Vazife Malullüğü Kapsamı ve Kanuni Koşullar
Vazife malullüğü kavramı ile buna bağlı hak ve yükümlülükler, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4'üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki kamu görevlisi sigortalılar için uygulanmaktadır. Kamu görevlilerinin vazifelerini yaptıkları sırada, vazifeleri dışında idarelerince görevlendirildikleri herhangi bir kamu idaresine ait başka işleri yaparken bu işlerden dolayı, kurumlarının menfaatini korumak maksadıyla bir iş yaparken, idarelerince sağlanan bir taşıtla işe gelişi ve işten dönüşü sırasında veya işyerinde meydana gelen kazadan doğan malullükleri vazife malullüğü sayılmaktadır.
Vazife malulü sayılabilmek için yürütülecek başvuru işlemlerinde sigortalının çalışma durumu belirleyicidir. Aktif olarak çalışan kamu görevlileri bağlı bulundukları kurumlara, işinden ayrılmış olanlar ise Sosyal Güvenlik Kurumu Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığına başvuruda bulunabilirler.
Vazife Malullüğü Hükümlerinin Uygulanmayacağı Haller
Kamu görevlilerinin karşılaştığı bazı hallerde vazife malullüğü hükümleri uygulanmamaktadır. Kamu görevlisi sigortalının keyif verici içki veya maddeler tükettiği sırada, kanun, tüzük veya yetkili emirlerin dışına çıkarak hareket etmesi esnasında, yasak fiilleri işlerken, intihara teşebbüs halinde ya da her ne suretle olursa olsun şahsına veya başkalarına menfaat temin etme yahut zarar verme girişimi sırasında meydana gelen malullük durumlarında vazife malullüğü hükümleri tatbik edilmez.
Kamu görevlisinin görevi başında olmadığı bir sırada özel aracıyla eşini okuldan alıp lojmana bıraktıktan sonra akaryakıt istasyonuna yakıt almaya giderken geçirdiği trafik kazası sonucu vefat etmesi halinde, ölüm olayının görevin neden ve etkisine bağlı olarak gerçekleştiği kabul edilmemekte ve bu durum vazife malullüğü kapsamına girmemektedir.
Görevin Neden ve Etkisi ile Hak Sahipliği İncelemesi
Vazifesini yerine getirmek için işine gitmek üzere idarece tahsis edilen servis aracında bulunduğu esnada başka bir kamu görevlisinin gerçekleştirdiği saldırı sonucu vefat eden personelin ölümünün görevinden kaynaklandığı kabul edilerek vazife malullüğü hükümleri uygulanmaktadır.
Vazife malullüğünden dolayı ilgililere aylık bağlanabilmesi için öncelikle maluliyetin vazifeden doğduğunun kabulü ile vazife malullüğüne ilişkin hükümlerin uygulanmasına karar verilmesi gerekmektedir. Maluliyetin vazifeden kaynaklandığının kabul edilmesinin ardından, vefat edenin yakınlarına aylık bağlanma şartları 5434 sayılı Kanun'un 72'nci maddesinde yer alan yasal esaslara göre değerlendirilir.
Muvazzaf Erlerin Malullüğü ve Sağlık Raporu İncelemesi
Muvazzaf erlerin silah altında bulundukları esnada vazife malulü olmaları halinde kendilerine aylık bağlanacağı 5434 sayılı Kanun'un 56'ncı maddesinde hüküm altına alınmıştır (Danıştay 11. Daire, E. 2011/5642, K. 2013/3349). Bu kapsamda, askerlik görevi esnasında terör örgütü mensuplarının roketatarlı saldırısına maruz kalarak yaralanan ve travmaya bağlı işitme rahatsızlığı neticesinde askerliğe elverişsiz hale gelen kişinin maluliyetinin vazifenin sebep ve tesirinden doğduğu kabul edilerek vazife malullüğü aylığı bağlanması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Danıştay 11. Daire, E. 2011/5642, K. 2013/3349Kaynağı aç
Askerlik görevi esnasında ortaya çıkan bir hastalığın oluşmasında veya artmasında görevin neden ve etkisinin bulunup bulunmadığı, rahatsızlığın doğuştan gelip gelmediği veya görevin tesiriyle ilerleyip ilerlemediği hususunda ayrıntılı sağlık raporu alınmadan uyuşmazlığın karara bağlanması eksik inceleme olarak değerlendirilmektedir. Benzer şekilde, terörle mücadelede yaralanıp sonradan kendi isteğiyle emekliye ayrılan personelin maluliyet durumunun da tam teşekküllü hastaneden ve uzman hekimlerden alınacak raporla ortaya konulması aranmaktadır.
Vazife malullüğü başvurusu nereye yapılır?
Vazife malullüğü başvurusu, aktif olarak çalışan sigortalılar bakımından bağlı bulundukları kurumlara; işinden ayrılanlar bakımından ise Sosyal Güvenlik Kurumu Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığına yapılır.
Hangi durumlarda vazife malullüğü hükümleri uygulanmaz?
Kamu görevlisinin keyif verici maddeler veya içki tüketirken, mevzuat düzenlemeleri ile emirlerin hilafına hareket ettiği sırada, yasaklanmış fiilleri işlerken, intihar girişiminden kaynaklanan durumlarda veya kendisine yahut başkasına menfaat temin etme ya da zarar verme gayreti esnasında maruz kaldığı malullüklerde vazife malullüğü kuralları uygulanmaz.
İdarece tahsis edilen serviste saldırıya uğrayan personel vazife malulü sayılır mı?
İdarece tahsis edilen servis aracıyla işe gitmekte olan personelin başka bir kamu görevlisinin saldırısına maruz kalarak vefat ettiği somut olayda, ölümün görevden kaynaklandığı kabul edilmiş ve ilgililer hakkında vazife malullüğü hükümleri tatbik edilmiştir.
Muvazzaf erlere silah altındayken vazife malullüğü aylığı bağlanır mı?
5434 sayılı Kanun'un 56'ncı maddesi uyarınca, muvazzaf erlerin silah altında bulundukları esnada vazife malulü olmaları halinde kendilerine vazife malullüğü aylığı bağlanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

