının tespit edilememesi ve tanık ya da bilirkişi incelemesi gibi tahkikat delillerine ihtiyaç duyulması hallerinde noterler belge düzenleyemez ve başvuru sulh hukuk mahkemesine yapılır.
Veraset ilamının iptali davası kime karşı açılır?
Veraset ilamının iptali davası, mevcut belgede mirasçı olarak gösterilen tüm hak sahiplerine karşı açılmak zorundadır; dava noterliğe veya tapu müdürlüğüne yöneltilemez.
Mirasçılık belgesinin iptali davasında hangi mahkeme yetkilidir?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca mirasçılık belgesinin iptali ve yeni mirasçılık belgesi verilmesi istemli davalarda mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir.
E-Devlet üzerinden noterden alınan veraset ilamı sorgulanabilir mi?
E-Devlet sistemi üzerinden yalnızca sulh hukuk mahkemelerince düzenlenmiş mirasçılık belgeleri sorgulanabilir; noterlikçe verilen belgelere bu kanaldan ulaşılamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy