Vekalet Ücreti Nedir?
Vekalet ücreti, avukatın hukuki yardımının karşılığı olan meblağ veya değeri ifade eder. Bu tanım 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 164. maddesinde yer almaktadır. Kararlaştırılan ücret, her koşulda Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin altında kalamaz.
1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 164Kaynağı aç
Nispi ve Maktu Ücret Ayrımı
Avukatlık ücretinin belirlenmesinde iki temel yöntem bulunur: nispi ücret ve maktu ücret. Nispi ücret, dava konusunun değerine ya da hükmolunacak miktara orantılı olarak belirlenir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 164/f.2 uyarınca bu oran, dava veya hükmolunacak şeyin değerinin yüzde yirmibeşini aşamaz.
Maktu ücret yönteminde ise sabit bir bedel kararlaştırılır. Avukatlık Kanunu m. 164/f.2, oransal tavanı nispi ücret yöntemi için öngörmektedir; maktu ücret sözleşmelerinde bu tavan hükmünün uygulanıp uygulanmayacağı mevzuat metninin doğrudan düzenlediği bir mesele olmayıp bu konuda hukuki değerlendirme yapılması önerilir. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklere ilişkin davalar ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un uygulanmasından doğan davalar için ise Avukatlık Kanunu m. 168/f.2 gereği tarife maktu olarak belirlenmektedir.
1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 168Kaynağı aç
Asgari Ücret Tarifesi ve Alt Sınır Kuralı
Avukatlık Kanunu m. 164/f.4 uyarınca kararlaştırılan ücret, asgari ücret tarifesinin altında kalamaz. Ücretsiz dava alınması hâlinde ise durum baro yönetim kuruluna bildirilmek zorundadır. Bu kural hem nispi hem maktu ücret sözleşmeleri için geçerlidir.
Tarifenin hazırlanma süreci Avukatlık Kanunu m. 168'de düzenlenmiştir. Buna göre baro yönetim kurulları her yıl Eylül ayı içinde asgari ücret hadlerini gösteren tarifelerini Türkiye Barolar Birliği'ne iletir; TBB Yönetim Kurulu bu teklifleri de göz önünde bulundurarak Ekim ayı sonuna kadar tarifeyi hazırlayıp Adalet Bakanlığı'na gönderir. Bakanlık, tarifeyi bir ay içinde karar vermeksizin bırakırsa veya onaylarsa tarife kesinleşir. Bakanlık tarifeyi uygun bulmadığında gerekçesiyle TBB'ye geri gönderebilir; TBB Yönetim Kurulu geri gönderilen tarifeyi üçte iki çoğunlukla aynen kabul ederse onaylanmış, aksi hâlde onaylanmamış sayılır.
Yargı mercilerince karşı tarafa yükletilecek vekalet ücretinin hesabında, hukuki yardımın tamamlandığı veya dava sonunda hüküm verildiği tarihte yürürlükte olan tarife esas alınır.
Ücret Kararlaştırılmadığı Hâllerde Uygulama
Avukat ile müvekkil arasında yazılı bir sözleşme yoksa, sözleşme geçersiz veya belirsizse ya da ücret hiç kararlaştırılmamışsa, Avukatlık Kanunu m. 164/f.4 devreye girer. Değeri para ile ölçülebilen dava ve işlerde, ilamın kesinleştiği tarihteki müddeabihin değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi arasında bir miktar, avukatın emeği gözetilerek ve asgari tarifenin altına düşmeksizin ücret itirazlarını incelemeye yetkili merci tarafından davanın kazanılan bölümü için belirlenir.
Değeri para ile ölçülemeyen dava ve işlerde ise avukatlık asgari ücret tarifesi uygulanır.
Sözleşmenin Ayni Devir İçerememesi Kuralı
Avukatlık Kanunu m. 164/f.3'e göre nispi ücret yöntemiyle yapılan sözleşmeler, dava konusu para dışındaki mal ve haklardan bir kısmının aynen avukata ait olacağı hükmünü taşıyamaz.
Yargılama Sonucunda Karşı Tarafa Yüklenen Vekalet Ücreti
Vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunan vekalet ücreti, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 323/ğ uyarınca yargılama gideri sayılır. Dava veya takip sonunda kural olarak haksız çıkan taraf, haklı çıkan ve kendisini avukatla temsil ettiren karşı tarafa Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenen bu ücreti ödemekle yükümlü olur.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 323Kaynağı aç
Davanın kısmen reddi hâlinde ücret, kabul edilen miktar üzerinden davacı lehine, reddedilen miktar üzerinden davalı lehine ayrı ayrı belirlenir. Dava sonunda kararla tarifeye dayanılarak karşı tarafa yüklenen bu vekalet ücreti avukata aittir; iş sahibinin borcu nedeniyle takas ve mahsuba konu edilemez, haczedilemez.
Tarife Ücretinin Kapsadığı İşlemler
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 2'ye göre tarifede yazılı ücret, kesin hüküm elde edilinceye kadar yürütülen dava, iş ve işlemlerin tamamını kapsar. Avukat tarafından takip edilen dava veya işle ilgili olarak düzenlenen dilekçeler ve yapılan diğer işlemler bu ücretin dışında ayrı bir ücret gerektirmez.
Hukuki Temsil Yetkisinin Sınırları
Avukatlık Kanunu m. 35 uyarınca kanun işlerinde mütalaa vermek, mahkeme ve yargı organları önünde hak dava etmek ve savunmak, adli işlemleri takip etmek ile bu işlere ait evrakı düzenlemek yalnızca baroya kayıtlı avukatlara aittir.
Sık Sorulan Sorular
Vekalet ücreti asgari tarifenin altında kararlaştırılabilir mi?
Hayır. Avukatlık Kanunu m. 164/f.4 açıkça asgari ücret tarifesinin altında ücret kararlaştırılamayacağını öngörür. Ücretsiz dava alınması hâlinde ise durum baro yönetim kuruluna bildirilir.
Nispi vekalet ücretinde yüzde yirmibeş tavanı aşılırsa ne olur?
Avukatlık Kanunu m. 164/f.2 uyarınca nispi ücret, dava veya hükmolunacak şeyin değerinin yüzde yirmibeşini aşamaz. Bu sınırın üzerinde ücret kararlaştırılması ve ödenmesi hâlinde iş sahibinin fazla ödemenin iadesini talep edip edemeyeceği mevzuat metninden doğrudan çıkarılamayan bir sonuç olup bu konuda hukuki danışmanlık alınması önerilir.
Maktu ücret sözleşmesinde de yüzde yirmibeş tavanı uygulanır mı?
Avukatlık Kanunu m. 164/f.2, yüzde yirmibeşlik oransal tavanı nispi ücret yöntemi bakımından düzenler. Maktu ücret sözleşmelerinde bu hükmün nasıl uygulanacağı doğrudan mevzuat metninden kesin biçimde çıkarılamamaktadır; her hâlükârda asgari ücret tarifesinin altına düşülmesi mümkün değildir.
Sözleşme yoksa ya da ücret kararlaştırılmamışsa ücret nasıl belirlenir?
Avukatlık Kanunu m. 164/f.4 uygulanır. Değeri para ile ölçülebilen davalarda ücret, ilamın kesinleştiği tarihteki müddeabihin değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi arasında, avukatın emeği gözetilerek ve asgari tarife altına düşmeksizin, davanın kazanılan bölümü için ücret itirazlarını incelemeye yetkili merci tarafından belirlenir. Değeri para ile ölçülemeyen davalarda ise asgari ücret tarifesi uygulanır.
Dava sonunda hükmedilen vekalet ücreti kime aittir, haczedilebilir mi?
Avukatlık Kanunu m. 164/f.5 gereği dava sonunda kararla tarifeye dayanılarak karşı tarafa yüklenen vekalet ücreti avukata aittir. Bu ücret iş sahibinin borcu nedeniyle takas ve mahsuba konu edilemez; aynı zamanda haczedilemez.
Hangi yılın tarifesi esas alınır?
Avukatlık Kanunu m. 168/f.3'e göre hukuki yardımın tamamlandığı veya dava sonunda hüküm verildiği tarihte yürürlükte olan tarife esas alınır.
Avukatlık tarifesi kim tarafından hazırlanır ve nasıl yürürlüğe girer?
Baro yönetim kurulları her yıl Eylül ayında tarifelerini Türkiye Barolar Birliği'ne gönderir. TBB Yönetim Kurulu bu teklifleri değerlendirerek Ekim ayı sonuna kadar tarifeyi hazırlar ve Adalet Bakanlığı'na iletir. Avukatlık Kanunu m. 168'e göre tarife, Bakanlığa ulaştığı tarihten itibaren bir ay içinde karar verilmemesi veya onaylanması hâlinde kesinleşir. Bakanlık tarifeyi uygun bulmadığında gerekçesiyle TBB'ye geri gönderebilir; TBB Yönetim Kurulu geri gönderilen tarifeyi üçte iki çoğunlukla aynen kabul ederse onaylanmış, aksi hâlde onaylanmamış sayılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy